Uviéu o Uvieo (oficialmente Oviedo/Uviéu) ye una ciudá, capital del Principáu d'Asturies. Tien el so orixe na Alta Edá Media (sieglu VIII), o enantesAfayen una fonte romana n'Uviéu qu'adelanta la so fundación en cuatro sieglos. Asinamesmo, ye un conceyu asturianu, siendo la so capital la ciudá del mesmu nome, Uviéu; y una parroquia de dichu conceyu, qu'abarca a Uviéu capital.
Ye'l noyu comercial, relixosu, alministrativu y universitariu d'Asturies y la sede de l'Archidiócesis d'Uviéu. Ostenta los títulos de «mui noble, mui lleal, benemérita, invicta, heroica y bona» que figuren nel escudu del conceyu y asina lo recueye una placa allugada na fachada del edificiu de la casa de conceyu. Uviéu ye'l segundu conceyu más pobláu del Principáu con , y ta incluyíu nel área metropolitana central d'Asturies, qu'engloba a más de 860.000 persones, y nel denomáu ocho asturianu.
Esisten otres ciudaes col mesmu nome, toes elles nel continente americanu: en Baxa California, en Veracruz (Méxicu), en Paraguái, na República Dominicana y en Florida (EE. XX.).
Etimoloxía thumb|Títulos de la ciudá d'Uviéu. Relieve allugáu na Casa de conceyu d'Uviéu. thumb|El Carbayón d'Uviéu que dio nome a los habitantes de la ciudá, tronzáu en 1879. Uviéu o UvieoUviéu (Lletres Asturianes) ye'l topónimu tradicional del conceyu. Nes cróniques medievales del Reinu d'Asturies denoma alternativamente a la ciudá Ovetao u Oveto. Asina nel Testamentu d'Alfonsu II llámasela Ovetdao,Testamentu d'Alfonsu II d'Asturies Ovetao na Crónica Albeldense y Oveto nel Pautu monásticu de San VicentePautu monásticu de San Vicente y nes Cróniques d'Alfonsu III, tanto nes sos versiones rotense, como sebastianense.
Etimolóxicamente nun ta claro l'orixe del nome de la ciudá. Ramón Menéndez-Pidal atribuyó-y al topónimu un orixe celta. Tamién se-y atribuyeron significados estremaos n'euskera.Tolivar Faes,Nombres y cosas de las calles de Oviedo, pax. 39. Delles teoríes apunten a que remanez del llatín medieval Urbs Vetus, que significa «ciudá vieya». Propuesto por Luis Alfonso de Carvallo (Padre Carvallo). Dalgunes fontes, como Xosé Lluis García Arias, dulden d'esta propuesta pos urbs yera femenín y vetus neutru y, polo tanto, nun se podría falar d'una "ciudá vieyo", nun siendo quurbs seya consideráu como dalgo non contable. Propuesto por Floriano Cumbreño y Recio García, l'orixe trataríase de la unión de Ovis col sufixu -etum, que significa «llugar abondosu n'oveyes», anque esto nun parez mui fundamentáu. Otres esplicaciones consideren que iovetano ye xetivu de Iove (que significa Xúpiter, polo que'l llugar pudiera ser un llugar de veneración a Xúpiter), o que remanez del idioma celta. Joaquín Manzanares propunxo la esplicación de que'l nome de la ciudá provién del llatín Albetum (blanquín), debío a la color de l'atalaya onde s'asitiaba'l nucleu orixinal de la ciudá; esto coincide cola descripción que fizo del llugar el Padre Carvallo. Asina, surde otra posible interpretación del orixe del nome de la ciudá, qu'indica qu'Uviéu vien de Alvietum (de la unión de Alveum y la terminación -etum), que significa «llugar abondosu en ñores» y que tamién coincidiría cola descripción dada por Padre Carvallo.
Xentiliciu
El xentiliciu de los habitantes d'Uviéu ye uvieín, anque popularmente tamién se los conoz como carbayones, n'alcordanza d'un árbol que foi per munchos sieglos símbolu de la ciudá. Un carbayu, un árbol que yera sagráu pa los antiguos ástures. Ún d'ellos, delles veces centenariu, yera conocíu col nome dEl Carbayón, y crecía no que, hasta mediaos del sieglu XIX, yeren les afueres de la ciudá. La necesidá de coneutar el cascu vieyu de la ciudá cola nueva Estación del Norte (a la que llegaben los trenes provenientes de la Meseta Central) llevó a la corporación conceyera a afalar a un ensanche qu'obligó a tronzalu, yá que la so presencia torgaba que la qu'anguaño ye cai d'Uría tuviere'l trazáu rectilliniu que pretendíen los impulsores d'esti ordenamientu de l'arredolada de la ciudá. Pese a la oposición de gran parte de los ciudadanos, el carbayu foi tronzáu finalmente en 1879.
