Cerezo de Río Tirón ye una ciudá y un conceyuCódigu INE 098 asitiaos na provincia de Burgos, comunidá autónoma de Castiella y Lleón (España), contorna Oca-Tirón, partíu xudicial de Briviesca, cabecera del conceyu del so nome. Tamién ta integráu na Asociación pal Desarrollu ADECO - BUREBA, según a la zona xeográfica de "La Riojilla Burgalesa". En cuntaba con una población de habitantes.
Símbolos 120px|left|Escudu de Cerezo de Río Tirón L'escudu heráldicu y la bandera que representen a la ciudá fueron aprobaos oficialmente la . L'escudu se blasona de la siguiente manera:
La descripción testual de la bandera ye la siguiente:
Allugamientu Ta asitiada al este de la provincia de Burgos na llende con La Rioxa a 57 km de Burgos sobre'l cursu mediu del ríu Tirón.
Llenda colos siguientes pueblos: Valluércanes, San Millán de Yécora, Tormantos, Redecilla del Campo, Sotillo de Rioja, Quintanilla del Monte, Fresno de Río Tirón, Quintanaloranco y Quintanilla San García.
Economía llocal Agricultura, servicios y minería yá que nel so términu hai una mina de glauberita, de la que s'estrayi sulfatu de sosa.
Datos básicos Xentiliciu: Cerezano/a. Tamién cerasiano/a, proveniente de CERASIO, nome medieval de Cerezo, que, equivocadamente, dacuando interprétase como Cerosia. Tamién en dalguna ocasión denominar cerosianos, muestra de lo cual ye'l nome de l'Asociación Cerosiana de la Tercer Edá. N'alcordanza de l'antigua ciudá autrigona de Segisamunculum segisamunculanos.
Historia Los primeros pobladores de los que se tien noticia son los autrigonos y berones sirviendo'l ríu Tirón de frontera ente dambos. Los autrigonos crearon la ciudá de Segisamunculum, asitiada nel términu de "Valdemoros". La ciudá berona más próxima, Libia, taba asitiada nel actual Herramélluri, a unos 12 km de Cerezo.
Los romanos lleguen nel sieglu I a C. y darréu funden la ciudá de Cesarea n'honor a Augusto. Asitiada nel términu de "Los Palacios", a la entrada del pueblu viniendo de La Rioxa o Burgos. El pasu de la Calzada Romana que diba de Tarragona a Astorga,“Vía Italia in Hispanias”, cruciaba bona parte de la so actual xurisdicción dexando como testigu dos pontes romanos y un bon tramu, abondo bien calteníu, de l'antigua calzada, nel términu de "El Perrucu". Anguaño, tantu les pontes, como la Calzada Romana, tán señalizaos nel tramu Cerezo-Briviesca. Tamién s'asitiaron miliarios, paneles, árees de descansu...
La dómina visigótica déxanos d'alcordanza una serie de cueves partíes pola cuesta a veres del Tirón, que pudieron sirvir de eremitorios.
Tres l'efímeru pasu de los árabes (200 años conde Casio), la zona ye repoblada por alaveses al mandu del conde Abelmondar Téllez. Destaca pola so importancia histórica'l conde castellanu, conde de Lantarón y Cerezo Gonzalo Téllez que pon a Cerezo como cabeza del so condáu.
Sancho Garcés III "el Mayor" de Navarra fai-y cabecera d'una estensa alfoz, nel cual taben incluyíos pueblos de l'actuales provincies de Burgos, La Rioxa y Álava.
Con Fernandu I de Castiella Cerezo pierde la categoría de condáu.
Mientres estos años Cerezo cambía delles vegaes de mano ente los Reis de Castiella, Navarra ya inclusive foi controláu por Alfonsu I el Batallador, rei d'Aragón Y Navarra y maríu de la reina de Castiella Doña Urraca.
L'antigua calzada foi aprovechada polos pelegrinos que diben a Santiago nel trayeutu que xune Nájera con Briviesca. Fundóse l'Hospital de San Jorge p'atender a los pelegrinos inauguráu por Ramiro I rei de Lleón.
Nel añu 1151 Alfonsu VII, n'algamando la mayoría d'edá, concéde-y un fueru a Cerezo de gran relevancia y pasa definitivamente a manes de Castiella. Esti Fueru sería confirmáu pol so fíu Sancho III, y pol so nietu Alfonsu VIII en 1165.
Nel sieglu XV, nel reináu de Xuan II de Castiella convertir en ciudá de señoríu sol dominiu de los Condestables de Castiella, y asina siguió hasta la desapaición de los señoríos nel sieglu XIX.
