Flaviu Valeriu Aureliu ConstantínNacíu Caius Flavis Valerius Constantinus, dende'l 25 de xunetu de 306 Flauius Valerius Constantinus Caesar Herculius, a partir de 307 Imperator Constantinus Augustus y, a la so muerte, Divus Constantinus Augustus. En llatín, el títulu imperial oficial de Constantín yera IMPERATOR CAESAR FLAVIVS CONSTANTINVS PIVS FELIX INVICTVS AVGVSTVS, Imperator Caesar Flavius Constantine Augustus, el pío, l'afortunáu, l'invictu. Dempués de 312 añadió MAXIMVS ('el más grande'), y dempués de 325 reemplazó INVICTVS por VICTOR, por cuenta de que invictus recordaba al dios Sol Invictus.</ref>(Naissus, 27 de febreru de c. 272 – Nicomedia, Bitinia y Ponto, 22 de mayu de 337) foi Emperador de los romanos dende la so proclamación poles sos tropes el 25 de xunetu de 306, y gobernó un Imperiu romanu en constante crecedera hasta la so muerte. Conózse-y tamién como Constantín I, Constantín el Grande o, na Ilesia ortodoxa, les antigües Ilesies orientales y la Ilesia católica bizantina griega, como san Constantín.
Llegalizador de la relixón cristiana pol Edictu de Milán en 313, Constantín ye conocíu tamién por refundar la ciudá de Bizanciu (actual Istambul, en Turquía), denomándola «Nueva Roma» o Constantinopla (Constantini-polis; la ciudá de Constantín). Convocó'l Primer Conceyu de Nicea en 325, que dio llexitimidá al cristianismu nel Imperiu romanu per primer vegada. Considérase qu'esto foi esencial pa la espansión d'esta relixón, y los historiadores, dende Lactanciu y Eusebiu de Cesarea hasta los nuesos díes, presénten-y como'l primer emperador cristianu, magar foi bautizáu cuando yá s'atopaba nel so llechu de muerte, tres un llargu catecumenáu.
Biografía Constantín nació en Naissus (l'actual ciudá de Niš), fíu de Constanciu Cloru, y la so primer esposa Helena. En 292 el padre de Constantín casóse, en segundes nupcies, con Flavia Maximiana Teodora, fía del emperador romanu d'occidente Maximianu. Teodora daría a Constantín seis mediohermanos.
Primer tetrarquía De primeres del sieglu IV, l'imperiu taba gobernáu por una tetrarquía: dos augustos, Dioclecianu y Maximiano, y dos césares, Constanciu Cloru y Galeriu, compartíen el poder. El mozu Constantín sirvió na corte de Dioclecianu en Nicomedia tres el nomamientu del so padre como unu de los dos césares de la Tetrarquía en 293.
Segunda tetrarquía L'añu 305 marcó'l final de la primera tetrarquía col arrenunciu de los dos augustos Dioclecianu y Maximiano. D'esta forma los dos césares aportaron a la categoría de augusto y dos oficiales ilirios fueron nomaos nuevos césares. La segunda tetrarquía quedaba asina formada: Constancio Cloru y Severu II, como augusto y césar respeutivamente, n'occidente y Galeriu y Maximino Daya na parte oriental del imperiu. thumb|Estatua de Constantín en York, ciudá onde foi proclamáu emperador.
Sicasí, Constancio Cloru cayó enfermu mientres una espedición contra los pictos en Caledonia, morriendo'l 25 de xunetu de 306. El so fíu Constantín atopar xunto a él nel so llechu de muerte en Eboracum (actual ciudá de York, Inglaterra), na Britania romana, onde'l so lleal xeneral Croco, d'ascendencia alemana, y les tropes lleales a la memoria del so padre proclamáron-y 039;'augusto (emperador). Simultáneamente, el césar occidental Severu II, yera proclamáu augusto por Galeriu. Esi mesmu añu'l pueblu de Roma noma emperador a Maxenciu, fíu del anterior tetrarca Maximiano. Esti postreru torna tamién a la escena política reclamando'l títulu de augusto.Empieza asina un periodu de 20 años de conflictu que va rematar cola asunción del poder absolutu por Constantín el Grande. D'esti primer grupu de contendentes el primeru en cayer foi Severu traicionáu poles sos tropes; ente que pela so parte Constantín y Maximiano alcordaben una alianza. A la fin del añu 307 había 4 augustos: Constantín, Maxenciu, Maximiano y Galeriu y un solu césar, Maximino Daya.
