La Trinidá ye'l dogma central sobre la naturaleza de Dios na mayoría de les ilesies cristianes. Esta creencia afirma que Dios ye un ser únicu qu'esiste como trés persones distintes o hipóstasis: el Padre, el Fíu y el Espíritu Santu.
Delles confesiones minoritaries, como les ilesies unitaries, los testigos de Xehová y los pentecostales unicitarios, ente otros, refuguen esta creencia. Los mormones afirmen creer na Trinidá pero tienen una interpretación específica y radicalmente distinta del dogma mayoritariamente aceptáu.
Fora del ámbitu del cristianismu pero n'otra fe tamién monoteísta, el Corán menta la Trinidá na aleya 171 de la Sura 4¡Xente de la Escritura! ¡Nun esaxeréis na vuesa relixón! ¡Nun digáis de Dios sinón la verdá: que l'Unxíu, Xesús, fíu de María, ye solamente l'unviáu de Dios y La so Pallabra, qu'Él comunicó a María, y un espíritu que vien de Él! ¡Creéi, pos, en Dios y en Los sos unviaos! ¡Nun digáis ‘Trés'! ¡Abasta yá, va ser meyor pa vós! Dios ye namái un Dios Unu. ¡Gloria a Él!
Corán 4:171 y espresa la so oposición a ella al dirixise a la xente de la Escritura, los cristianos, por que nun digan 'Trés', pos l'Islam establez que Dios ye un Dios Unu.
Orixe
Antecedentes Esisten tríadas de dioses dende l'antigüedá histórica, seique pol calter místicu que delles cultures tienen del númberu trés.Joseph Campbell The Mythic Dimension
Les tríadas presentes en relixones o visiones filosófiques correspuenden a fuercies primordiales hipostasiadas o a aspeutos del Dios supremu. Anque les rellaciones ente los distintos términos d'estes tríadas nun sían siempres fáciles de discernir, paez claro que nun fueron concebíes en nengún casu partiendo d'un modelu como'l de la Trinidá cristiana. Coles apreciaciones anteriores, Chevalier y Gheerbrant apunten dellos exemplos, ente ellos unu pocu conocíu: según Guamán Poma de Ayala nel so Nueva Crónica y bon gobiernu, los antiguos peruanos reconocíen la esistencia d'un dios supremu (Illapa = Rayu) en trés persones: el padre (xusticieru), el primoxénitu y el redrueyu, señor esti postreru de les agües fecundantes y, por tanto, creador de la humanidá.
En delles corrientes platóniques, estrémense dellos niveles de realidá, ente les qu'atopamos trés de gran importancia: Dios, ser absolutu y causa primer. Logos, o razón universal. Anima Mundi, alma universal emanada de Dios qu'anima y gobierna el mundu visible. N'otres ocasiones, la trinidá platónica ye descrita como les idees de Bien, el restu d'idees intelixibles que proceden del Bien, y les idees materializaes o mundu visible.Zeferino González, Historia de la Filosofía, Vol. I, RED Ediciones, Barcelona, 2012, páxs. 199-201.
Terminoloxía thumb|Santísima Trinidá, titular de la Hermandá de La Trinidá (Sevilla), que procesiona peles cais de Sevilla na tarde del Sábadu Santu. Nel añu , Tertulianu foi'l primeru n'usar el términu «Trinidá» (Trinitas). Enantes, Teófilo de Antioquía yá usara la pallabra griega τριάς trias (tríada) na so obra A Autólico pa referise a Dios, el so Verbu (Logos) y la so Sabiduría (Sophia).Gabino Uríbarri Bilbao, Monarquía y Trinidá, Univ. Pontificia de Comillas, 1996, páxs. 127-28. Tertuliano, nún de los sos escritos polémicos empobinaos contra Práxeas, un siguidor de la doctrina cristiana conocida como «monarquianismo», Adversus Praxeam II, diría que «los trés son unu, pol fechu de que los trés vienen de unu, por unidá de sustancia».La pallabra τριάς (de la cual el llatín trinitas ye una traducción) atópase primero en Teófilo de Antioquía pa Él fala de «la Trinidá de Dios, La so Pallabra y La so Sabiduría» (Ad Autolycum, II, 15, P.G., VI, 1078). De xacíu, el términu puede tase usando antes del so tiempu. Poco tiempu dempués apaez na so forma llatina trinitas en Tertuliano (De pudicitia, c. xxi, P.G., II, 1026). Nel sieglu siguiente la pallabra tien usu xeneral.— The Catholic Encyclopedia, tomu 15: Trinidá, LA BENDITA, I. EL DOGMA DE LA TRINIDÁ, Páx.: 47.