Mientres la Guerra d'Independencia, los nuesos paisanos tuvieron tamién un papel activu. El 22 d'abril de 1813, Jerónimo Guía Rodríguez, natural de Cerezo y soldáu del 4º Batallón d'Iberia, muerre na cercana villa rioxana de Valgañón, llugar de la retaguardia onde esti batallón hostigaba a les fuercies napoleóniques na so retirara de Burgos a Vitoria. Gracies a los llibros de parroquiales de Valgañón sabemos que ta soterráu na ilesia parroquial de Tresfuentes, na sepultura nᵘ71.
A la cayida del Antiguu Réxime queda constituyida como conceyu constitucional denomináu entós Cerezo de Riotirón y Quintanilla de las Dueñas nel partíu Belorado, rexón de Castiella la Vieya, cuntaba entós con 1.040 habitantes.
En 1822 ye aprobada poles Cortes la creación de la provincia de Logroño na que s'incluyó a Cerezo. Pero nun llegó a tener vixencia al ser anulada la orde por Fernandu VII. Na resolución definitiva, en 1.833, Cerezo quedó integráu na provincia de Burgos.
A mediaos del sieglu XIX empezaron a funcionar les primeres mines d'estracción de sulfatu. En 1955 cola creación de CRIMIDESA la mina convertir nuna de les más importantes d'España nesti sector. Foi nesta empresa onde los obreros realizaron la fuelga más llarga de la Democracia, dende'l 12 d'abril de 1980 hasta'l 28 de xineru de 1981, realizando una marcha dende Cerezo hasta Madrid ente'l 6 y el 18 de payares de 1980.
La llocalidá recibió en 1968 el Premiu Provincial de Embellecimiento.
Fíos pernomaos San Formerio San Vitores Santa Coloma: santa rellacionada cola vida de San Vitores. Según recueye esta hestoria yera fía del reyezuelo árabe Gaza, que tuvo sitiada la ciudá de Cerezo mientres siete años.Al convertise al cristianismu'l so padre ordenó que fora executada y cortar la cabeza. Gonzalo Téllez, conde en Cerezo y en Lantarón Andrés Gutiérrez de Cerezo Fray Juan Gómez "L'Hortolanu" Fiel imitador de San Diego de Alcalá
Según l'haxógrafu Antonio Colorado na so obra Historia de San Diego de Alcalá; Juan naz nel añu 1527 nel llugar de Cerolo, en tierra de La Rioxa, del Obispáu de Burgos.
Yera de familia noble; la so madre baxaba de los reis de Navarra. a los 16 añu dexó la so casa y foise a Castiella la Nueva, ingresando como legu franciscanu, nel conventu de S. Antonio de Mondéjar. Años más tarde coló a les Indies, d'onde tornó al Conventu de Santa María de Xesús de Alcalá.
Ellí'l so tiempu trescurrió ente la oración y la güerta, d'ende'l so nomatu.
Dada a la so fama de santu, un día foi llamáu al Palaciu Real, con ocasión d'una grave enfermedá de futuru rei Felipe IV, y algamó francu ameyoramientu. Siempres que tenía problemes, recurría la reina Margarita a él, anque'l santu yera bien pocu dadu a allegar a Palaciu.
Exercitó la caridá y fixo abondosos milagros, tenía'l don de la profecía, y de ver nel interior de les persones.
Unu de los milagros más señalaos foi'l de l'agua nel claustru del Conventu:
Asocedió un 16 del mes de setiembre del añu 1597. Sobrevieno un agua tan grande que baltó delles casa de Alcalá, y el Conventu, por non tener desaguadero, enllenar d'agua de tal manera, que los relixosos tarrecieron que'l conventu amenaciara ruina, y encargaron al santu Frai Juan que intercediese por ellos. Este trayendo un asador de la cocina, dio tres golpes na tierra, en nome de la Santísima Trinidá, y polos trés furacos fundióse instantáneamente tola agua.
Morría'l 17 de setiembre de 1617, a los 90 años. Más tarde el so cuerpu foi sacáu de la sepultura, y atopáronlu incorruptu, asitiar n'otra tumba nueva onde siguió obrando milagros.
Datos mados de: Colloráu, Antonio. San Diego de Alcalá. Madrid, Real Imprenta, 1663. Páxs. 82ss.
