Pomordowanym w walce o wolność i niezawisłość narodu 1945–1989”. Pomnik ozdabia 185 rzeźb o łącznej masie 20 ton. Figury odlewane były w Gliwicach i w częstochowskiej hucie. W cokole pomnika umieszczono sześć urn z ziemią pobraną z pól śmierci z lat 1939–1945 – z pola bitwy pod Lenino, z grobów polskich lotników w Newark, z grobów powstańców warszawskich, z pola bitwy nad Bzurą, z obozu koncentracyjnego Auschwitz.

Historia Przygotowania do budowy Plany budowy pomnika pojawiały się jeszcze przed utworzeniem województwa częstochowskiego, ale mimo akceptacji WRN w Katowicach, nie doczekały się poparcia i realizacji. Zamysł budowy pomnika poświęconego żołnierzom II wojny światowej zrodził się w środowisku częstochowskich kombatantów w 1980 roku, oficjalnie petycję do Miejskiej Rady Narodowej złożył 2 lutego 1981 roku Wacław Zajkowski, członek ZBoWiD i Związku Inwalidów Wojennych.

9 marca 1981 r. ukonstytuował się Społeczny Komitet Budowy Pomnika. Na łamach „Życia Częstochowy” częstochowianie mogli proponować lokalizację pomnika oraz nazwę dla otaczającego go terenu. W trakcie tych konsultacji wybrano teren przed gmachem urzędu wojewódzkiego, a dla placu nazwę Placu Pamięci Narodowej. Z powodu wprowadzenia stanu wojennego prace zawieszono.