A Republica Federal d'Alemanya (en alemán Bundesrepublik Deutschland, ), conoixida simplament como Alemanya, ye un estau d'Europa Central que muga a lo norte con Dinamarca, a mar d'o Norte y a mar Baltica; a l'este con Polonia y la Republica Checa; a lo sud con Austria y Suiza; y a l'ueste con Francia, Luxemburgo, Belchica y los Países Baixos.
Alemanya s'estendilla dende as alteras montanyas d'os Alpes (a tuca mas elevata ye o Zugspitze con 2.962 m d'altaria) en o sud, dica as costas d'a mar d'o Norte y d'a mar Baltica. Por meyo, s'estendillan as tierras alteras, bosquizas, d'Alemanya central y as tierras baixas d'Alemanya d'o norte (o punto mas baixo ye Neuendorfer/Wilstermarsch, con -3,54 m), travesatas per beluns d'os mayors ríos d'Europa, como o río Elba, o Rin, y lo Danubio.
A suya población ye de 80.767.000 habitants, en una superficie de 357.340,08 km² y una densidat de población de 226 hab/km² (2013).
Demientres a mas gran parti d'a suya historia, Alemanya estió un termin cheografico emplegau ta designar un aria ocupata por diversos estaus. Se convirtió en un estau unito en un periodo de 74 anyadas (1871-1945), pero dimpués d'a Segunda Guerra Mundial tornó a dividir-se en a Republica Federal d'Alemanya (RFA —BRD—, conoixita como Alemanya Occidental) y a Republica Democratica Alemana (RDA —DDR—, conoixita como Alemanya Oriental). O 3 d'octubre de 1990, a RDA y a RFA se reunificoron, asinas que Alemanya tornó a estar una nación unita. Berlín ye a suya capital (dende a reunificación d'Alemanya) y a ciudat mas important d'o país. Tamién tienen mas d'un millón d'habitants as ciudaz d'Hamburgo y Munich.
Politicament, l'actual Alemanya ye una republica federal parlamentaria, estando l'actual canceller Olaf Scholz, y l'actual president Frank-Walter Steinmeier.
A Republica Federal d'Alemanya en l'actualidat ye una potencia economica, miembro d'as Nacions Unidas, a OTAN, y d'o G-8. Alemanya ye a tercera economia mas gran en termins de producto interior bruto nominal, y o esportador mas gran y o segundo importador mas gran de biens. A suya moneda nacional ye l'euro, que substituyó a o marco alemán.
Toponimia Debito a la localización cheografica d'Alemanya en o centro d'Europa y a suya historia como rechión no unificata y habitata por destintas tribus y mas tardi por cuantos chicoz estaus, o nombre d'Alemanya ha pasau a las destintas luengas d'una u atra forma. En cheneral son tres as formas ta o nombre d'o Estau en as destintas luengas d'o mundo: De l'alto alemán antigo diutisc. D'aquí se deriva lo nombre en alemán moderno, Deutschland. D'o latín Germania. D'o que se deriva, por eixemplo, lo nombre en anglés, Germany. D'o nombre d'a tribu d'os alamans. D'aquí se deriva o toponimo aragonés, Alemanya.
O nombre d'a tribu d'os alamans proviene d'o protochermanico Alamanniz que puet tener dos significaus d'a derivación d'o prefixo Al-. Si Al- significa "toz", allora o nombre significa "toz os hombres", una alusión a lo feito de que a tribu yera una confederación de cuantos grupos. Si Al-, d'atra man, proviene d'o latín alius, "atros" u "os atros", allora o nombre significa "foranos" u "hombres estranchers".
Cheografía fisica
210px|thumbnail|Os Alpes bavaros. Alemanya ye o seteno país mas gran en superficie d'Europa, y o cuatreno d'a Unión Europea. O territorio d'Alemanya tien una superficie total de 357.021 km², d'os cuals 349.223 km² son superficie terrestre y 7.798 son lacos, ríos y atras masas d'augua; i destacan o Laco de Gostanza y o Müritz. O punto mas alto se troba en os Alpes, o Zugspitze, de 2.962 m. O territorio ye trescruzau por beluns d'os ríos mas grans d'Europa como lo Rin, o Danubio y l'Elba. A mayor parti d'os ríos d'Alemanya corren enta o nord-ueste y desembocan en a Mar d'o Norte, excepto lo Danubio, que fluye enta l'este. D'atra man, o río mas importat ye o Rin. Naixe a lo centro-este de Suiza y fluye enta l'ueste por meyo d'o Laco de Gostanza (Bodensee) y dimpués enta o norte dica la Mar d'o Norte.