Perspectives históriques La fórmula foi alquiriendo forma col pasu de los años y nun foi establecida definitivamente hasta'l sieglu IV:
La definición del Conceyu de Nicea, sostenida dende entós con mínimos cambeos poles principales denominación cristianes, foi la d'afirmar que'l Fíu yera consustancial (ὁμοούσιον, homousion, lliteralmente ‘de la mesma sustancia') al Padre. Esta fórmula foi cuestionada y la Ilesia pasó por una xeneración d'alderiques y conflictos hasta que la fe de Nicea» foi reafitada en Constantinopla en 381.Cfr Boff (1986), La Trinidá, la sociedá y la lliberación, p. 88
Conceyos En Nicea tola atención concéntrase na rellación ente'l Padre y el Fíu, inclusive por aciu el refugu de delles frases típiques arrianes por aciu dalgunos anatemes anexaos al creu; y nun se fixo nenguna afirmación similar avera del Espíritu Santu. Pero, en Constantinopla (381) indicóse qu'ésti ye adoráu y glorificado xunto con Padre y Fíu (συμπροσκυνούμενον καὶ συνδοξαζόμενον), suxiriendo que yera tamién consustancial a ellos. Esta doctrina foi darréu ratificada pol Conceyu de Calcedonia (451), ensin alteriar la sustancia de la doctrina aprobada en Nicea.Testos orixinales en The oecumenical documents of the faith, T. Erbert Bindley, 4ª ed. rev. F. W. Green, Londres.
Esposición
Cites bíbliques Na Biblia atópense alusiones tanto al Padre como al Fíu y al Espíritu Santu que se presentaron como menciones implícites de la naturaleza trinitaria de Dios.
Cites del Antiguu Testamentu nes qu'apaecen referencies a Dios en plural:El plural puede indicar una deliberación de Dios cola so corte celestial (por casu, los ánxeles). Tamién puede espresar la maxestá y riqueza interior de Dios, que'l so nome común n'hebréu ye la forma plural. Per esti camín va la interpretación de los padres de la Ilesia, qu'inclusive vieron suxerida nel plural la Trinidá, argumentación que nun ye aceptada nel xudaísmu y en confesiones que refuguen la creencia na Trinidá. Ver: «Dios dixo: “Faigamos al home a la nuesa imaxe, según la nuesa semeyanza...”» (Gn 1:26). Esto almite'l discutiniu sobre si'l Verbu fadría carne nel home como fíu de sigo mesmu o si Dios padre en hipóstasis consustancial con Dios fíu tamién sería nacíu, crucificáu, muertu, soterráu o resucitáu. «L'home aportó a como unu de nós na conocencia del bien y del mal.» (Gn 3:22). Nesti versículu, con "nós", referir a Dios y los seres celestiales. El tracamundiu vien d'una mala traducción de Xénesis 3:5, que consiste en traducir Elohim (Dios) de la mesma manera que elohim (seres celestiales): «sabe Dios (Elohim) que'l día que comáis d'él, van ser abiertos los vuesos güeyos, y vais ser como Dios (los elohim), conocedores del bien y del mal». «Y dixo Yahvé: “Toos formen un solu pueblu y tienen una mesma llingua. Esta obra ye solo l'empiezu, y dende agora nada-yos fadrá arrenunciar de lo que piensen faer. Con éses, baxemos y confundamos ende mesmu la so llingua, de cuenta que nun s'entiendan los unos a los otros”» (Gn 11:6-7) «Yo oyí la voz del Señor que dicía: “¿A quién voi unviar y quién va dir por nós?”. Yo respondí: “¡Equí toi: únviame!”» (Is 6:8). Tamién se presenta como argumentu l'usu de la pallabra Elohim, que ye plural, pa referise a Dios (por casu, en Gn 20:13 o 2 Sam 7:23).
Cites del Nuevu Testamentu nes que s'identifica a Xesús con Dios: L'entamu del Evanxeliu de Xuan: «Nel principiu esistía'l Verbu y el Verbu taba con Dios, y el Verbu yera Dios» (Jn 1:1); La reconocencia de Tomás escontra Xesús cola espresión: «Señor mio y Dios mio» (Jn 20:28); La reconocencia de la omnisciencia de Xesús, atributu de Dios (Jn 21:17; Jn 16:30); «El que me vio a mi, vio al Padre» (Jn 14:9); «Yo toi nel Padre y el Padre ta en mi» (Jn 14:11); «Tou lo que tien el Padre ye mio» (Jn 16:15); L'acusación de los xudíos de faese Xesús igual a Dios (Jn 5:18); La capacidá de Xesús de perdonar los pecaos (Mc 2:5-10).
