Les alstroemeriacees son una familia de plantes monocotiledónees, yerbácea y perennes perteneciente al orde de les liliales. Son orixinaries d'América Central, Sudamérica y Oceanía. Dalgunos de los sos miembros presenten flores bien vistoses, relativamente grandes y de variaos colores. Por esa razón, dalgunes de les especies d'esta familia suelen ser emplegaes como plantes ornamentales y, bien especialmente, como flor de corte.Dimitri, M. 1987. Enciclopedia Arxentina d'Agricultura y Xardinería. Tomu I. Descripción de plantes cultivaes. Editorial ACME S.A.C.I., Buenos Aires.
La familia entiende cinco xéneros y cerca de 230 especies distribuyíes en dos tribus Alstroemerieae y Luzuriageae. Hasta va pocos años los miembros d'esta familia yeren consideraos como una parte d'una amplia circunscripción de les liliacees, pero los analises moleculares d'ADN y los analises filoxenéticus basaos tantu nos datos moleculares como na morfoloxía y anatomía, demostraron que constitúin una familia separada.
La familia foi denomada por Barthélemy Charles Joseph Dumortier a partir del xéneru tipu Alstroemeria. Esti xéneru, de la mesma, foi nomáu n'honor del botánicu suecu barón Clas Alströmer pol so amigu Carlos Linneo. Les granes fueron colectaes por Alströmer nun viaxe a Sudamérica en 1753.Gunckel, H. 1982. Significáu de nomes xenéricos de delles plantes de la flora chilena. Academia N° 4. Academia Cimera de Ciencies Pedagóxiques. 157-180
Descripción Introducción teórica en Terminoloxía descriptiva de les plantes thumb|left|Fueyes y frutos de Drymophila moorei, un miembru de la tribu Luzuriageae. thumb|right|Frutu inmaduru d'un cultivar de Alstroemeria. Son plantes yerbácees, erectas o lianes apoyantes, con rizomas simpodiales. Dalgunes de les raigaños tán engrosaes y contienen almidón. El tarmu ye folioso. Les fueyes son lliniales a llanceolaes o oblongues, abondo anches en rellación a otres monocotiledónees, enteres, angostándose escontra la base, xeneralmente resupinadas, esto ye, retorcigañaes de forma tal que la superficie cimera mientres el desarrollu vuélvese inferior mientres el maduror.
Les inflorescencies son terminales y umbeliformes, constituyendo visos helicoidales, arrodiaes usualmente por un arreyo de bráctees, raramente amenorgaes a una única flor.
Les flores son bien vistoses y relativamente grandes nos xéneros de Alstroemerieae, abondo más pequeñes y inaparentes en Luzuriageae. Son hermafrodites, trímeras, actinomorfes a llevemente zigomorfes. El perigonio ta formáu por seis tépalos llibres na base, dispuestos en dos ciclos. En Luzuriageae el color de les flores ye blancu. En Alstroemerieae, sicasí, puede ser mariellu, colloráu, rosa, anaranxáu o verde, dependiendo de la especie y de la variedá, polo xeneral con manches escures. Presenten nectarios na base de dos de los tépalos internos. El androcéu ta formáu por seis estames, dispuestos en dos ciclos, colos filamentos llibres ente sigo y llibres de los tépalos, angostos, alternen coles pieces del perigonio. Les anteres son basifijas, non versátiles, con dehiscencia introrsa y llonxitudinal. La microsporogénesis ye socesiva y el tapete ye de tipu glandular. Los grano de polen son sulcaos, usualmente planu-convexos y compuestos por dos célules. El xinecéu ye d'ovariu ínfero, trilocular, con numberosos óvulos anátropos de placentación axilar. El frutu ye una cápsula loculicida, umbonada o truncada apicalmente, con seis costilles llonxitudinales en Alstroemerieae. Nos xéneros de Luzuriageae, sicasí, el frutu ye una baga.
Les granes son redondes o esferoidales, col embrión pequeñu en rellación al endosperma, al maduror con tegumentu secu en Alstroemeria y sarcotesta en Bomarea.
Presenten rafidios d'oxalato de calciu en distintos órganos.