Debito a la suya localización, Alemanya tien mugas con mas estaus europeus que no pas atro estau d'o continent. Muga a lo norte con Dinamarca, a l'este con Polonia y a Republica Checa, a lo sud con Austria y Suiza y a l'ueste con Francia, Luxemburgo, Belchica y os Países Baixos.
Clima A mayor parti d'Alemanya tien un clima templau; i predomina l'aire humedo d'occident. O clima ye moderau gracias a la Corrient Noratlantica, a sección norte d'a Corrient d'o Golfo. Ista corrient d'augua calienta la Mar d'o Nord. Por tanto, lo clima d'o nord-ueste ye oceanico. A precipitación ye mayor mientres os veranos en ista zona; os hibiernos son mas calorosos que no pas en atras rechions alemanas y os veranos son frescos. A l'este, o clima ye mas continental; os hibiernos pueden estar muit fredos y os veranos muit calorosos. O centro y o sud son arias de transición, variando os suyos climas de moderadament oceanico a continental.
A temperatura meya anyal, basada en o periodo normal 1961-1990, ye una meya nacional de 8,2 °C, as temperaturas meyas mensuals meyas se troban entre −0,5 °C en chinero y 16,9 °C en chulio. A precipitación meya anyal ye de 789 mm. A cantidat meya mensual de precipitación ye entre 49 mm en febrero y 85 mm en chunio.
A temperatura mas baixa reconoixida oficialment medida en Alemanya estió de -37,8 °C; se rechistró en Wolnzach en 1929. A temperatura mas alta dica hue estió de 42,6 °C y s'aconsiguió o 25 de chulio de 2019 en Lingen (Ems). Manimenos, ista lectura tien contraversia.
Historia
Imperio Alemán (1871-1918) Articlo prencipal: Imperio Alemán
O Estau conoixiu hue como Alemanya fue reunificau como estau-nación en l'anyo 1871, con a creyación de l'Imperio Alemán, a on o Reino de Prusia yera o miembro mas gran.
O 28 de chunio de 1914 un terrorista serbio de Bosnia-Herzegovina fa un atentau en Sarajevo en o que muere o prencipe hereu de l'Imperio Austrohongaro, estando o principio d'un conflicto que encomienzó a primera Guerra Mundial. O Imperio Alemán fa parti d'as Potencias Centrals que estioron derrotadas en un d'os conflictos mas sangrosos d'a historia. L' 11 de noviembre bi ha un armisticio con Alemanya, a suya dureza ye citada a sobén como uns d'os factors que facioron que o nazismo s'hese estendillau por o país antís d'a Segunda Guerra Mundial.
A Republica de Weimar
right|thumb|250px|Paul von Hindenburg, o zaguer president demientres a Republica de Weimar. Dimpués d'a redota de l'Imperio Alemán en a Primera Guerra Mundial se reunió en a ciudat de Weimar l'Asamblea Nacional de Weimar, ta elaborar una nueva Constitución pa Alemanya, a dita Constitución de Weimar, que fue aprebata o 31 de chulio de 1919 y dentró en vigor o l'11 d'agosto d'ixa mesma anyada dimpués d'estar sinyata por o primer president, Friedrich Ebert. Se conoixe a o rechimen politico que establió ista Constitución con o nombre d'a ciudat a on se i reunió l'Asamblea, ye decir, Republica de Weimar.
A Republica de Weimar estió lo primer rechimen democratico d'a historia d'Alemanya, encara que demientres a suya existencia bi habió muitas tensions y luitas politicas prevocatas por a extrema dreita, plegando a una situación grieu como consecuencia d'a Gran Depresión. Cuan plegó a o poder Adolf Hitler o 30 de chinero de 1933, no abolió legalment a vichencia d'a Constitución, encara que s'apreboron mesuras que de facto facioron desapareixer a democracia en o país, establindo-ie una dictadura que se conoixe con o nombre de Tercer Reich. Legalment, a Constitución de Weimar no s'abolió dica rematar a Segunda Guerra Mundial.
