Aktywne były tam „hieny cmentarne” – Polacy i żołnierze Armii Czerwonej – rozkopujące teren poobozowy w poszukiwaniu złota i kosztowności. thumb|Tablica z planem muzeum Dopiero 10 maja 1964 roku nastąpiło oficjalne odsłonięcie założenia przestrzenno-pomnikowego upamiętniającego ofiary obu obozów. Otrzymało ono nazwę Mauzoleum Walki i Męczeństwa w Treblince. Jego zasadniczą część stanowił pomnik-mauzoleum wzniesiony na terenie byłego obozu zagłady. Nieco skromniejszą formę przyjęło natomiast upamiętnienie ofiar obozu pracy. W pobliżu byłych obozów wzniesiono ponadto wiatę przeciwdeszczową – zawierającą niewielką ekspozycję i pełniącą funkcję miejsca obsługi turystów – a także dom dozorcy-przewodnika. Pierwszym przewodnikiem po mauzoleum był Tadeusz Kiryluk.
Przez pierwszych kilkanaście lat mauzoleum w Treblince nie podlegało żadnej jednostce muzealnej. Dopiero w 1981 roku zostało podporządkowane Muzeum Zbrojowni w Liwie. Placówka ta, przede wszystkim ze względu na brak funduszy, okazała się jednak niezdolna, aby podołać związanym z tym wyzwaniom. Kilka lat później narodził się pomysł utworzenia w Treblince samodzielnego Mauzoleum Martyrologii Żydów, który nie został jednak zrealizowany.