Les arrosaes (Rosaceae) son una familia de plantes dicotiledónees pertenecientes al orde Rosales. La familia Rosaceae inclúi la mayor parte de les especies de frutes de consumu masivu: mazana, pera, marmiellu, piescu (durazno), ciruela, cereza, fresa (frutuca), almendra, albaricoque, zarzamora, artimora, etc. Tamién inclúi munches especies ornamentales, principalmente, les roses, flores por excelencia, con importancia pa la xardinería y la industria de la perfumería.
La familia de les rosácees ye bien amplia, con unos 90-130 xéneros, nos que se parten alredor de 2000-2500 especies aceptaes,Rosaceae en The Plant List, marzu 2013Rosaceae en APG Web (rique busca) que la so distribución ye casi mundial, orixinaries sobre manera de les rexones templar y subtropical del hemisferiu boreal.
Descripción Inclúi xéneros con carauterístiques bien heteroxénees, sicasí, la carauterística común más importante ye la presencia d'un receptáculu floral - o tálamu - bien desenvueltu, que varia dende una forma plana (en Quillaja, Kageneckia), pasando por convexa (en Rubus, Fragaria), hasta de forma cóncava (en Rosa).
Tarmos maderizos o semileñosos. Vezu: árboles, arbustos o yerbes perennes por rizomas, o añales.
Fueyes simples o compuestes, (paripinnaes o imparipinnaes), casi siempres alternes y axustaes, escasamente opuestes, con cantu serrucháu o dentáu carauterísticu. Presencia frecuente de cambeos: escayos, estípules y aguiyones, escasamente ausentes (Spiraea).
Flores de normal hermafrodites, actinomorfes (dacuando zigomorfes, por diferenciación de los sépalos nes plantes europees, o tamién de los pétalos nes tropicales); periginas, epiginas o hipoginas; de cutiu con un hipanto bien desenvueltu; mota con 5 sépalos los, dacuando con epicáliz; corola xeneralmente con 5 pétalos llibres; tetrámeres en Sanguisorba; androcéu variable, con 4-5 estames, y más frecuentemente diplostémono o polistémono; xinecéu variable, con 1 a munchos carpelos, llibres o soldaos y estilos xeneralmente llibres. Flores solitaries o n'inflorescencies variaes (recímanos, espigues y corimbos).
Frutos bien variables (aqueniu, poliaquenio con receptáculu abombáu (eterio) o cóncavu (cinorrodón), drupa, polidrupa (sorosis), folículo, pomo); granes pequeñes, ensin endosperma (les sustancies de reserva nos cotiledones).
Taxonomía
Familia problemática tocantes a delimitación xenérica.
Considérense calteres importantes na sistemática de la familia, la forma del receptáculu, el tipu de concrescencia de los carpelos y la so posición, el númberu y disposición de los rudimentos seminales nel carpelu, el tipu de dehiscencia y la histoloxía de los frutos, el númberu básicu de cromosomes y la distribución de los metabolitos secundarios.Rosaceae en Flora Ibérica, F. Muñoz Garmendia & C. Navarro, RJB/CSIC, Madrid, 2003-2005
Rosaceae Adans., Fam. Pl. 2: 286. Jul-Aug 1763; nome calteníu pal taxón. Tamién citáu darréu por Antoine L. de Jussieu, Genera Plantarum: 334. 1789.
Taxones subfamiliares La clasificación de la familia Rosaceae ye bien variada y diversa en taxones subfamiliares, y camudó enforma col tiempu y según los distintos criterios de los autores. Este ye un esquema posible nel que se listan en primer llugar les subfamilies, en segundu llugar les tribus y en tercer llugar los xéneros en dos talos grupos; amás de la referencia bibliográfica de cada taxón según el IPNI.
