thumb|300px|En os Pireneus as uellas negras se dicen martas thumb|300px|As uellas negras yeran muit apreciadas en os rabanyos y teneban un halo "machico". Marta (d'o chermanico < *marthor) ye o nombre que se da en bels puestos d'os Pireneus a las uellas negras.

Tradicionalment, os pastors d'as zonas pirenencas d'o País Basco, Aragón y Catalunya deciban martas a las uellas d'os suyos rabanyos que naixeban con a suya piel totalment negra. Se creyeba que istos animals teneban un gran poder machico y yeran mas caros de vender en as ferias.

Se pensaba que teneban o poder de protecher a tot o rabanyo d'os rayos y as malautías Bizén d'o Río Martínez, "Ritos, mitos y tradiciones de la ganadería altoaragonesa", pp. 183-188 en I Congreso de Aragón de Etnología y Antropología (PDF), Institución Fernando el Católico, 1981, , por ixo istas uellas no heban d'estar marcadas ni tampoco no les ne podeba escodar. D'atra man, cualsiquier danyo a o suyo pelache reduciría as suyas propiedaz machicas.

En l'Alto Aragón se teneba a creyencia de que as uellas negras yeran bruixas repentidas y reencarnadas en istos animals pa estar honestos y buenos.

Manimenos, en atras partis d'o País Basco y os Pirineus, por influyencia d'a Ilesia Catolica y a maldición d'a color negra (y luent de l'antiga creyencia local), as uellas negras han estau consideradas desenfortunadas. En ixe caso, istos animals pierden a suya valor y son deseparaus d'a resta d'o rabanyo pa no causar desgracia. Como en muitos atros casos, isto se puet tractar d'un intento d'o cristianismo pa mirar d'eliminar as antigas creyencias paganas. Pequeño diccionario de mitología vasca y pirenaica. Olivier de Marliave. Editorial Alejandria, Barcelona 1995..

En as vals pirenencas d'Arièja, i hai una lechenda que recenta que una princesa d'Aragón nomás quereba minchar que miollo de uella negra. Ista princesa mandó matar a todas as martas d'ixos monts pa minchar-se-las. Dezaga d'iste mito puet estar o sacrificio ritual d'istos animals, que bella vegada fuoron ofreixius a os dioses y diosas..

Atras denominacions Os eixemplars de uellas melanicas (negras) se conoixen como martas VIDALLER TRICAS, Rafel, Libro de As Matas y Os Animals; Dizionario aragonés d'espezies animals y bechetals; Edicions Val d'Onsera, Zaragoza 2004. . u maritas en Sobrarbe, como pardas en Echo, y como morinas en Cinco Villas.

Bibliografía Pequeño diccionario de mitología vasca y pirenaica. Olivier de Marliave. Editorial Alejandria, Barcelona 1995.

Referencias

Se veiga tamién Ahari

Categoría:Ganau ovino Categoría:Mitolochía aragonesa Categoría:Mitolochía basca Categoría:Mitolochías pirenencas