Wskutek represji po powstaniu listopadowym (zamknięcie uczelni) rozwój warszawskiej polonistyki akademickiej został zahamowany. Dopiero otwarcie Szkoły Głównej Warszawskiej (1862–1869), a w jej ramach Wydziału Filologiczno-Historycznego, stworzyło szansę na reaktywację studiów na tym polu. Wykłady prowadzili między innymi Adam Bełcikowski i Aleksander Tyszyński.
Na rosyjskojęzycznym Cesarskim Uniwersytecie Warszawskim (1870–1915) filologię polską podporządkowano filologii słowiańskiej, co nie wpływało stymulująco na rozwój badań w zakresie języka polskiego i literatury narodowej.
Właściwa restytucja warszawskiej polonistyki akademickiej rozpoczęła się w 1915. Od tego czasu prace i seminaria filologiczne prowadzili tu Józef Kallenbach, Juliusz Kleiner, Bronisław Chlebowski. Historię literatury polskiej wykładali Józef Ujejski i Bronisław Gubrynowicz; następnie Julian Krzyżanowski (od 1933) i Wacław Borowy (od 1937). Na kartach historii warszawskiej polonistyki zapisali się również Manfred Kridl, Zofia Szmydtowa, Zygmunt Szweykowski, Konrad Górski, Kazimierz Wóycicki. Doniosłą rolę w dziejach polskiego literaturoznawstwa odegrało Koło Polonistów imienia Stefana Żeromskiego.