Subfamilia Rosoideae Xéneru Rosa L.: Sp.Pl.1:491, 1753 Xéneru Hulthemia Dum.: Not.Hulth.13, 1824. (= Rosa) Xéneru Arxentina Lam.: Fl. Franç. 3: 118, 1779
Subfamilia Spiraeoideae Tribu Neillieae Xéneru Physocarpus (Cambess.) Maxim.: Act.Hort.Petrop.vi.219, 1879; nom. cons. Xéneru Neillia D.Don: Prodr. Fl.Nepal.228, 1825 Xéneru Stephanandra Siebold & Zucc.: Abh. Akad. Muench. iii.739.t.4, 1843 Tribu Spiraeeae Xéneru Spiraea L.: Sp. Pl.1:489, 1753 Xéneru Pentactina Nakai: Bot. Mag. (Tokiu),xxxi.17, 1917 Xéneru Sibiraea Maxim.: Act. Hort. Petrop. vi. 116.213, 1879 Xéneru Petrophytum Rydb.: N.Amer.Fl.xxii.253, 1908 Xéneru Kelseya Rydb.: Mem. N.York Bot.Gard.i.207, 1900 Xéneru Luetkea Bong.: Mem. Acad. Petersb. Ser. VI. ii. 130.t.2, 1833 Xéneru Aruncus L.: Op. Var.259m 1758. Tribu Gillenieae Xéneru Gillenia Moench: Suppl. Meth.286, 1802 Xéneru Spiraeanthus (Fisch. & C.A.Mey.) Maxim.: Act. Hort.Petrop.vi.226, 1879 Tribu Holodisceae Xéneru Holodiscus (C.Koch) Maxim.: T.Imp.S.-Peterburgsk. Bot. Sada 6:253, 1879; nom.cons. Tribu Sorbarieae Xéneru Sorbaria (Ser. ex DC.) A.Braun: Fl. Brandenburg 1:177, 1860; nom.cons. Xéneru Chamaebatiaria (Porter) Maxim.: Act.Hort.Petrop.vi.225, 1879 Tribu Adenostomateae Xéneru Adenostoma Hook.& Arn.: Bot.Beechey Voi.139 & 338.t.30, 1832
Subfamilia Potentilloideae Tribu Dryadeae Xéneru Dryas L.: Sp.Pl.501, 1753. Xéneru Fallugia </small>Endl.: Xen.1246, 1840. Tribu Purshieae Xéneru Chamaebatia </small>Benth.: Pl.Hartw.308, 1849. Xéneru Cowania D.Don.:, 1825. Xéneru Purshia DC. ex Poir.: Encycl. (Lamarck) Suppl.4.623. 1816. Tribu Geeae Xéneru Geum L.: Sp.Pl.1:500. 1753. Xéneru Orthurus Juz.: Fl.URSS, ed.Komarov, x.262,616. 1941. Xéneru Taihangia T.T.Yu & C.L.Li: Acta Phytotax.Ensin.18(4):471. 1980; como Taiahngia. Xéneru Novosieversia Bolle: Repert.Spec.Nov.Regni Veg.Beih.72:23. 1933. Xéneru Sieversia Willd.: Gues.Naturf.Fr.Berl.Mag.v.397. 1811. Xéneru Waldsteinia Willd.: 1799 Xéneru Coluria R.Br.: Parry, Voi.App.276. 1823. Tribu Cercocarpeae Xéneru Cercocarpus H.B. & K.: Nov. Xen. Sp. vi. 232. t.559. 1823. Tribu Potentilleae Xéneru Potentilla L.: Sp.Pl.1:495. 1753. Xéneru Comarum L.: Sp.Pl.1:502. 1753. Xéneru Chamaerhodos Bunge: Ledeb.Fl.Alt.i.429. 1829. Xéneru Duchesnea Sm.: Trans.Linn.Soc.x.372. 811. 1811. Xéneru Fragaria L.: Sp.Pl.1:494. 1753. Xéneru Horkelia Cham.& Schltdl.: Linnaea 2:26. 1827. Xéneru Horkeliella Rydb.: N.Amer.Fl.xxii.282. 1908. Xéneru Ivesia Torr.& A.Gray: Pacific Railr.Rep.6,Pt.3,#2 (Williamson & Abbot) 72. 1858. Xéneru Sibbaldia L.: Sp.Pl.1:284. 1753. Tribu Alchemilleae Xéneru Alchemilla L.: Sp.Pl.123. 1753. Xéneru Aphanes L.: Sp.Pl.2. 