Valle de Abdalajís ye un conceyu español de la provincia de Málaga, Comunidá Autónoma d'Andalucía. Ta asitiáu al sur de la Contorna d'Antequera y al norte del Valle del Guadalhorce, contornes na que s'integra según distintes delimitaciones.
El xentiliciu ye vallesteros. Nel añu 2009 cuntaba con 2842 habitantes (1396 homes, 1446 muyeres).Sistema d'información multiterritorial d'Andalucía. https://www.juntadeandalucia.es/institutodeestadisticaycartografia/sima/htm/sm29093.htm El so términu municipal tien una superficie de aprox. 21.4 km² y una densidá de 135,33 hab/km² y asítiase a una altitú media de 358 msnm.
La ciudá tien el so orixe na antigua Nescania romana, anque dellos xacimientos partíos pol términu municipal atestigüen que la zona tuvo habitada con anterioridá. Del so pasáu caltién un estensu patrimoniu arqueolóxicu. De la so redolada física destaca la Sierra de Abdalajís.
Xeografía thumb|200px|Sierra de Valle de Abadalajís. El términu municipal de Valle de Abdalajís, con 21.17 km², asítiase ente les contornes d'Antequera y del Guadalhorce, al sur de la primera y al norte de la segunda y a 340 metros d'altitú sobre'l nivel del mar, na provincia de Málaga. Atópase arrodiáu, na so mayor parte, polos términos municipales d'Antequera, y en menor midida, Álora. Na redolada del Valle de Abdalajís tien un gran protagonismu la sierra de la que'l pueblu recibe'l so nome. Ésta forma parte del cordal Penibética y actúa como telón cársticu caliar, formáu nel periodu Xurásicu.
Na aguada opuesta del Regueru de les piedres (xenerador del Valle qu'apurre la otra parte del nome al conceyu), el paisaxe ta formáu por un relieve más nidiu, de llombes y ondulaciones cubiertes d'olivares y ceberes, ente les que destaca'l cuetu del Camellu o'l del Castillo.
Cercanu al cascu urbanu, tán los nucleos de población d'Antequera -21 km-, Álora, La Joya, El Nozales, La Figal (pedaníes, los trés últimes, d'Antequera), y a unos 50 km, la ciudá de Málaga.
Relieve Casi tol conceyu asitiar ente los 200 y los 1000 msnm, con grandes diferencies d'altitú debíes a lo abrupto de la so xeografía. La so sierra -Sierra de Abdalajís-, asitiada al oeste del conceyu, forma parte del Cordal Antequerana, tamién llamada Arcu Caliar Central Malagueñu (cadena montascosa perteneciente a los Sistemes Béticos). D'ente los sos picos destaquen La Sierra de Abdalajís, de 1.195 m; La Huma, de 1.191 m; el picu de La Capiya, 1.186 m; y el picu El Charcón, con 1.015 m. El relieve polo xeneral ye abrupto y montascosu, con esceición de delles formes ondulaes y el valle formáu pol Regueru de les Piedres. La sierra caliar, d'orixe Xurásicu tien interesantes formaciones cárstiques como lapiaces, torques, torques, covarones, cueves y tajos. cuadro|left|thumb|160px|Parapente
Al este de la llocalidá atopen una serie de llombes predominantemente magrices, con nidios cuetos, como'l cuetu del Camellu, el cuetu del Castillo o'l de Los Candilexos (llamáu asina pola cantidá de plantes Aristolochia baetica, o Candilexos, esistentes nesa zona). Dixebrando dambes elevaciones atopa'l valle formáu pol Regueru de les Piedres. Ésti tien el so orixe en dos cabeces, que nacen -dambes- na Sierra de la La Joya. Escurren a lo llargo del términu municipal d'Antequera, xuniéndose pa formar un únicu regueru cerca del conceyu. Nel términu municipal del valle recibe les agües de 3 afluentes: El Regueru del Uxu, el Regueru de los Yelsos (llamáu asina pola concentración d'esti tipu de roca na so cuenca) y el Regueru de la Cañada. Más tarde, yá nel términu municipal d'Álora el regueru efluye nel Ríu Guadalhorce.
Pol so llocalización, orografía y poles condiciones climatolóxiques esistentes na zona faen al conceyu y a la so redolada un llugar aparente pa la práutica de cualquier deporte de naturaleza, como'l vuelu llibre (ala Delta y Parapente...). Pola idoneidad del so enclave y les escelentes corrientes térmiques adquirió'l nomatu de "Capital del Vuelu Llibre".
