Stegosaurus (gr. que significa "llagartu con teyáu", "llagartu llousáu", ou "llagartu con techu" en referencia a les sos plaques ósees), l'estegosauriu (asturianizao), ye un xéneru de dinosaurios tireóforos estegosáuridos. Vivieron a finales del periodu Xurásicu, hai arimao a 156 y 144 millones d'años, nel Kimmeridgiense y el Titoniense, no que güei son América del Norte. En 2006, afayóse un espécime de Stegosaurus en Portugal, lo qu'indica qu'esti animal tamién taba presente n'Europa. Por cuenta de les sos distintives escayos de la cola y plaques, Stegosaurus ye ún de los más reconocíos dinosaurios. Siquier trés especies fueron identificaes na porción cimera de la Formación Morrison, del oeste d'Estaos Xuníos, y son conocíes a lo menos por 80 individuos.Turner, C.Y. and Peterson, F., (1999). "Biostratigraphy of dinosaurs en the Upper Jurassic Morrison Formation of the Western Interior, U.S.A." Pp. 77–114 en Gillette, D.D. (ed.), Vertebrate Paleontology n'Utah. Utah Geological Survey Miscellaneous Publication 99-1.
Siendo un gran herbívoru cuadrúpedu, pesadamente constituyíu, Stegosaurus tenía una distintiva y inusual postura, con un llombu fuertemente narquiáu, los miembros anteriores curtios, la cabeza cerca del suelu y la cola ríxida sostenida nel aire. El so arsenal de plaques y escayos foi la tema de munches conxetures. Los escayos fueron utilizaos bien probablemente pa la defensa, ente que les plaques tamién se propunxeron como mecanismu defensivu, y como parte de la exhibición y de les funciones de termorregulación. Stegosaurus foi ún de los estegosaurianos más grandes (más grande que Kentrosaurus y que Huayangosaurus) y, anque yera aproximadamente al tamañu d'autobús, compartía munches carauterístiques anatómiques (incluyendo a los escayos y les plaques traseres) colos otros xéneros estegosaurianos.
Descripción izquierda|miniaturadeimagen|Tamañu de S. ungulatus y S. stenops comparaos con un ser humanu. El cuadrúpedu Stegosaurus ye unu de los dinosaurios más fácilmente identificables, por cuenta de la doble fila distintiva de les plaques romboidales que s'alcen verticalmente a lo llargo del so narquiáu llombu y a los dos pares d'escayos llargos que s'estienden horizontalmente cerca del estremu de la cola. El tamañu permediu de Stegosaurus ye d'alredor de 9 metros de llargu y de 4 metros d'altu.Holtz, Thomas R. Jr. (2012) Dinosaurs: The Most Complete, Up-to-Date Encyclopedia for Dinosaur Lovers of All Ages, Winter 2011 Appendix. Anque foi un animal grande, quedaba empequeñecido polos sos contemporáneos saurópodos xigantes como Diplodocus, Camarasaurus y Apatosaurus. Una cierta forma d'armadura paez ser necesaria, yá que coesistió con dinosaurios terópodos cazadores grandes, tales como los tarrecibles Allosaurus y el Ceratosaurus.
Les pates traseres teníen tres dedos curtios, ente que cada pata delantera tenía cinco dedos; solamente los dos deos internos teníen forma de cascu. La fórmula falángica ye 2-2-2-2-1, lo cual significa que'l deu más interior de la estremidá anterior tien dos güesos, el siguiente tien dos, etc.Martin, A.J. (2006). Introduction to the Study of Dinosaurs. Second Edition. Oxford, Blackwell Publishing. 560 pp. ISBN 1-4051-3413-5. Los cuatro miembros sofitar n'almadines asitiaes detrás de los deos de la pata. Los miembros delanteros yeren muncho más curtios que los gordosos miembros traseros, que-y conferíen una postura inusual. La cola paez ser sostenida bien lloñe de la tierra, ente que la cabeza de tenía una posición cerca al suelu, probablemente a non más de 1 metru del suelu.
thumb|S. ungulatus nel Muséu Carnegie. El llargu y angostu craniu yera pequeñu en proporción col cuerpu. Tenía una pequeña fenestra anteorbital: el furacu ente la ñariz y el güeyu común a la mayoría de los arcosaurios, ente ellos les aves modernes, anque ausente nos cocodrilos actuales. El craniu na posición baxa suxer que Stegosaurus puede ser un esgamotador de la vexetación de crecedera baxa. Esta interpretación ye sofitada pola ausencia de dientes delanteros y el so reemplazu per un picu córneo o rhamphotheca. Los dientes de Stegosaurus yeren pequeños y triangulares; les facetes planes pola gastadura indiquen que molíen el so alimentu. La posición d'insertamientu de les quexaes suxer que Stegosaurus tenía mexelles pa caltener l'alimentu na boca mientres mazcaba.