1753. Tribu Sanguisorbeae Xéneru Agrimonia L.: Sp.Pl.2. 1753. Xéneru Aremonia Neck. ex Nestl.: Monogr.Potentilla(Nestler)iv,17. 1816; nom.cons. Xéneru Spenceria Trimen: Journ.Bot.xvii.97. 1879. Xéneru Hagenia J.F. Gmelin: Syst.613. 1791. Xéneru Leucosidea Ecklon & Zeyher: Enum.265. 1836. Xéneru Sanguisorba L.: Sp.Pl.2. 1753. Xéneru Sarcopoterium Spach: Ann.Sc.Nat.Ser. III.v.43. 1846. Xéneru Margyricarpus Ruiz & Pavon: Prod.7.t.33. 1794. Xéneru Tetraglochin Poeppig: Poepp.Fragm.Syn.Pl. Chile,26. 1833. Xéneru Acaena Mutis ex L.: Mant.Plant.ii. 1771. Xéneru Polylepis Ruiz & Pavon: Prod.80.t.15. 1794. Xéneru Cliffortia L.: Sp.Pl.1038. 1753. Xéneru Bencomia Webb & Berthelot: Phyt.Canar.ii.10.t.39. 1846. Tribu Potaninieae Xéneru Potaninia Maximowicz: Bull.Acad.Petersb.xxvii.465. 1881.
Subfamilia Pyroideae Tribu Kageneckieae Xéneru Kageneckia Ruiz & Pavon, 1794 Tribu Lindleyieae Xéneru Vauquelinia Correa ex Humboldt & Bonpland, 1807 Xéneru Lindleya Kunth, 1824, nom. cons. Tribu Maleae Xéneru Photinia Lindley, 1821 Xéneru Heteromeles Xéneru Eriobotrya J. Lindley, 1821 Xéneru Rhaphiolepis Lindley, 1820, nom. cons., orth. cons. Xéneru Sorbus L.:, 1753 Xéneru Chamaemespilus Xéneru Cormus Xéneru Torminalis Xéneru Aronia Medikus, 1789, nom. cons. Xéneru Amelanchier Medikus, 1789 Xéneru Pyrus L.:, 1753 Xéneru Malus Miller, 1754 Xéneru Docyniopsis Xéneru Eriolobus Xéneru Peraphyllum Nuttall, 1840 Xéneru Docynia Decaisne, 1874 Xéneru Cydonia P. Miller, 1754 Xéneru Pseudocydonia (C.K. Schneider) C.K. Schneider, 1906 Xéneru Chaenomeles J. Lindley, 1821 Tribu Crataegeae Xéneru Cotoneaster Ehrh. Xéneru Malacomeles (Decaisne) G.N. Jones, 1945 Xéneru Chamaemeles J. Lindley, 1821 Xéneru Pyracantha M.J. Roemer, 1847 Xéneru Crataegus L.: 1753 Xéneru Mespilus L.: 1753 Xéneru Hesperomeles J. Lindley, 1837 Xéneru Osteomeles Lindley, 1821
Subfamilia Amygdaloideae Tribu Osmaronieae Xéneru Oemleria H.G.L. Reichenbach, 1841 Tribu Exochordeae Xéneru Exochorda J. Lindley, 1858 Tribu Amygdaleae Xéneru Maddenia J.D. Hooker & T. Thomson, 1854 Xéneru Pygeum Xéneru Laurocerasus Xéneru Padus Mill. Xéneru Cerasus Mill. Xéneru Prunus L.: 1753 Xéneru Armeniaca Xéneru Amygdalus Tribu Prinsepieae Xéneru Prinsepia Royle, 1835
Otres subfamilies Subfamilia Kerrioideae Tribu Rhodotypeae Xéneru Rhodotypos Siebold & Zuccarini: Fl.Jap.187.t.99. 1835. (1841?) Tribu Kerrieae Xéneru Kerria DC.: Trans.Linn.Soc.xii.156. 1817. Xéneru Neviusia A. Gray: Mem.Am.Acad.N.S.vi.374. 1858.
Subfamilia Ruboideae Xéneru Rubus L.: Sp.Pl.1:492. 1753; nom.cons. (Vienna Bot.Cong. 2005)
Subfamilia Lyonothamnoideae Xéneru Lyonothamnus A. Gray: Proc.Am.Acad.xx.291. 1885.
