Studiował m.in. u Stanisława Makowskiego, w czasie studiów działał także w Warszawskim Kole Polonistów. W 1978 jego praca magisterska, Kategoria uczucia w światopoglądzie poetyckim Mickiewicza (dr hab. Maria Grabowska), uzyskała wyróżnienie. W 1980 rozpoczął studia doktoranckie na Polonistyce UW, w 1983 został tam asystentem, a w 1986 – adiunktem. W międzyczasie w 1985 obronił rozprawę Romantyczna legenda Adama Mickiewicza, napisaną pod kierunkiem prof. Makowskiego (w 1992 pracę – pod zmienionym tytułem Adam Mickiewicz – kreacja autolegendy – wydało drukiem Ossolineum). Również w 1986 ożenił się z Anną z Klimkowskich, para doczekała się jednego dziecka, córki Emilii, urodzonej w 1986.
W początkach działalności naukowej pracował nad mechanizmami autokorekcyjnymi w tekstach Adama Mickiewicza. Efektem rozpoczętych wtedy badań była, tworzona przez wiele lat, książka Profeta nie może się mylić, krytyczna monografia poświęcona mesjanizmowi w III części Dziadów. Praca miała stanowić podstawę przewodu habilitacyjnego Szymanisa, jednak ten nie zdążył złożyć jej do druku przed śmiercią.