Citoloxía Les alstroemeriacees presenten un cariotipo bimodal, esto ye, compuestu por un grupu de cromosomes llargos y otru grupu de cromosomes pequeños, siendo'l númberu cromosómico básicu x=8 y 9 pa Alstroemeriaeae y x=10 pa Luzuriageae.Jara-Seguel, Pedro; Zuniga, Cristina A. 2005. Chromosome numbers in chilean species of Luzuriaga (Luzuriagaceae). Gayana Bot., Concepción, v. 62, n. 1, 2005Beuzenberg, E. & B. Hair. 1963. Contributions to a chromosome atlas of the New Zealand flora _ 5, miscellaneous families. New Zealand Journal of Botany 1: 53-67 Dientro de Alstroemeriaeae, les especies diploides de Bomarea tienen un par de cromosomes de más (2n=18) con al respective de les especies de Alstroemeria (2n=16); sicasí, les mesmes presenten un menor llargor cromosómica total. Otra diferencia ente dambos xéneros ye que les especies de Bomarea tienen cariotipos más simétricos. Los analises cariotípicos sobre estes especies indiquen qu'esisten considerables diferencies cariológicas ente dambos xéneros. Con respectu al conteníu d'ADN por xenoma haploide, solo esisten datos pa especies de Alstroemeria. El valor permediu ye de 26,72 pg con un mínimu de 18,25 y un máximu de 40,45.Buitendijk JH, Peters A, Quené RJ, Ramanna MS. 1998. Genome size variation and C-band polymorphism in Alstroemeria aurea, A. ligtu and A. magnifica (Alstroemeriaceae). Plant Systematics and Evolution 212: 87-106.Buitendijk JH, Boon EJ, Ramanna MS. 1997. Nuclear DNA content in twelve species of Alstroemeria L. and some of their hybrids. Annals of Botany 79: 343-353Bennett MD, Leitch IJ. 2005. Angiosperm DNA C-values database (release 6.0, Oct. 2005) https://web.archive.org/web/http://www.kew.org/cvalues Alstroemeria
Distribución Les alstroemerídeas distribuyir n'América tropical y templada, dende Méxicu y les Antilles hasta'l Tierra del Fueu. Les luzuriagídeas distribuyir dende Perú hasta les Islles Malvines y Tierra del Fueu, Nueva Zelanda y Australia (dende Nueva Gales del Sur hasta Tasmania).Sanso, A.M. & Juan H. Hunziker. 1998. Karyological Studies in Alstroemeria and Bomarea (Alstroemeriaceae). Hereditas 129, 1: 67-74. DOI: 10.1111/j.1601-5223.1998.t01-1-00067.x
Evolución y Filoxenia La edá de les alstroemerídeas y de los sos parientes estinguíos pertenecientes al mesmu llinaxe, envaloróse en 76 millones d'años, y la del grupu corona, edá na que se supón empecipiaron la so diverxencia los miembros actuales d'esa tribu, en 30 millones d'años. La edá del grupu troncal de les luzuriagídeas ye de 79 millones d'años, y la del grupu corona, de 56 millones d'años.
Alstroemerieae y Luzuriageae son dos claos hermanos. Les dos tribus comparten calteres vexetativos como'l ser enredaderes con fueyes resupinaes. Colchicaceae, de la mesma, ye hermana del conxuntu formáu por Alstroemerieae y Luzuriageae. Dellos xéneros de Colchicaceae tienen fueyes retorcigañaes, al igual que les alstromeriacees. Petermannia foi incluyíu en Colchicaceae nel sistema de clasificación APG y nel APG II (2003. Más tarde determinóse qu'esti xéneru constitúi una familia en sí mesmu, les petermaniacees, y que la mesma ye hermana de les trés families mentaes.M. W. Chase, datos ensin publicar, citáu en Soltis et al. 2005: p. 104).
De siguío bríndase'l cladograma qu'amuesa les rellaciones esistentes ente les alstroemeriacees y otres families dientro del orde de les liliales.
Taxonomía thumb|Inflorescencia de Alstroemeria psittacina, conocida como "flor de papagayu", especie orixinaria de Brasil y nordés d'Arxentina. thumb|Inflorescencia de Alstroemeria aurantiaca, especie orixinaria del sur de Chile y Arxentina. thumb|Alstroemeria revoluta , fotografía tomada nos xardinos botánicos de la Universidá de la Columbia Británica ("University of British Columbia"). thumb|Un cultivar modernu de Alstroemeria. thumb|Inflorescencia d'una especie de Bomarea fotografiada nel sur d'Ecuador. thumb|Inflorescencia de Bomarea caldasii..