Cites del Nuevu Testamentu nes que se menta a les tres entidaes: El bautismu nel nome del Padre y del Fíu y del Espíritu Santu (Mt 28:19); El saludu paulino: «La gracia del Señor Xesucristu, l'amor de Dios y la comunión del Espíritu Santu sían con toos vós» (2 Co 13:14).
Fora de los llibros consideraos canónicos, la fórmula trinitaria ta presente na Didaché, documentu cristianu datáu del sieglu I pola mayoría de los estudiosos contemporáneos: «Bautizaréis nel nome del Padre y del Fíu y del Espíritu Santu n'agua vivo (corriente). Pero si nun tienes agua corriente, entós bautízate n'otra agua […]. Pero si nun tienes nin una nin otra, entós derrama agua sobre la cabeza tres veces nel nome del Padre y del Fíu y del Espíritu Santu» (Did 7,1-3).
Amás de la polémica sobre la naturaleza de Xesús —si yera humana, divina, o dambes al empar—, del so orixe —si eternu o temporal— y de cuestiones similares relatives al Espíritu Santu, el problema central del dogma trinitariu ye xustificar la división ente sustancia único y triple “personalidá”. La mayoría de les ilesies protestantes, según les ortodoxes y la Ilesia católica, sostienen que se trata d'un misteriu inaccesible pa la intelixencia humana.
La Ilesia católica La Ilesia católica diz: “La Trinidá ye'l términu con que se designa la doctrina central de la relixón cristiana […] Asina, nes pallabres del Símbolu Quicumque: ‘el Padre ye Dios, el Fíu ye Dios y l'Espíritu Santu ye Dios, y sicasí nun hai tres dioses, sinón un solu Dios'. Nesta Trinidá […] les Persones son co-eternes y co-iguales: toes, igualmente, son increadas y omnipotentes […]”.The Catholic Encyclopedia Asina, Dios revelar a sigo mesmu como una comunión de persones.
La Ilesia católica recuerda qu'esti dogma fundamental de la so fe foi definíu en conceyos ecuménicos celebraos n'Oriente, lo cual ye motivu de comunión coles Ilesies orientales.
La Ilesia ortodoxa griega
250px|thumb|El iconu de "La Trinidá del Antiguu Testamentu", pintura d'Andréi Rubliov, empiezos del sieglu XV.
La Ilesia ortodoxa griega diz de la Trinidá lo siguiente: «Dios ye trino y unu. […] El Padre ye totalmente Dios. El Fíu ye totalmente Dios. L'Espíritu Santu ye totalmente Dios».Our Orthodox Christian Faith
The Catholic EncyclopediaThe Catholic Encyclopedia afirma que ye un dogma y al empar un misteriu como sigue: «Un dogma tan misteriosu presupon una revelación divina».
Les ilesies evanxéliques Les ilesies evanxéliques definen que dientro de la unidá de Dios esisten trés distintes persones, el Padre, el Fíu y l'Espíritu Santu. Los trés comparten los mesmos atributos y la mesma naturaleza; poro, estos trés constitúin l'únicu Dios.
La Ilesia de Xesucristu de los Santos de los Últimos Díes Los mormones afirmen creer na Trinidá pero tienen una interpretación propia, radicalmente distinta del dogma mayoritariamente aceptáu. Sostienen que'l Padre, el Fíu y l'Espíritu Santu son tres Dioses que formen una divinidá. Estos trés seres componen la Trinidá. Presiden esti mundu y toles demás creaciones. Esos trés Dioses decidieron manifestase , xunise y conformar la divinidá pa realizar la salvación del home. Esta divinidá» y l'home comparten la mesma naturaleza, son «sustancialmente iguales»: según esta doctrina, Dios Padre tien una muyer, la Madre celestial», cola que procreó fíos nel mundu espiritual; coles mesmes, Xesucristu y l'Espíritu Santu son fíos de padres celestiales, procreaos tres l'entamu de la creación del mundu.
Persones de la Trinidá Según esta doctrina:
El Padre. Ye increado y inengendrado. El Fíu. Nun ye creáu sinón niciáu eternamente pol Padre. L'Espíritu Santu. Nun ye creáu, nin niciáu, sinón que procede eternamente del Padre y del Fíu (según les Ilesies evanxéliques y la Ilesia católica) o namái del Padre (según la Ilesia ortodoxa).