A pesar de la mediación de Diocleciano, a la fin del añu 310 la situación yera entá más confusa con siete augustos: Constantín, Maxenciu, Maximiano, Galeriu, Maximino, Licinio —al qu'introduxera nel bracéu Diocleciano— y Domicio Alejandro, vicariu d'África y autoproclamado augusto.
Nesta redolada convulso empezaron a sumir candidatos: Domicio Alejandro foi asesináu por orde de Maxenciu; Maximiano suicidóse asediado por Constantín y Galeriu finó por causes naturales.
Triarquía (311–313) Finalmente, Maxenciu foi apostráu polos trés augustos restantes y finalmente vencíu por Constantín na batalla de la Ponte Milvio, nes contornes de Roma, el 28 d'ochobre de 312. Una nueva alianza ente Constantín y Licinio selló'l destín de Maximino que se suicidó en siendo vencíu por Licinio en 313.
Diarquía (314–326) A partir d'esti puntu l'imperiu quedaba estremáu ente Licinio, n'oriente, y Constantín n'occidente. Tres los enfrentamientos iniciales, dambos roblaron la paz en Serdica en 317. Mientres esti periodu dambos nomaron césares según la so conveniencia ente los miembros de la so familia y círculu d'enfotu. Nel añu 324, nuevos enfrentamientos terminaron cola victoria de Constantín sobre Licinio en Adrianópolis y Crisópolis.
Gobiernu individual (326–337) Constantín representa la nacencia de la monarquía absoluto y hereditario. Mientres el so reináu introduciéronse importantes cambeos qu'afectaron a tolos ámbitos de la sociedá del baxu imperiu. Reformó la corte, les lleis y la estructura del exércitu. Constantín treslladó la capitalidad del imperiu a Bizanciu a la que camudó'l nome por Constantínpla. Finó, por enfermedá en 337, 31 años dempués de ser nomáu emperador en Britania. A la fin de la so vida y namái enantes de morrer bautizar pa morrer como un cristianu.
Constantín y el cristianismu thumb|right|100px|Lábaro, estandarte militar de Constantín tres la so conversión.
De xuru, Constantín seya más conocíu por ser el primer emperador romanu qu'autorizó'l cultu cristianu. Los historiadores cristianos dende Lactancio decantar por un Constantín qu'adopta'l cristianismu como sustitutu del paganismu oficial romanu. L'historiador y filósofu Voltaire, sicasí, aseguró que «Constantín nun yera cristianu» y «nun sabía qué partíu tomar nin a quién escorrer».Voltaire (1764), Diccionariu Filosóficu, Seición «Arriu».
El so reináu aportó a un momentu crucial na historia de la Ilesia católica, na cual Constantín nun sería bautizáu hasta topase nel so llechu de muerte. Constantín ye llamáu, pola so importancia, el «decimotercer apóstol» nes Ilesies orientales.
Política relixosa
La so rellación col cristianismu foi difícil, yá que foi educáu na adoración del Dios Sol (Sol Invictus), que'l so símbolu portaba y que'l so cultu taba acomuñáu oficialmente al del emperador.
La so conversión, acordies con Eusebio de Cesarea na so Vita Constantini, foi el resultáu inmediata d'un presaxu enantes de la so victoria na batalla de la Ponte Milvio, el 28 d'ochobre de 312. Tres esta visión, Constantín instituyó un nuevu estandarte pa colar a la batalla al que llamaría Lábaro. La visión de Constantín producir en dos partes: De primeres, mientres colaba colos sos soldaos vio la forma d'una cruz frente al Sol. Tres esto, tuvo un suañu nel que se-y ordenar poner un nuevu símbolu nel so estandarte, yá que vio una cruz cola inscripción «In hoc signu vinces» («Con esti signu vas vencer»). Mandándolo pintar de momentu nos escudos del so exércitu, venció a Maxenciu. Dizse que tres estes visiones y poel resultáu militar de la batalla de la Ponte Milvio, Constantín convirtióse de momentu al cristianismu.
