Villaharta ye un conceyu español de la provincia de Córdoba, Andalucía. Nel añu 2016 cuntaba con 669 habitantes. La so estensión superficial ye de 11,96 km² y tien una densidá de 55,94 hab/km². Los sos coordenaes xeográfiques son 38º 08' N, 4º 54' O. Asítiase na comarca del Valle del Guadiato, a una altitú de 580 metros y a 38 quilómetros de la capital de provincia, Córdoba.
Demografía Númberu d'habitantes nos últimos diez años.
Historia de Villaharta
L'orixe de la llocalidá asitiar nel sieglu I, a partir de dalguna de les múltiples ventes que, como centros d'agospéu pa viaxeros y mercaderes, jalonaban el camín de Córdoba a Belmez y el de Córdoba a Los Pedroches por Villaharta.
La hestoria del pueblu tien rellación con que ta enclaváu en Sierra Morena, y guañáu cola tierra y la contaminación. La villa de Villaharta o Villa-alta ta asitiada xeográficamente a 38 km de Córdoba, en Sierra Morena, cercana al ríu Guadalbarbo y al Guadiato, de suelos aspros y montascosos, favorez pa la encina milenaria y l'altivu olivo de sierra, amás de los viñeos. El so orixe bien pudo ser pobláu célticu o ibéricu-romanu de nome Casóbriga.
Villaharta, l'Alta, tien un llugar estratéxicu por ser llugar d'encruz de rutes ente'l norte de la provincia y Estremadura, llugar de suministru y de descansu. L'historiador Idrisi aseguraba, con certidume, que pequí pasaba un camín árabe mientres los sieglos X y XI que dende la cuesta de la Matanza treslladaba viaxeros por Los Pedroches escontra Toledo y Castiella la Vieya y que, con posterioridá, sería vía pecuaria de la Cañada Real Soriana.
La más moderna Villaharta tuvo'l so orixe nel mayoralgu feudal de Fernández de Valenzuela, señor de Albendín, que darréu dexó los sos derechos a la so hermana María en 1380, al que s'amestaron les ventes del Lopillo, que tamién se conocieron como les ventes de Páez, n'honor del so comprador Páez de Castillejo.
El Rei Felipe IV, en 1616, fíxo-y la mercé de da-y xurisdicción civil y criminal. Nel añu de 1630, nomar al primer alcalde d'esta nueva villa, na persona de Miguel Molina. Esta primer villa de Villaharta taba dispuesta de la siguiente manera: con namái 11 cases alredor de una pequeña ilesia o ermita, con una capiya llateral y una posada, formando una exa redial alredor del llugar sagráu.
Nel Boletín de la Provincia de Córdoba de 1835 faise una referencia a la villa de Villaharta como términu d'una llegua, perteneciente al Ducáu d'Alba, qu'escarecía de médicu y de maestru d'escuela, con un pósito de granu común col de Obejo y unes escelentes agües melecinales, les llamaes agües de fierro de Villaharta o "aguagria", conocíu vulgarmente. thumb|Fonte de aguagria.
Xustos a menos de dos km de Villaharta ta l'enclave d'un grupu de manantiales d'agua ferrial, denominaos Los Manantiales o Balnearios de Fonte Agria, la esplotación de les sos agües ferriales y carbonataes, bien beneficioses pa la salú, dio un gran impulsu a la economía de la zona a lo llargo de la primer metá del sieglu XX. Dende l'añu 2009 celébrase "Aguosto", una fiesta que lleva nel so nome dos reclamos turísticos del pueblu: agua, y agostu, el mes por excelencia escoyíu polos braniantes pa pasar unos díes de vacaciones. Nesti proyeutu, acaldía del "Aguosto", celebrar con actividaes tantu pa neños, como títeres y magos, tanto como para non tan neños, como Dj, verbena, senderismo, marches nocherniegues, etc.
Llugares turísticos
Fuentes de Aguaria
Cerca de Villaharta esiste un conxuntu de fontes d'agua agrio.
Inda se pueden admiFuente de Malos Pasosrar dalgunos de los curiosos templetes qu'acovecen los manantiales mineromedicinales de fama mundial nel sieglu XIX.
El Conceyu de Villaharta rehabilitó les fontes d'El Cordel y de Malos Pasos, y señalizáu les rutes de senderismo poles que pueden aportase a elles y a la fonte de la "La boca del Infiernu".
