thumb|240px|Zonas a on se parlaba o griego antigo en o periodo helenistico (323 a 31 aC) y a on se desarrolló una koiné dita griego helenistico, a principal fuent d'os helenismos que entroron en o latín y pasoron a l'aragonés. Azul escuro: zonas a on os parlants yeran una mayoría probable. Azul claro: zonas que fuoron helenizadas. Os helenismos en aragonés pueden venir por a vía d'o latín clasico, d'o latín eclesiastico, d'o griego bizantín (arribaus tamién en o catalán un poquet antes u a lo mesmo tiempo), u de l'arabe, pero tamién a traviés d'o lexico cientifico y filosofico d'a ciencia moderna.

Helenismos transmesos a traviés d'o latín clasico thumb|250px|Procedencia etnico-lingüistica d'os griegos de Magna Grecia. En latín bi ha helenismos de conceptos concretos y cercanos a la economía y treballo tradicional, talment son mes antigos que os helenismos de conceptos abstractos. Estos ampres se convertioron en part normal d'o lexico latín y fuoron transmesos a las luengas romances por a vía patrimonial, de fueras de bel caso en o que se trasmitió como semicultismo.

Distribuitos por campos lexicos: fitonimia, zoonimia, cheografía fisica, meteorolochía, construcción, materials, costumbres, trastes y navegación.

Fitonimia 250px|thumb|right|Oregano (Origanum vulgare). Son denominacions de plantas: Almendra: yera en aragonés medieval almendola, que se remonta a una forma sufixada con -ulo d'o latín AMYGDALA: AMIDDULA. A palabra latina AMYGDALA ye l'adaptación d'o griego ἀμυγδάλη (amygdálê). Bleto: deriva d'o latín BLITUM, que ye l'adaptación d'o griego βλίτος (blítos). Balsamo: deriva d'o griego βάλσαμον (balsamon), que yera como diciban a l'árbol Commiphora opobalsamum, con resina aromatica. A palabra griega antiga ye d'orichen semitico que significa "aceite d'o sinyor" y tiene un cognato en hebreu con a radiz baal. Canyemo / canyimo: deriva d'o acusativo latín CANNABEM de CANNABIS, adaptación d'o griego κάνναβις (kánnabis), de posible orichen escita u tracio. Chinchol: deriva d'o latín vulgar *ZIZŬLU u *DJINZŬLU, variants d'o latín ZIZĬPHUM, que ye l'adaptación d'o griego ZÍZYPHON. Ixenzo / xenzo: deriva d'o latín ABSINTHIUM, adaptación d'o griego ἀψίνθιον (apsínthion). Menta: deriva d'o latín MENTA u MINTA, adaptacions d'o griego μίνθη (mínthē). Oregano: deriva d'o acusativo latín ORIGANUM de ORIGANUS, adaptación d'o griego ὀρῑ́γᾰνος (orī́ganos). Tallo: LÍBANO, Ángeles y SESMA, J. Ángel, Léxico comercial en Aragón (Siglo XV) Institución Fernando el Católico, 1982. p 339. deriva de lo latín THALLUS, amprau de lo griego θαλλός, thallos ("branca"). Tremonciello: forma sufixada que deriva d'o latín THYMUS, adaptación latina d'o griego θύμος (thúmos). S'ha proposau una etimolochía a partir de *THYMONICELLU, Félix Monge: El habla de la Puebla de Híjar. Publicau en Revista de dialectología y tradiciones populares, nº 7. La Sección, 1951. p 229. con diminutivo -ELLU seguindo a THYMUS. Manimenos a existencia d'una forma paralela (es)tremoncell en catalán ribagorzano fa que siga posible un atra interpretación: as formas aragonesa y catalano-ribagorzana serían formas con diminutivos -iello y -él anyadius a la palabra catalana occidental timó, tamién derivada de THYMUS pero con sufixo -ó. Joan Coromines y Vigneaux: Diccionario crítico etimológico castellano e hispánico, Volumen 5. Editoral Gredos, 1991. p 544. Tuera Chabier Lozano Sierra: Aspectos lingüisticos de Tella. Aragonés de Sobrarbe (Huesca), 2010. Gara d'Edizions, Prensas Universitarias de Zaragoza, Institución Fernando el Católico. p 222, p 26. / tuara: proviene de lo griego φθορά (phthorá), adaptau en latín como PHTHŎRA y documentau ya en mozarabe como ṭūrah u ṭuwarah.