Piénsase que la influencia de la so familia foi en parte la causa de la so adopción del cristianismu. Dicir de la so madre Elena, que probablemente naciera nuna familia cristiana, anque nun se sabe práuticamente nada de la so redolada, quitando que la so madre yera fía d'un mesoneru y que'l so padre foi un esitosu soldáu, una carrera qu'escluyía la práutica abierta del cristianismu pos el cultu contemporaneu de los soldaos yera'l mitraísmo (adoración de Mitra). Sábese sicasí qu'Elena realizó nos sos últimos años numberoses pelegrinaciones. (Vease: Fiesta de les Cruces.)
Poco dempués de la batalla de la Ponte Milvio, Constantín apurrió al papa Silvestre I un palaciu romanu que perteneciera a Diocleciano y enantes a la familia patricia de los Plaucios Lateranos, col encargu de construyir una basílica de cultu cristianu. El nuevu edificiu construyóse sobre los cuarteles de la guardia pretoriana de Maxenciu, los Equites singulares, convirtiéndose en see catedralicia so la advocación del Salvador, substituida ésta más tarde pola de San Xuan. Anguaño conocer como Basílica de San Xuan de Laterano. En 324 l'emperador fixo construyir otra basílica en Roma, nel llugar onde según la tradición cristiana martirizaron a San Pedro: la llomba del Vaticanu, qu'anguaño acueye a la Basílica de San Pedru. Nel 326, sofitó financieramente la construcción de la ilesia del Santu Sepulcru en Xerusalén.
En febreru del añu 313, y probablemente aconseyáu pol obispu de Córdoba Osio, Constantín axuntar con Licinio en Milán, onde promulgaron el Edictu de Milán, declarando que se dexara a los cristianos siguir la fe de la so eleición. Con ello, retiráronse les sanciones por profesar el cristianismu, so les cualos, munchos fueren martirizaos de resultes de les persecuciones a los cristianos y devolviéronse les propiedaes confiscadas a la Ilesia. L'edictu non yá protexó de la persecución relixosa a los cristianos, sinón que sirvió tamién pa les demás relixones, dexando que cualquier persona pudiera adorar a la divinidá qu'escoyera. Un edictu similar yá s'emitiera nel añu 311 por Galeriu, entós emperador, primero ente los sos iguales, de la tetrarquía. L'edictu de Galeriu concedía a los cristianos el derechu a prauticar la so relixón, pero non a recuperar los bienes confiscados.Lactancio, De Mortibus Persecutorum 34–35. L'Edictu de Milán incluyía delles cláusules qu'establecíen que toles ilesies confiscadas mientres la persecución de Diocleciano, seríen devueltes, según otres disposiciones sobre los enantes escorríos cristianos. Sicasí y ello ye que a partir d'esi puntu'l cristianismu pasa a adquirir l'estatus de relixón privilexada y empecípiense les persecuciones a les demás relixones.Bergallo, Sergio La Desapaición De Los Dioses p. 466.
Tres l'edictu abriéronse nueves víes d'espansión pa los cristianos, incluyendo'l derechu a competir colos paganos nel tradicional cursus honorum pa les altes maxistratures del gobiernu, otorgando privilexos al cleru (exención, por casu, de ciertos impuestos), según tamién ganaron una mayor aceptación dientro de la sociedá civil polo xeneral. Dexóse la construcción de nueves ilesies y los líderes cristianos algamaron una mayor importancia (como exemplu d'ello, los obispos cristianos adoptaron unes postures agresives en temes públiques que nunca enantes se vieron n'otres relixones).
Per otra parte, Constantín retendría'l títulu de pontifex maximus hasta la so muerte, un títulu que los emperadores romanos llevaben como cabeces visibles del sacerdociu paganu. Según los escritores cristianos, Constantín declararíase finalmente, a sigo mesmu, cristianu cuando tenía más de cuarenta años, escribiendo a los cristianos pa dexa-yos claro que creía que debía'l so ésitu a la proteición del Dios cristianu.Peter Brown, The Rise of Christendom 2nd edition (Oxford, Blackwell Publishing, 2003) p. 60.
Constantín tampoco patrocinaría namái al cristianismu. Dempués de llograr la victoria na batalla de la Ponte Milvio (312), mandó alzar un arcu trunfal, l'Arcu de Constantín, construyíu nel 315 pa celebralo. L'arcu que ta decoráu con imáxenes de la Victoria con trofeos y sacrificios a dioses como Apolo, Diana, y Hércules, nun contién nengún simbolismu cristianu.
thumb|250px|Follis: moneda de Constantín con una representación del Sol Invictus y la inscripción SOLI INVICTU COMITI, c. 315.