O nazismo y a Segunda Guerra Mundial
Dimpués d'a Primera Guerra Mundial, o resentimiento alemán por as condicions que s'imposoron a o país en o Tractau de Versailles, amás d'a crisi economica (crack de 1929) facioron posible que o Nationalsozialistische Deutsche Arbeiterpartei d'Adolf Hitler plegase ta o poder en 1933, proclamando o dito Tercer Reich, rematando asinas con o periodo democratico que estió a Republica de Weimar y establindo una dictadura basata en o nazismo. Hitler portó a o país enta una militarización y una espansión territorial a costa d'os suyos países vecins, anulando parcialment as clausulas d'o Tractau de Versailles, encara que ista politica remató en una guerra ubierta contra as atras nacions. Antiparte, o rechimen politico nazi fació importants crimens de guerra y crimens contra a Humanidat.
L'1 de setiembre de 1939, a Wehrmacht alemana invadió Polonia, prencipiando asinas a Segunda Guerra Mundial, dica 1945. En os primers anyos d'a guerra, Alemanya con os suyos aliaus, as Potencias de l'Eixe, ocuporon Europa (menos o Reino Uniu y a Unión Sovietica), pero dende 1943 a fuerza de l'Exercito Royo y o poderío industrial estausunidense redotoron a o nazismo, rematando con a ocupación d'a capital d'o Reich por as tropas sovieticas en a dita batalla de Berlín y en a rendición d'o país a os Aliaus.
Posguerra mundial cucha|thumbnail|250px|Zonas d'ocupazión militar d'os Aliaus en Alemanya en 1945-1949.
En 1945, dimpués d'a Segunda Guerra Mundial, Alemanya fue dividida en zonas d'ocupación militar, pa cada país principal d'os Aliaus: Estaus Unius, Unión Sovietica, Reino Uniu y Francia.
O 29 de mayo de 1949, a Zona d'ocupación militar estausunidense, a Zona d'ocupación militar britanica y a Zona d'ocupación militar francesa s'unioron, ta creyar a Republica Federal Alemana.
En octubre de 1949, a partir d'a Zona d'ocupación militar sovietica se creyó a Republica Democratica Alemana, con un sistema de preponderancia politica d'o comunismo.
Durant a Guerra Fría, Alemanya Occidental fació parte d'a OTAN, y a Republica Democratica Alemana, d'o Pacto de Varsovia.
A reunificación d'Alemanya O 9 de noviembre de 1989, as autoridaz d'a Republica Democratica Alemana abrioron a o paso d'os suyos ciutadans o Muro de Berlín, y o 3 d'octubre de 1990 Alemanya Occidental absorbió a l'antiga RDA, pa formar l'actual Alemanya, en un proceso politico adugau por o canciller d'a RFA Helmut Kohl.
Politica y gubierno thumb|250px|O Reichstag seu d'o Parlamento alemán. Estructura politica Alemanya ye una republica federal, parlamentaria, representativa y democratica. O sistema politico alemán fue establiu en o documento constitucional de 1949 conoixiu como Grundgesetz (Lei Basica). As enmiendas a la Lei Basica requieren d'una mayoría de dos-tercios d'as dos cambras d'o Parlamento, encara que os articlos que guarancian os dreitos fundamentals, o Estau democratico y o dreto a resistir os intentos por revocar a constitución son validos a perpetuidat y no pueden estar enmendaus. Article 79 del Grundgesetz A Lei Basica se conservó en efecto, con enmiendas menors, dimpués d'a Reunificación alemana de 1990, atamas d'a intención de bels politicos de reemplazar-la por una constitución.
O canceller, Kanzler en alemán, ye o chefe d'o gubierno y diriche o poder executivo, con un papel similar a o d'un primer ministro u president d'o gubierno.
Lista de Cancellers d'Alemanya +NumeroNombreAnyadasPartiu politico1Konrad Adenauer1949-1963CDU2Ludwig Erhard1963-1966CDU3Kurt Georg Kiesinger1966-1969CDU4Willy Brandt1969-1974SPD5Helmut Schmidt1974-1982SPD6Helmut Kohl1982-1998CDU7Gerhard Schröder1998-2005SPD8Angela Merkel2005-2021CDU9Olaf Scholz2021-2025SPD10Friedrich Merz2025-hueCDU