Zoonimia thumb|220px|right|Hercules y o leon de Nemea. Mosaico d'os treballos d'Hercules de Liria (Valencia), en o M.A.N.. O leon feba part d'a fauna d'os Balcans en a Edat Antiga. O griego Dion Crisostomo escribió en o sieglo I aC que os leons yeran cuasi extinguius d'Europa. En a zoonimia aragonesa bi ha nombres d'orichen griego, manimenos a vegadas son denominacions d'animals que no se troban en Aragón, que son conoixius por o comercio u por os medios de comunicación antigos, y que corresponden a las mesmas d'atras iberorromanicas. Son denominacions d'animals d'orichen helenico: Calandra / calandria: deriva d'o latín CALANDRA, adaptación d'o griego κάλανδρα (kalandra). Congrio: deriva d'o latín CONGER, adaptación d'o griego γόγγρος (gongros). Este peix anguiliforme yera un d'os principals peixes consumius en Aragón en o sieglo XV, estando fundamental en cuaresma chunto con a sardina y o luz. Leon deriva d'o latín LEŌNEM, acusativo de LEŌ, que deriva d'o griego antigo λέων. Purpura / porpra: deriva d'o latín PURPURA, adaptación d'o griego πορφύρα (porphýra). En griego y latín designa tanto os gasteropodos muricidos Hexaplex trunculus y Bolinus brandaris como a color purpura que se'n obtiene, que ye significau que gosa tener a palabra en as luengas romances. Somero: deriva d'o baixo latín SAGMARIUS ("acembla", "bestia de carga"), forma sufixada con -ARIUS de SAGMA amprau d'o griego σάγμα (ságma), que significa baste. Sepia deriva d'una forma cuasi homofona en latín que representa l'adaptación d'o griego antigo σηπία. Tigre deriva d'o latín TIGREM, acusativo de TĪGRIS, que deriva d'o griego antigo τίγρις. En griego antigo ye un persismo.

Cheografía fisica 250px|thumb|Lugar trogloditico despoblau de L'Espluga de Cuberes (Pallars Chusán), en as covachas d'un cinglo. A palabra griega σπῆλυγξ s'adaptó en latín como SPĒLUNCA, y a traviés d'os suyos derivaus en occitán gascón, aragonés y catalán orichinó muitos toponimos y microtoponimos. Son palabras relacionadas con a cheografía fisica: Greda: deriva de CRETA, adaptación d'o griego κρήτη (krḗtē). Cima: deriva de CYMA, adaptación d'o griego κῦμα (kûma). Espluga: deriva de SPĒLUNCA, adaptación d'o griego σπῆλυγξ (spễlugx). Son palabras relacionadas etimolochicament con o prefixo culto espeleo- visible en espeleolochía y espeleotema. Pueyo: deriva de PODIUM, adaptación d'o griego πόδιον (podion), relacionau con PODOS, "piet"). En latín clasico PODIUM teneba lo significau de plataforma alta, sobre tot en un anfiteatro. En lo sieglo V ya se documenta un significau topografico de PODIUM en la obra de Paladio, y ye un significau que conservan las luengas romances occidentals dende Italia dica Aragón, Juan Antonio Frago Gracia: Toponimia navarroaragonesa del Ebro (IV): Orónimos. Publicau en Archivo de Filología Aragonesa, vol. 30-31, 1982, pachinas 23-62. y en la baixa Edat Meya dica Navarra y La Rioja. Fabián González Bachiller Aspectos fonéticos de la toponimia riojana actual. Universidat de La Rioja, 1997, p 28. Yermo: deriva de EREMU, adaptación d'o griego ἔρημος (erêmos).

Meteorolochía thumb|250px|right|Lampado. Calma: deriva d'o latín tardano CAUMA, adaptación d'o griego καῦμα (kaûma), "cremadura". Bel autor considera que esta palabra ha plegau a las luengas iberorromanicas a traviés de l'italiano. Lampado: deriva d'o latín LAMPAS, adaptación d'o griego λαμπάς (lampás). Orache: deriva d'o latín AURATICUM, forma sufixada de AURA ("viento", "brisa"), adaptación d'o griego αὔρα (aúra).