Otres fontes que pueden visitase pela redolada de Villaharta son les de San Rafael, Fuenteagria, San Elías, La Lastrilla, La Lastra, Los Anxelinos y El Cura.
Parroquia La nuesa Señora de la piedá
Construyida en 1828, el so interior, presenta una sola nave cubierta con bóveda de mediu cañón con lunetos y por nichos llaterales de mediu puntu, reminiscencies barroques, nel esterior reflexa'l gustu neoclásicu de la dómina, cola so torre de lladriyu coloráu y la portada con pilastres toscanes. Tocantes a la so ornamentación destaca'l retablu barrocu de la Virxe de Belén, procedente del Monesteriu de Pedrique.
Los caños
Tienen el so orixe nel añu 1955. La so agua provién, al traviés d'una galería soterraña, d'un manantial asitiáu xunto a la Plaza de la Constitución. El Conceyu de Villaharta rehabilitó la redolada, calteniendo los azulexos orixinales d'una imaxe del Arcánxel San Rafael y un azulexu cola fecha d'inauguración. Nel so orixe, cuando nun esistía agua corriente sirvía p'abastecer d'agua a los vecinos de la llocalidá.
Monumentu a San Rafael
El Conceyu de Villaharta quixo honrar al so patrón San Rafael con un Trunfu que nada tien que ver con otres imáxenes esistentes del Arcánxel.
El responsable, Aurelio Teno, realizó un estudiu minuciosu del llibru de Tobías nes Sagraes Escritures y consiguió afigurar el calter viaxeru del personaxe, la so estrema probeza, arrodiándolo de simboloxía pa espresar lo que cunta la so hestoria. Na so mano derecha cayáu col güeyu de Dios, na so esquierda'l pexe que sanó, y obró, ente otros milagros, la ceguera de Tobías padre.
El monumentu asitiar nel Parque Elías Cervelló, a la entrada del pueblu, mui cerca de la Cañada Real Soriana y el Camín de Santiago.
Mirador de les Zahurdillas
Asitiáu al suroeste de Villaharta, na Paraxa de les Lagunillas atopamos nun espaciu, recuperáu pol Conceyu, pal esparcimientu y contemplación del paisaxe. Denomináu Les Zahurdillas pol so orixe, dedicáu a la instalación de zahúrdas, tamién foi una era pública, que los vecinos utilizaben pa triar y aventar les mieses.
Parque Elías Cervelló y Chinesta
Debe'l so nome al inxenieru valencianu que llogró que les agües de Villaharta fueren conocíes por toa España y nel estranxeru. Plantes arumoses, xardinos bien curiaos, zona infantil, unes vistes panorámiques de Sierra Morena y Villaharta faen d'esti parque un llugar ideal pa esfrutar de la naturaleza en tou la so rellumanza.
Monesteriu de Pedrique
El Monesteriu de Pedrique foi dende'l sieglu XIII llugar de meditación y retiru espiritual pa ermitaños.
Yá nel sieglu XVIII, adquirióse esta finca qu'entós yera una olivar vieya y un güertu. La inversión en repoblar la olivar y trabayar el güertu, fixo del monesteriu un llugar autosuficiente y próspero.
Na actualidá, Pedrique convirtióse nel llugar de trabayu y descansu d'Aurelio Teno, conocíu escultor vallesano, del qu'equí reparamos una completa esposición de la so obra.
L'arte d'Aurelio Teno fundir cola naturaleza y l'arquiteutura, gracies a la so esposición esterior, que chisca los patios d'esti formosu llugar cola so serie Inseutos, les Cabres y presidiendo los patios, ta'l gran Quixote, como símbolu de la llingua castellana y la constante llucha del home.
Na sala Gris asitiada na planta baxa del edificiu, pueden vese les esculto-pintures. Escultura y pintura xunir pa crear una obra única y mística. Un exemplu d'esto ye La ufrienda a San Onofre.
Tamién los xamanes y les bruxes recreen el mundu máxicu de Pedrique. Na planta 1ª tán les famoses águiles de Teno, realizaes en bronce, cuarzu y geodas.
La planta baxa de la sala Rosa amuesa la obra cronolóxica del escultor Teno: dende les maquetes de los monumentos que realizó pa distintes instituciones internacionales, hasta les escultures de la so dómina en París na década de 1960.
La planta cimera alluga seriar “Tauromaquia” como un homenaxe a la bravura y el dolor del toru.