Monumentos y llugares d'interés 240px|thumb|Nuesa Señora de la Llana. Paséu de la Isla. Burgos Nel Muséu de Burgos caltienen restos d'una petrina y unes arracaes d'oru, alcordances de les tribus prerromanes, d'estilu posthallstático. De la dómina romana queden dos pontes: unu sobre'l Regueru Rudera, llamada ponte de San Ciprián y otru sobre'l Ríu San García na Cai San Isidro y un tramu de la Calzada. Castiellu de Cerezo: Anguaño namái queden dellos restos de la muralla norte. Nel sieglu X foi'l centru del Condáu de Cerezo. Formaba parte d'una llinia defensiva xunto coles fortificaciones d'Ibrillos, Grañón, Cellorigo, Lantarón, Pancorbo... Ilesia de San Nicolás de Bari: neoclásica del sieglu XVIII. Ilesia con tres naves. Ye de grandes dimensiones y contién diversos retablos traíos de les antigües ermites qu'hubo nel pueblu. Restos de la Ilesia de La nuesa Señora de Villalba. Asítiense de primeres del conxuntu del Castillo. Ye del sieglu XVI, y caltién la torre col reló de la villa. Destacaba'l retablu con tables de la Escuela Flamenca. Atópase en paradoriu desconocíu. Ruines de la Ilesia de La nuesa Señora de la Llana, fechada ente los sieglos XI-XIII. La parroquia foi cerrada a finales del sieglu XVIII, y l'edificiu abandonáu. D'ella procede la portada románica que s'atopa nel Paséu de la Islla de Burgos dende 1931, y que foi recuperada nel añu 1928 tres una denuncia cuando s'atopaba a puntu de ser embarcada camín d'Estaos Xuníos, marcaes les sos piedres como máquines de coser. Peor suerte corríó un baxorrelieve, especie de tímpanu que representa l'Adoración de los Reis Magos, y que s'atopa nel Muséu de los Claustros de Nueva York. Cueves: Figuren dellos conxuntos de cueves a lo llargo de la cuesta que bordia'l ríu Tirón. Destaquen pol so valor históricu les de Sietefenestras, yá que apaecen documentaes dende bien antiguu y son protagonistes d'unu de los milagros de San Vitores. Les Cueves de Los Moros, Cueves de Valdemoros, Cueves del Castiellu: son les más numberoses, sobre manera les de la falda norte del cuetu. Una d'elles pudo ser una ermita rupestre. Darréu utilizáronse pa usos agrícoles, principalmente de bodegues. Nevera medieval: Ta perbién caltenida. Topar na muralla norte del Castillo. Parques na Ribera del Tirón: Dende la Chopera hasta la desaguada del ríu San García hai cuasi un quilómetru d'un preciosu paséu nos que s'inclúi una zona recreativa bien interesante, el campu de fútbol, merenderos y el Polideportivu cubiertu.
Festividaes 5 de xineru: Víspora de Reis. Cabalgata de Reis y Festival ufiertáu polos chavales de La Escuela y entamaos pol AMPA. 6 de xineru. Reis Magos. Tolos neños, y los non tan neños, vamos a casa de tíos, güeles a recoyer los xuguetes y pidir los aguilandos. Xueves de Toos: "Día de la Tortiella". Hasta hai unos pocos años los neños de la Escuela teníen fiesta y celebrábase una merendada na casa del neñu que lu tocaba "la güeva". Ellí preparábense les tortielles coles colaciones qu'habíen consiguíu. Anguaño les families y dalguna cuadriella d'amigos siguen cola tradición de cenar tortiella d'escabeche y de tortiella de chorizu gatafu. Antroxos: La tradición carnavalera cerezana vien de bien antiguu, solamente aparcada mientres unes cuantes décades nel pasáu sieglu, dómina na que fueron prohibíos. Anguaño celébrense tres díes: Vienres: Los alumnos/as de la Escuela faen la so propia fiesta d'Antroxu con amarutes, pasucáis y chicolatada. Sábadu: De manera bonal, cuadrielles, families y asociaciones, acabante cenar amarútense y preparen un escelente ambiente nos chigres del pueblu, fiesta que s'allargar hasta les tantes de la madrugada. Nos últimos años los chigres motiven daqué dando unos premios a los trés meyores amarutes. Domingo: Pela tarde l'Asociación de Padres y Madres de la Escuela entamen una fiesta carnavalera en Los Xuegos pa tolos neños del pueblu y pa los que quieran xuntase. La fiesta termina con una bona chicolatada.
Selmana Santa: Domingu de Ramos: "Domingu de Ramos el que nun estrena nun saca mano". Procesión pol pueblu colos ramos bendicíos, destaquen los de los rapacinos que tán afataos con llambionaes y rosquíes. D'antiguo los miembros del Conceyu llevaben unos ramos de palma grandes. Los ramos bendicíos asítiase en dalguna ventana de la casa por que tea protexía mientres el restu del añu.