Construcción y materials 250px|thumb|right|Opus sectile cheometrico romano en marbres de diferents colors. Triclinium de verano d'a Insula de Chasón (Cirene, Libia). Banyo deriva d'o latín BALNEUM, adaptación d'o griego βαλανεῖον (balaneîon). Bodega deriva d'o latín APOTHECA, adaptación d'o griego antigo ἀποθήκη (apothếkê). A forma itacista APOTHIKI d'o griego bizantín orichinó dende a baixa Edat Meya en aragonés as palabras apotica, botiga, y apoticario, con paralelos en as atras luengas romances occidentals. Calso deriva d'o latín CALCEM, acusativo de CALX, CALCIS, adaptación d'o griego antigo χάλιξ (khálix). Cambra deriva d'o latín CAMĔRA, adaptación d'o griego καμάρα (kamára). Cheso deriva d'o latín GYPSUM, adaptación d'o griego γύψος (gýpsos). Piedra deriva d'o latín PĔTRA, adaptación d'o griego πέτρα (petra), que substituyó a palabra latina LAPIS en latín popular. Plaza deriva d'o latín PLATEA, adaptación d'o griego πλατεία (plateia), carrera luenga. Márbol deriva d'o latín MARMOR, adaptación d'o griego μάρμαρος (mármaros). Torre deriva d'o latín TURRĪM, acusativo de TURRIS, adaptación d'o griego τύρρις (túrris).

Instrumental, ferramientas, obchectos, trastes 250px|thumb|right|Cuerda de canyimo. Os griegos foceus compraban estas cuerdas a los galos de Provenza. Son palabras relacionadas con obchetos, ferramientas y trastes: Bastes: deriva d'o latín popular *BASTUM ("o que porta"), substantivo verbal de *BASTARE ("portar"), amprau d'o griego antigo βαστάζειν, bastazein (« portar un fardo, una carga »). Cuerda: deriva d'o latín corda u chorda, adaptación d'o griego χορδή (khordê). Cullara: d'o latín COCHLEARIUM, forma sufixada con -ARIUM de COCHLEA, adaptación d'o griego κοχλίας (kokhlías). Espada / espata: deriva d'o latín ESPATHA, adapación d'o griego σπάθη (spáthê). A traviés da forma sufixada con -ULU ESPATHULA apareixió espalda. Estopa: d'o latín STUPPA, adaptación d'o griego στύππη, (stúppê).

Recipients thumb|right|200px|O kántharos d'una representación de Dionís. Ampolla /ambolla: deriva d'o latín AMPULLA, forma sufixada con -ULA de AMPORA adaptación alternativa a AMPHORA d'o griego ἀμφορεύς, (amphoreús). Bambolla: s'ha quiesto interpreta tamién a partir d'o latín AMPULLA pero ye menos claro, Tomàs Forteza i Cortès, ‎Maria Pilar Perea: Gramática de la lengua catalana. p 28. Cantaro / Cantre: deriva d'o latín CANTHARUS, adaptación d'o griego κάνθαρος (kántharos). Cesta: deriva d'o latín CISTA, adaptación d'o griego κίστη (kistê). Cuevano / covano: deriva d'o latín COPHINUS, adaptación d'o griego κόφινος (cóphinos). Espuertas (substantivo incontable en pluralia tantum) José Antonio Saura Rami, Elementos de fonética y morfosintaxis benasquesas, Zaragoza, Gara d'Edizions-Institución Fernando el Católico (2003). pp 132-133.: deriva d'o latín SPORTA, provinient d'o griego antigo σπυρίδα, (acusativo de σπυρίς), a traviés d'o etrusco. Saco: deriva d'o latín SACCUS, adaptación d'o griego σάκκος (sakkos), cognato de SAGUM ("sayo").

Navegación 250px|thumb|right|Ancora tradicional. Ancora Cronica de los Conquiridors: deriva de lo latín ANCŎRA, adaptación de lo griego ἄγκυρα (ankura). Estol: Fernando López Rajadel: Cronicas de los Jueces de Teruel (1176-1532). Instituto de Estudios Turolenses, 1994. p 239. deriva de lo latín STOLUS, adaptación de lo griego στόλος (stólos). Gubernar: Ángel Ballarín Cornel: Diccionario del Benasqués. Institución Fernando el Católico, Zaragoza 1978. pp 215-216. deriva de lo latín GŬBERNARE ("pilotar una embarcación"), adaptación de lo verbo griego κυβερνάω (kybernáô). Gubernador: deriva de lo latín GUBERNATOR (timonero), adaptación de lo griego κυβερνήτης (kyvernítis).