Subfamilia Dichotomanthoideae Xéneru Dichotomanthes S. Kurz: Journ.Bot.xi.194.t.133. 1873.
Subfamilia Quillajoideae Xéneru Quillaja Molina: Sagg. Chile, 354. 1782.
Subfamilia Filipenduloideae Xéneru Filipendula Mill.: Gard.Dict.Abr.,ed.4. 1754.
Subfamilia Coleogynoideae Golubkova, 1991 Xéneru Coleogyne J.Torrey: Proc.Amer.Assoc.Advancem.Sci.4:192. 1851.
Xéneros en Rosaceae Ver la llista de xéneros de Rosaceae.
Clasificación botánica
Una clasificación práctico y tradicional— pa la familia de les rosácees ta dada pola división en cuatro subfamilies en función de les carauterístiques de floriamientu y fructificación de cada xéneru. De la mesma, ye posible arrexuntar dellos xéneros en tribus y subtribus. Los cuatro subfamilies clásiques son: Rosoideae, taxón nominotípico de la familia qu'inclúi al xéneru Rosa. Maloideae o Pyroideae, :# Prunoideae o Amygdaloideae, :# Spiroideae.
Monocarpelares Xinecéu con un solu carpelu:
Subfamilia Prunoideae Tamién conocida como Amygdaloideae, inclúi especies maderices y arbóreas, que tienen estípules xeneralmente pequeñes y caduques. Les flores son periginas: el periantu (cáliz + corola) y l'androcéu inxerten sobre un receptáculu (o tálamu) amotáu arrodiando al xinecéu; Xinecéu con ovariu súperu unicarpelar y uniovuláu (monómero) que xenera un frutu drupáceo.
Xéneros en Prunoideae Prunus - Maddenia - Oemleria - Prinsepia - Exochorda.
Policarpelares Xinecéu compuestu por más d'un carpelu (policarpo):
Subfamilia Rosoideae + n carpelos llibres (policarpo apocárpicu): Flores periginas, con xinecéu apocárpicu y ovariu súperu a semi-ínfero. Frutu, frecuentemente múltiple: poliaquenio, polidrupa, eterio (drupes múltiples sobre receptáculu enchíu), cinorrodón (aquenios zarraos nuna urna) o frutos complexos secos, indehiscente, asemeyaos a un aqueniu. numberosos carpelos uniovulaos que producen drupelas o aquenios. Estípules bien desenvueltes y persistentes.
Tribus Colurieae - Crataegeae - Dryadeae - Exochordeae - Gillenieae - Kerrieae - Neillieae - Potentilleae - Roseae - Rubeae - Sanguisorbeae - Ulmarieae - Incertae sedis (llugar inciertu)
Xéneros en Rosoideae Acaena Acomastylis Agrimonia Alchemilla Aphanes Aremonia Bencomia Chamaebatia Cliffortia Coluria Comarum Cowania Dalibarda Dendriopoterium Dryas Duchesnea Erythrocoma Fallugia Filipendula Fragaria Geum Hagenia Horkelia Ivesia Kerria Leucosidea Marcetella Margyricarpus Novosieversia Oncostylus Polylepis Potentilla Rosa Rubus Sanguisorba Sarcopoterium Sibbaldia Sieversia Spenceria Taihangia Tetraglochin Waldsteinia .-
Subfamilia Maloideae + 5 carpelos xuníos al hipanto: Especies maderices y arbóreas, d'estípules caduques. Flores epiginas con xinecéu apocárpicu (2-5 carpelos) que se funden y ovariu ínfero; receptáculu floral bien desenvueltu. Frutu de tipu complexu conocíu como pomo.
Malus domestica Borkh.: pumar; Malus sylvestris Miller: pumar montés, maguillo. Pyrus communis L., peral; Pyrus bourgaeana Decne;...: piruétano, guadapero; Sorbus aria (L.) Crantz: mostajo de viesu blancu aterciopeláu; Sorbus domestica L.: alcafresnu común; Sorbus aucuparia L.:... serval montés