A pesar del tamañu total del animal, la caxa craneana de Stegosaurus yera pequeña: nun yera más grande que la d'un perru. Una caxa craneana bien caltenida de Stegosaurus dexó a Othniel Charles Marsh llograr en 1880 un molde que dio una indicación del tamañu del celebru. Esi molde demostró que'l celebru yera de fechu bien pequeñu: quiciabes el más pequeñu ente los dinosaurios. El fechu de qu'un animal que pesaba sobre 4,5 tonelaes podría tener un celebru non más de 80 gramos contribuyó a sostener la vieya idea popular de que los dinosaurios yeren estúpidos, idea güei gran parte refugada. L'anatomía efectiva del celebru de Stegosaurus ye pocu conocida, sicasí, sábese que'l celebru en sí yera pequeñu inclusive pa un dinosauriu, encaxando bien con un estilu de vida lentu y herbívoru y con una complexidá del comportamientu llindáu.
La mayor parte de la información conocida sobre Stegosaurus vien de restos d'animales maduros, magar s'atoparon apocayá restos d'exemplares xuveniles. Un espécime subadulto descubiertu en 1994 en Wyoming mide 4,6 metros de llargu y 2 metros d'altu, y considérase que pesaría en vida 2,3 tonelaes. Ta espuestu nel muséu xeolóxicu de la Universidá de Wyoming.Stegosaurus. University of Wyoming Geological Museum. 2006. Consultáu'l 6 d'ochobre de 2006. University of Wyoming Geological Museum La cadarma más pequeña conocíu mide 210 centímetros de llargu y 80 centímetros d'altu hasta'l llombu; exhibir nel Muséu de Naturaleza y Ciencia de Denver.
Clasificación thumb|Espécime de S. stenops, conocíu como "Sophie", Muséu d'Historia Natural de Londres. thumb|Molde d'un craniu de S. stenops, Muséu d'Historia Natural d'Utah. Stegosaurus foi'l primer xéneru nomáu de la familia Stegosauridae. Ye'l xéneru tipu de la familia. Stegosauridae ye una de les families dientro del infraorde Stegosauria, xunto con Huayangosauridae. Stegosauria pertenez a Thyreophora, un grupu de dinosaurios armaos, un suborde que comparte colos más variaos Ankylosauria. Los estegosáuridos son un cladu d'animales d'apariencia similar en postura y en forma corporal, y estrémense principalmente pola disposición de les plaques del llombu y los escayos de la cola. Los parientes más cercanos a Stegosaurus son Wuerhosaurus (de China) y Kentrosaurus (África Oriental).
El siguiente cladograma amuesa la posición del Stegosaurus dientro del Stegosauridae según Mateus, 2009:
Oríxenes Los oríxenes de Stegosaurus son inciertos, con pocos restos de estegosáuridos basales y de los sos antepasaos conocíos. Apocayá, topóse restos de estegosáuridos na parte más baxa de la Formación Morrison, magar hai dellos millones d'años ente'l cercanu Hesperosaurus (de principios del Kimmeridgiense) y l'apaición de Stegosaurus en sí. El más antiguu de los estegosáuridos conocíos, Lexovisaurus, provién de la llamada Formación Magre de Oxford, d'Inglaterra y Francia, lo qu'indica la so esistencia a principios o mediaos del Calloviense.