Historia taxonómica Tradicionalmente haise emplazáu a Alstroemeria y Bomarea na familia Amaryllidaceae y sol orde Liliales (=Liliiflorae), criteriu sofitáu pola mayoría de los taxónomos de los sieglos XIX y XX.Bentham G. & J. D. Hooker. 1883. Amaryllideae. Genera Plantarum. 3 (174):715, 736-737. Weinheim Verlag Von J. CramerPax F. & K. Hoffman. 1930. Alstroemerieae, En: A. Engler o. K. Prantl. Die natürl. Pflanzenfam. (Aufl. 2) 15a: 391-430. LeipzigEngler, A & L. Diels. 1936. Syllabus der Pflanzenfam., 11 th ed. Borntraeger. Berlin. John Hutchinson, en 1959, alzó la tribu Alstroemerieae de Amaryllidaceae al rangu de familia independiente, Alstroemeriaceae, rehabilitando asina la xerarquía orixinal propuesta por Dumortier, quien en 1829 instauró la familia. Sicasí, Hutchinson segregar a un orde independiente: Alstroemeriales.Hutchinson, J. 1959. The families of flowering plants. Vol. 2. 2ª Edic. pp 511-792. Clarendon Press. Oxford. Inglaterra. La historia taxonómica de Luzuriaga tamién foi materia de discutinios, con non menos de cuatro circunscripciones distintos a nivel de familia: Liliaceae, Smilacaceae, Philesiaceae y Luzuriagaceae.Regueru, S. & B. Leuenberger. 1988. Leaf morphology and taxonomic history of Luzuriaga (Philesiaceae). Willdenowia 17: 159-172. En 2003, el sistema de clasificación APG II dispunxo a Alstroemeria y Bomarea nuna familia independiente de les liliacees, Alstroemeriaceae. D'idéntica manera, segregó tamién a Luzuriaga y Drymophila n'otra familia separada, Luzuriagaceae. Dambes families fueron incluyíes dientro del orde de les liliales.APG II. 2003. An Update of the Angiosperm Phylogeny Group Classification for the orders and families of flowering plants: APG II. Botanical Journal of the Linnean Society. 141, 399-436
Sobre la base de les sos rellaciones filoxenétiques, en 2009 los integrantes de les alstromeriacees y de les luzuriagacees fueron dispuestos pol sistema de clasificación APG III nuna mesma familia, que caltién el nome de la primera pol principiu de caltenimientu del Códigu Internacional de Nomenclatura Botánica. La familia, de la mesma, estremar en dos tribus, alstroemerídeas y luzuriagídeas, lo que reflexa que -magar que presenten una gran afinidá filoxenética- dambos taxa pueden ser estremaos por dellos calteres.
Alstroemereae En delles revisiones de los integrantes d'esti taxón (referíu como Alstroemeriaceae) inclúyense cuatro o cinco xéneros: Alstroemeria, Bomarea, Schickendantzia, Leontochir y Schickendantziella, a les que s'amestó'l xéneru Taltalia en 1998. Sicasí, los xéneros monotípicos Schikendtzia y Taltalia fueron incluyíos dientro de Alstroemeria sobre la base de detallaos estudios morfolóxicos, anatómicos y cromosómicos.Lone Aagesen & A. Mariel Sanso. 2003. The Phylogeny of the Alstroemeriaceae, Based on Morphology, rps16 Intron, and rbcL Sequence Data. Systematic Botany Volume 28, Issue 1 páxs. 47–69 Per otru llau, Leontochir ovallei, únicu representante del so xéneru, demostró nos analises molecular y morfolóxicu que s'acomuñar y entemez coles especies de Bomarea, polo que nun selo puede reconocer como un xéneru estreme. Foi tresferíu nel 2000 a Bomarea, como Bomarea ovallei.Ravenna, P.F. 2000. Onira 5: 45.
El númberu exactu d'especies de los trés xéneros ye malo de precisar con exactitú yá que constantemente afayar nueves especies pa la ciencia y esisten, amás, problemes nomenclaturales.
Alstroemeria L., Pl. Alströmeria: 8 (1762). Inclúi 122 especies distribuyíes dende'l sur de Venezuela hasta'l sur d'América del Sur. Bomarea Mirb., Hist. Nat. Pl. 9: 71 (1804). Inclúi 113 especies distribuyíes por América tropical y Subtropical. Schickendantziella Speg., Añales Mus. Nac. Buenos Aires 9: 8, 1903. Ye un xéneru monotípicu, ye dicir qu'inclúi una sola especie, del noroeste d'Arxentina.
Luzuriageae Esta tribu entiende dos xéneros y seis especies. Los xéneros, conxuntamente cola so publicación válida, distribución y númberu d'especies se listan de siguío:
Drymophila R.Br., Prodr.: 292 (1810). Esti y Sureste d'Australia. Entiende dos especies Luzuriaga Ruiz & Pav., Fl. Peruv. 3: 65 (1802), nom. cons. Nueva Zelanda, dende'l centru de Chile hasta'l sur y les Islles Malvines. Inclúi cuatro especies.
Importancia económica y cultural