En 1950 el conceyu llantó otru carbayu a la vera del Teatru Campoamor, al que se-y dio'l nomatu d'''El Carbayín, pero secó pocos años dempués. En 1970 sustituyóse por otro trayíu de San Llázaru de Paniceres (conceyu d'Uviéu), que güei entá se llevanta na parte trasera del teatru, dando nome a la plaza que lu acueye. Amás, nel llugar onde taba El Carbayón orixinal colocóse, sobre l'acera, una placa conmemorativa en marzu de 1959.AVELLO, Manuel, Oviedo Ayuntamiento de Oviedo, 1984.Teatru Campoamor
Símbolos
Los símbolos del conceyu d'Uviéu son l'escudu, nel que figuren los títulos qu'ostenta la ciudá alredor de la Cruz de los Ánxeles y que ta timbráu por una corona real, y la bandera, de color azul col escudu nel centru.Sociedad española de Vexicología
Historia
thumb|A la espera d'un estudiu fondu, too paez indicar que'l fragmentu de la muralla integráu nes muries del Monesterio de San Pelayu correspuende a la primitiva muralla prerrománica construyida pol rei Alfonsu II d'Asturies a principios del sieglu IX.
Edá Media thumb|Parte trasera de la Ilesia de San Tiso. thumb|Edificiu históricu de la Universidá d'Uviéu.
thumb|Casa de la Rúa, l'edificiu civil más antiguu d'Uviéu.
La ciudá d'Uviéu fundóse en 761, según el rellatu que se fai de la mesma nel Pautu monásticu de San Vicente, datáu en 781 y conserváu en copia del sieglu XII nel Archivu del Monesteriu de San Pelayu, sobre una llomba asitiada na encruceyada qu'unía, de norte a sur, Llión con Lucus Asturum, l'actual Llugo, pasando pel puertu de Payares, y el que s'empobinaba al oeste en direición a Galicia. La llomba, nesi momentu desierta, llamada Ovetao o Oveto,Fruela I el Cruel foi ocupada polos monxos Máximu y Fromestanu onde construyeron un monesterio que dedicaron a San Vicente. Posteriormente, nuna data imprecisa y probablemente pa confirmar la posesión de la llomba polos monxos de San Vicente, el rei Fruela I visitó'l llugar y decidió llevantar una basílica dedicada a San Salvador y otres dependencies, nes que nacería so fíu, el futuru Alfonsu II el Castu.
Anque históricamente consideróse que la fundación de la ciudá se remonta al sieglu VIII, vieno especulándose dende mediaos del sieglu XX cola posibilidá de la esistencia de dalgún poblamientu del llugar nel periodu romanu, deduciéndolo fundamentalmente a partir d'una llectura crítica del mentáu Pautu monásticu de San Vicente. Esta suposición foi cobrando cada vuelta más fuercia con recientes descubrimientos arqueolóxicos obteníos nes obres d'ampliación del Muséu de Belles Artes d'Asturies en 2008, dataos nel sieglu IV.Uviéu yá esistía n'época romanaRogelio Estrada: «Oviedo nun ye Estorga nin Xixón, pero hebo una evidente romanidá»
Alfonsu II el Castu treslladó la capital del reinu d'Asturies a Uviéu nún momentu indetermináu, pero enantes de 812, data del Testamentu d'Alfonsu II, que se guarda nel Archivu de la Catedral d'Uviéu, y onde yá cita a la ciudá como llugar onde reside. Convirtióla en sede episcopal,Archivu domumental del Conceyu de Pravia fortificóla y dotóla de palacios, ilesies y otres estructures.Historia del Reinu d'Asturies La muralla que protexía la ciudá, de la que güei malapenes queden partes visibles en dellos emplazamientos, llindiaba una figura circular afayada a la llomba, ocupando un área de 11 ha qu'acoyía a unes 6.000 persones distribuyíes en trés barrios bien diferenciados: La Villa, qu'axuntaba los edificios más antiguos relixosos y civiles; Cimavilla, mercantil y venceyada a les pelegrinaciones; y Socastiellu.