Los xéneros más basales y tempranos, como Huayangosaurus, del Xurásicu Mediu en China, alredor de 165 millones d'años, precieden a Stegosaurus en 20 millones d'años; Huayangosaurus ye'l xéneru nominal de la familia Huayangosauridae. Entá más ceo ye Scelidosaurus, del Xurásicu Inferior d'Inglaterra, que vivió hai aproximadamente 190 millones d'años; ye interesante que presente carauterístiques de los anquilosaurianos y de los estegosaurianos. Emausaurus, d'Alemaña, yera otru pequeñu cuadrúpedu, ente que Scutellosaurus, d'Arizona, yera inclusive un xéneru anterior y facultativo bípedu. Estos dinosaurios pequeños, llixeramente acorazaos, taben estrechamente venceyaos al antepasáu direutu de los estegosaurianos y de los anquilosaurianos. Atopóse en Francia un rastru de buelgues, datáu hai 195 millones d'años, que seique correspuenda a un dinosauriu acorazáu ceo.-y Loeuff J, Lockley M, Meyer C, Petit J-P(1999) Discovery of a thyreophoran trackway en the Hettangian of central France. C. R. Acad. Sci. Paris 2 328, 215–219
Descubrimientu y especies 200px|left|thumb|Dibuxo en llapiceru d'un Stegosaurus de 1923. Stegosaurus, unu de los munchos dinosaurios recoyíos y descritos per primer vegada na llamada Guerra de los Güesos, foi nomáu orixinalmente por Othniel Charles Marsh en 1877, a partir de restos atopaos al norte de Morrison, Colorado. Estos primeros restos son el holotipo de Stegosaurus armatus. Piénsase que'l nome científicu del xéneru, que significa «llagartu con teyáu», foi escurríu por Marsh na creencia inicial de que les plaques cubríen dafechu'l llombu del animal, traslapándose como texes nun techu. Una gran cantidá de material de Stegosaurus foi recuperáu mientres los siguientes años, y Marsh publicó dellos trabayos sobre'l xéneru. Primeramente, delles especies fueron descrites. Sicasí, munches d'elles fueron consideraes dempués como inválides o como sinónimos de la especie establecida en principiu, y quedaron namái dos especies bien conocíes más otra conocida ruinamente. Na Formación Morrison, atopáronse restos de Stegosaurus nes zones estratigráfiques numberaes de 2 a 6, más material adicional llográu na zona estratigráfica 1 que seique correspuenda a esti xéneru.Foster, J. (2007). "Appendix." Jurassic West: The Dinosaurs of the Morrison Formation and Their World. Indiana University Press. pp. 327-329.
Especies válides thumb|derecha|Espécime fósil de S. stenops amosáu como foi atopáu. Stegosaurus armatus, que significa «llagartu con teyáu armáu»: ye la primer especie que s'atopó, y conozse a partir de dos cadarmes parciales, dos cranios parciales y fragmentos de siquier trenta individuos. Esta especie tenía cuatro púa horizontales na cola y plaques relativamente pequeñes. Midía alredor de 9 metros, y ye la mayor de les especies conocíes de Stegosaurus. Atopóse na Formación Morrison, Colorado, Wyoming, y Utah, EE.UUGalton, Peter M.; Upchurch, Paul (2004). "Stegosauria (Table 16.1)." In: Weishampel, David B.; Dodson, Peter; and Osmólska, Halszka (eds.): The Dinosauria, 2nd, Berkeley: University of California Press. pp. 344–45. ISBN 0-520-24209-2. Stegosaurus sulcatus, que significa «llagartu con teyáu con riegos»: foi descritu por Marsh en 1887 a partir d'una cadarma parcial. Ye consideráu sinónimu de S. armatus. Tradicionalmente consideróse un sinónimu de S. armatus, anque estudios más recién suxeren qu'en realidá ye distintu. Un picu acomuñáu al espécime tipu, orixinalmente pensáu pa ser un picu de cola, puede, de fechu venir del costazu. Stegosaurus stenops, que significa «llagartu con teyáu estrechu»: foi nomáu por Marsh en 1887 a partir del holotipo recoyíu por by Marshal Felch en Garden Park, al norte de Cañon City, Colorado, en 1886. Ésta ye la meyor conocida de les especies de Stegosaurus, principalmente porque los sos restos inclúin a lo menos una cadarma articulada completu. Tenía les plaques grandes, amplies, y cuatro púa na cola. S. stenops ye conocíu por siquier 50 cadarmes parciales d'adultos y de mozos, un craniu completu y cuatro cráneos parciales. Yera más curtiu que S. armatus, y midía 7 metros. Stegosaurus longispinus, que significa «llagartu con teyáu d'escayos llargos»: foi nomáu por Charles W. Gilmore y conocíu por una cadarma parcial de la Formación Morrison (Wyoming). S. longispinus ye notable pol so sistema de cuatro espines de la cola inusualmente llargues. Dalgunos considerar una especie de Kentrosaurus. Como S. stenops, midió unos 7 metros. Atopáu na Formación Morrison, Colorado, Wyoming y Utah, EE.XX.