Unia lubelska i Rzeczpospolita Obojga Narodów thumb|upright|left|Władysław II Jagiełło Unia polsko-litewska i sojusz militarny powstały jako reakcja na zagrożenie ze strony Zakonu Krzyżackiego. Pierwszy sojusz został ustanowiony w 1385 w wyniku ślubu króla Polski Jadwigi i wielkiego księcia litewskiego Jagiełły, który został królem Polski. W 1569 Korona Królestwa Polskiego i Wielkie Księstwo Litewskie na mocy unii lubelskiej utworzyły Rzeczpospolitą Obojga Narodów, stanowiącą unię realną tych państw. Rzeczpospolita Obojga Narodów istniała do roku 1795, czyli III rozbioru Polski.
W okresie istnienia Rzeczypospolitej Obojga Narodów, jak i podczas powstania styczniowego postulowano wyodrębnienie Księstwa Ruskiego, połączonego z Polską i Litwą unią realną w ramach Rzeczypospolitej Trojga Narodów.
Plan Czartoryskiego thumb|upright|Adam Jerzy Czartoryski W latach 1832–1861, pomiędzy powstaniem listopadowym a styczniowym, idea odnowienia wspólnoty polsko-litewskiej była popierana przez Księcia Adama Jerzego Czartoryskiego, działacza politycznego stojącego na czele konserwatywnego Hôtelu Lambert w Paryżu.