Al tiempu del so reináu descubrióse en Compostela un cabuercu que se supunxo del apóstol Santiago (nel 812). Esti rei foi'l primeru en visitalu partiendo dende Uviéu, colo qu'Alfonsu II se convirtió nel primer pelegrín a Santiago, inaugurando'l primer camín de pelegrinos, como se pue lleer nún documentu d'Alfonsu II datáu nel 4 de setiembre del añu 829, onde se concede a la ilesia de Santiago de Compostela l'espaciu comprendíu nún radiu de trés milles alredor d'ésta, construyida pa venerar a les sagraes reliquies, y onde d'esta manera se cuenta cómo'l rei s'enteró del descubrimientu y cómo acudió colos maiores del so palaciu; anque anguaño se sabe que ye falsu, supónse que se debe basar n'otru verdaderu d'Alfonsu II que yá nun se conserva.
Darréu el so contautu cola corte de Carlomagno, entamó a fluyir dende'l reinu d'ésti un ríu de pelegrinos qu'entraben pelos Pirineos y pel norte diben hasta Uviéu y dende ehí pa Santiago, colo que'l camín norte ye la ruta más antigua de los pelegrinos a Santiago de Compostela. Si los primeros pelegrinos usaben esta vía débese a que más al sur el camín nun yera seguru nesa dómina, ya que se trataba d'un territoriu en que, anque yá conquistáu a Al-Andalus, yeren frecuentes les incursiones musulmanes. De fechu, el camín del sur ye posterior, yá que namái reis posteriores fueron a alloñar los musulmanes hasta más allá del Dueru.
Nel añu 1075 visitó Uviéu en calidá de pelegrín el rei de Llión y de Castiella, Alfonsu VI. Abrió solemnemente l'Arca Santa na ilesia de San Salvador, que contenía munches y mui bones reliquies que tuvieren escondíes nel monte Monsacru, por mor de la conquista musulmana. A partir d'esti fechu, Uviéu y les sos reliquies fueron famoses internacionalmente, hasta'l puntu que los pelegrinos que veníen a Santiago de Compostela s'esviaben en Llión y s'empobinaben al norte pa facer un altu nesta ciudá asturiana y venerar les reliquies. De fechu hai un refrán antiguu que diz Quien va a Santiago y nun a San Salvador, visita al siervu y dexa al Señor, indicando poro qu'Uviéu yera ruta obligada pa los pelegrinos del camín.
El rei Xuan I, en 1388, funda'l Principáu d'Asturies, títulu inauguráu pol infante don Enrique, fíu d'aquelli, y que dende entós corresponderá a los socesores a la Corona; Uviéu tórnase, entós, na capital del Principáu. Al empar surdía la Xunta Xeneral del Principáu d'Asturies, institución de drechu públicu que como Xunta de Conceyos funcionó con calter permanente n'Asturies dende mediaos del sieglu XV hasta 1834, añu nel que dio pasu a les Diputaciones Provinciales.
Edá Moderna Nestos sieglos la ciudá vivió una época d'inmovilización económica por mor d'un ciertu aisllamientu y pola mengua del númberu de pelegrinos qu'aportaben a la ciudá camín de Santiago de Compostela. Destaca nesti tiempu el fueu que, na Nuechebona de 1521, arrasó la capital. P'axudar a la reconstrucción, el rei Carlos I-y concede, en 1525, el drechu a celebrar un mercáu llibre d'impuestos los xueves. Reconstrúise la ciudá, aprovechando tamién pa facer delles obres non direutamente rellacionaes colo destruyío pol fueu: fízose l'acueductu de les Pilastres, acabóse la torre la catedral y construyéronse los conventos de los dominicos y los xesuites. La reconstrucción aprovechose, tamién pa reordenar el trazáu urbanu, camudando'l planu radial anterior por otru ortogonal.
El fechu más destacáu nel sieglu XVII foi la fundación de la universidá en 1608. La donación póstuma de Fernando de Valdés Salas pa que se creara tardó bien de tiempu n'usase (l'inquisidor y arzobispu yá morriera en 1568), pero camudó pa siempres la vida cultural de la ciudá. Esta conoció, nesti sieglu, ciertu crecimientu demográficu. Pese a ello, y a que va convirtiéndose nel llugar de residencia de la nobleza y l'altu cleru, nun pasaba de los 7.000 habitantes al finar el sieglu.