El pueblu
Villaharta ta asitiada nel plenu corazón de Sierra Morena, dende la Cuesta de la Matanza vese fondiáu na falda del cuetu de la Solana. El so cascu urbanu, recortáu sobre'l Cuetu, ye quebráu en dos metaes pela Avenida d'Andalucía de la que surden a un llau y otru del so percorríu les cais de Villaharta, toes elles pendientes. Les sos blanques cases y les sos llimpies cais ufierten al turista un llugar llenu de rincones pa perdese y conocer esti pueblu de sierra. Aprovechando enanchar y les plazoletas del cascu urbanu surden fontes y pozos públicos peruquier (La Fragua, La Fuente, La Modesta, El Pilar, etc).
Cais peculiares Al asitiase Villaharta nes faldes d'un cuetu, el so cascu urbanu configurar en cais empinaes que dende les cais San Rafael y Guadalquivir, traviesen l'Avenida Andalucía y algamen el so mayor altor na Carretera de Pozoblanco, son les cais Calvario, Real, Pozo, Palacio y Antonio Machado.
N'otru estremu del pueblu, al nordeste, surdieron nueves cais cola proliferación viviendes protexíes, qu'algamen el Cuetu de la Solana partiendo de la Cai Virxe de la Piedá: Víctimes del Terrorismu, Séneca, Picasso, Miguel Hernández y Federico García Lorca.
La Cai Ángel, que coloquialmente ye conocida como la Caseta, convertíase n'otres dómines na Caseta de la Feria, que se celebraba na Cai de la Ilesia (Antonio Machado).
La Cai Pilar Viejo caltuvo'l so nome, ésti debía a la esistencia d'una Pilastra nella y güei día ye una de les cais que se remocicaron, apaeciendo empedriada y ensin ceres, sumiendo les barreres arquiteutóniques.
Na Cai Yeres, tamién remocicada, allugóse una pequeña plazoleta alredor del so antiguu pozu con asientos de piedra.
La plaza Asítiase frente al Conceyu la Plaza de la Constitución, que foi rehabilitada calteniendo la peculiaridá d'atopase elevada, allugando so ella locales comerciales y el Centru de Mayores. Dende esta plaza esfrutar d'unes maraviyoses vistes.
Fiestes populares
Candelaria
El segundu día de febreru celebrar nel nuesu pueblu la Festividá de la Candelaria, yera entós cuando se quemar los tomillos na máxica nueche que trescurría ente los díes 1 y 2 de cada añu. Na actualidá vien celebrándose'l fin de selmana más próximu a la fecha del día 2.
Antes, cuando empezaba'l colexu a mediaos de setiembre, empecipiábense los preparativos pa formar los grupos d'amigos y entamar les candeles de caúna de les cais.
Una de les xeres encamentaes n'esclusiva a les rapaces yera iguar un moñecu relleno de sal y vistíu de papel, que se sería quemáu na candela meciéndolo con una cuerda y que primero s'esponía al públicu unos díes antes, nun balcón.
Llegáu'l Día de la Candelaria, que solía ser un día máxicu pa los vecinos del pueblu, sobre manera pa los más nuevos, a media tarde asitiábense con delicadeza y ritual tolos fexes de tomillos metanes la cai. Cola llegada de la escuridá y la nueche, encendíense les candeles, quemábase la muñeca o moñecu, que significaba la purificación de los malos espíritus, la quema de tolo malo de la vida, yera entós el momentu más estimulante cuando toos poner a danzar con allegría al corru alredor del gran fueu. Ente xuegos, cantes y bailles, cada grupu percorría les restantes candeles del pueblu.
Güei día celebra'l fin de selmana más próximu al 2 de febreru. Nesti día, cola llegada de la nueche, enciéndense les candeles. La foguera mayor ye la que prepara'l Conceyu nun solar anexu a la casa Consistorial. Un costume recuperada, rellacionada coles fogueres, ye la confección de muñeques rellenes de sal, y sofitaes por un palu en forma de forqueta llamáu "cálbiro". Colgada d'una cuerda que sostienen dos persones, la muñeca suspende sobre la foguera, xubiéndola y baxándola hasta que se priende y quémase, en mediu del chisporroteo producíu pol sal.
Antroxu
L'antroxu ye una fiesta popular que siempres goció d'una gran tradición en Villaharta, qu'anque hai ablayáu nos últimos años ta intentándose volver recuperar.