Clima El clima nel Valle de Abdalajís ye de tipu mediterraneu. La so especial situación ente dos elevaciones provoca, de cutiu, fuertes vientos, y causa, pel branu, un menor solazu (la solombra xenerada pola sierra provoca unes temperatures medies nes nueches de branu menores a les d'otros conceyos de la so redolada). Los branos son calorosos mientres el día, con temperatures medies (20 °C aprox) peles nueches y los iviernos son nidios, con temperatures baxes pero non descomanadamente (con bien baxa frecuencia prodúcense xelaes -menos de dos veces per añu-). La temperatura medio añal ronda los 15 °C. Pel hibiernu baxa hasta los 2 °C y puntualmente hasta los -3 °C., anque son rares les nevaes. El branu, pela so parte, ye calorosu. Hai 2.800 h de sol al añu.http://www.webmalaga.com/xeneral/clima/ficha.asp?cod=29093&mun=29093
Les precipitaciones son escases, alredor de los 600 l/m² añales, y suelen asoceder na seronda y primavera, siendo'l periodu branizu de seca casi absoluta. Los vientos dominantes son los de llevante, que provoquen fuertes raches de vientu. El vientu del norte ye'l más fríu y pocu frecuente.
Flora y fauna cuadru|thumb|170px|jaraLa vexetación d'esti conceyu ye la mesma d'un conceyu mediterraneu de monte, abondando'l monte baxu de carba y la vexetación xerófila debíu al clima seco y caloroso. Amás, pola rocosidad y abruptuosidad de la sierra y el destín de les tierres non predreses al cultivu de l'almendral, les ceberes y la olivar, les mases forestales resulten inesistentes. cuadru|thumb|170px|left|Vexetación mediterránea típica de la zona
Na sierra dase, predominantemente, la vexetación típica de zones caliares mediterránees, carauterizada por baxa carba (tomillu, romeru, espliegu, lavanda, árgomes, chumberes, pites, palmito, jaras, majuelos, genistas y retamas), amás d'una serie de flora menor como les siemprevivas, vinques, yerba de san Juan, amapoles, peoníes, llirios, dellos tipos d'orquídees mediterránees... Nos márxenes del Regueru apaecen numberoses especies de vexetación de ribera mediterránea y de rambla, como son zarzamoras, xuncos y juncias, adelfas, retamar, llirios d'agua, berros, matagallos, hiedras, etc. Sicasí, la vexetación arbórea de ribera sumió na so totalidá debíu al cultivu de los campos axacentes al Regueru.
cuadru|thumb|150px|Utre leonadoMagar lo creyío popularmente, anguaño nun esiste nengún tipu de reserva natural (parque nacional, parque natural, paraxa natural...) nel términu municipal del Valle de Abdalajís, anque sí esiste la paraxa natural del Escobiu de los Gaitanes, nes llocalidaes vecines d'Álora, Antequera y Ardales.
cuadru|thumb|170px|left|Galápagu malatuLa sierra de Abdalajís alluga, sicasí, una interesante fauna ente la que s'atopen un considerable númberu d'especies protexíes como son el uxu real, la cabra montés, el utre leonado, el águila real, la culiebra d'escalera, la culiebra de ferradura, el gatu montés, la martalena o'l llagartu ocelado. Amás, esiste una gran variedá d'aves menores (vencejos, gorriones, canarios, raitanes, golondrines...), inseutos, arañes y pequeños mamíferos (coneyos, llebres, topos).
Na redolada de la rambla del Regueru atopen xaronques y sapos comunes, culiebres d'agua, culiebra de ferradura, galápagu malatu, foinos, coneyos, llebres, furones, melandros y otres especies comunes nel área mediterránea.
Demografía La población ye de 2842 habitantes, según el padrón del INE de xineru de 2009, de los cualos 1396 son homes y 1446 son muyeres.centro|thumb|710px|Pirámide de población de Valle de Abdalajís (2009)
La evolución demográfica del conceyu foi la que se reflexa nel siguiente gráficu: Evolución demográfica ente 1986 y 200919861988199019921994199619982000200220042006200820093.1603.1623.1512.9993.0903.0813.0493.0072.9812.9542.9552.9082.842
Como amuesa la tabla enriba espuesta,INE el Valle de Abdalajís ye la llocalidá que más rápido escai (una de les 3 úniques qu'escayen en población) de la provincia de Málaga.
La emigración foi una variable importante nos cambeos demográficos de la llocalidá, una y bones una gran parte de vallesteros emigró a lo llargo de distintes etapes de la so historia.
Historia
Dómina romana Tres la lenta romanización de la zona, aproximadamente nel añu 70 dC, en tiempos de Vespasiano, concédese-y a Nescania el títulu de Municipium Flavium, perteneciendo al conventu xurídicu cordobense o astigitano.Poblaciones romanes de la Bética Caltiénense escritos que yá falen d'estes muertes y afayos nel 1762 y sábese que se conocía de la so esistencia dende muncho primero.
Ye destacable el gran númberu d'afayos d'esta dómina alcontraos nel pueblu (na mayor parte de los casos, éstos fueron escalaos o despintaos a les autoridaes).
Amás, unos 25 epígrafes topaos nes escavaciones apurren datos sobre la vida social de Nescania naquella dómina. D'estos epígrafes,Corpus Inscriptionum Latinarum, Volume II, Pars V, Conventus Astigitanus. Armin O. Stylow, Rafael Atencia Paez, Julián González Fernández, Cristóbal González Román, Mauricio Pastor Muñoz, Pedro Rodríguez Oliva. Añu 1998, https://books.google.es/books?id=DQdUysRYCZYC&pg=PR20&dq=corpus+inscriptionum+latinarum+rafael+atencia+paez&hl=es&ei=RR0uTOX3LsTflgelrrzhCg&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=1&ved=0CCgQ6AEwAA#v=onepage&q&f=false resulta interesante destacar:
La Peana, un monolitu de piedra caliar, talláu con forma de paralelepípedu que sirvió, según tou paez indicar, como pedestal pa una estatua (desconozse si dicha estatua yera dedicada a dalguna deidá o a Traxanu). Nésta puede lleese una inscripción dedicada nel añu 104 polos nescanienses a dichu emperador. Foi llevada a Antequera nel 1585 pol comendador Juan Porcel de Peralta, pa ser incluyida na coleición arqueolóxica, creada nel mesmu añu so decisión del cabildru antequerano -por que les pieces atopaes na comarca nun se perdieren y pudieren ser vistes por tolos ciudadanos-, que figuraba nel Arcu de los Xigantes d'esa ciudá. Felizmente foi rescatada pal Valle de Abdalajís nos años 50 del pasáu sieglu. Agora atópase nel nuevu muséu arqueolóxicu/etnográficu, en permaneciendo mientres años na plaza principal del pueblu.
Una epigrafía dedicada a Xúpiter por un Calpurnio y qu'atestigua la esistencia d'un templu dedicáu a ésti dios na llocalidá.
Epigrafía referente a Séneca, yá sumida, que diz asina: "Los naturales y vecinos de Nescania alzaron una estatua a Lucio Anneo Séneca, polos beneficios que-y fixera."
Epigrafía cola inscripción: XENIU MUNICIPI. NES CANIENSIS. LI CINIA. NIGEL LA. OSQUVEN SIS. NOME SVO. ET. NOMI NE. FABI. FIRMA NIN. MARITI. SVI TESTAMENTU FIERI. IVSSIT.
Que la so traducción ye: Licinia Nigelia, natural de Oscua, nel so nome y nel del so home Fabio Firmane, mandaron pol so testamentu, faer esti monumentu al Xeniu del conceyu de Nescania.
Amás, l'intensu comerciu de la llocalidá con otres distantes como Andújar queden a la vista nes firmes d'obres d'alfarería roblaes por alfareros de Andújar atopaes na llocalidá malagueña.Del artículu: La Terra Sigillata hispánica nel territoriu malacitano. Serrano Ramos, Encarnación. Publicáu na revista: Baetica, Facultá de Filosofía y lletres de la Universidá de Málaga, 2007. ISBN 84-600-1337-5
En resume, gracies a estes epigrafíes conocemos qu'en Nescania había families bien influyentes y que la ciudá gociaba d'una gran vida ya importancia relativa na so redolada próxima. Amás, fontes bien apreciaes falen d'unes 15 estatues, ente elles les de Séneca, Traxanu (el so bustu caltener nos archivos de l'actual Biblioteca Provincial de Málaga) y les esistentes nel muséu de la Alcazaba de Málaga y que representen a Baco (Dios del vinu)y a un faunu.