thumb|Forbas, el responsable de los fataos del rei Pólibo de Corinto rescata y salva la vida del lactante Edipo en Citerón. Escultura d'Antoine-Denis Chaudet
En psicoanálisis, el complexu d'Edipu, dacuando tamién denomináu conflictu edípico, referir al agregáu complexu d'emociones y sentimientos infantiles carauterizaos pola presencia simultánea y ambivalente de deseos amorosos y contrarios escontra los proxenitores.Laplanche, Jean & Jean-Bertrand Pontalis, Diccionariu de Psicoanálisis, Paidos, B. Aires 9ª. Edición 2007, páx. 67, (Títulu orixinal: Vocabulaire de la Psychanalyse, 1967)ISBN 950-12-7321-0 Trátase d'un conceutu central de la teoría psicoanalítica de Sigmund Freud, espuestu per primer vegada dientro de los marcos de la so primera tópica. En términos xenerales, Freud define'l complexu d'EdipuCabo señalar, que'l términu complexu» ye usáu equí como términu téunicu psicoanalíticu que hacereferencia a un conflictu, «a un conxuntu entamáu de deseos amorosos y contrarios que'l neñu esperimenta al respective de los sos padres» (Laplanche & Pontalis, Ibid) y que ye radicalmente distintu al usu que fai d'él la psicoloxía o'l llinguaxe popular, como por casu, na espresión tener complexos o tar acomplexáu. como'l deséu inconsciente de caltener una rellación sexual (incestuosa) col proxenitor del sexu opuesto y d'esaniciar al padre del mesmu sexu (parricidiu).
El complexu d'Edipu ye la representación inconsciente al traviés de la que s'espresa'l deséu sexual o amorosu del neñu».Elisabeth Roudinesco und Michel Plon. Artículu: Edipo(Complexu de): Diccionariu de Psicoanálisis, Paidós, 2ª edición revisada y actualizada 2008, p. 247(Títulu orixinal: Dictionnaire de la Psychanalyse, traducción de Jorge Piatigorsky y Gabriela Villalba). ISBN 978-950-12-7399-1 Freud describe dos constelaciones distintes nes que puede presentase el conflictu edípico:
Complexu d'Edipu positivu: odiu o rivalidá escontra'l proxenitor del mesmu sexu y atraición sexual escontra'l proxenitor del sexu opuesto. Complexu d'Edipu negativu: amor escontra'l proxenitor del mesmu sexu, según rivalidá y refugu escontra'l proxenitor del sexu opuesto.
La teoría de Freud estrema nel desenvolvimientu psicosexual de los neños trés etapes principales: la oral, l'añal y la fálica. El periodu de manifestación del complexu d'Edipu coincide cola llamada fase fálica (pregenital) del desenvolvimientu de la libido, ye dicir aproximao ente los 3 y los 6 años d'edá y acábase cola entrada nel periodu de llatencia. Acordies cola teoría freudiana, el complexu alicar na pubertá y esti remanecimientu tornaría de la mesma cola eleición d'oxetu, qu'abre pasu a la sexualidá adulta.
Importancia del conceutu pal psicoanálisis
El complexu d'Edipu ye consideráu la piedra angular de la teoría de Freud. Ye un conceutu clave del psicoanálisis y los sos derivaos actuales tanto como fundamentu de la teoría, como construcción esplicativa na clínica:
pa la teoría, porque constitúi la exa central de la teoría pulsional y de la metapsicología cola que Freud pretende esplicar el funcionamientu psíquicu y la estructuración de la personalidá; pa la clínica, por cuenta de que del desenvolvimientu, evolución y forma de resolución de la conflictiva edípica va derivar la estructura y la forma en que se van presentar los síntomes nes distintes modalidaes patolóxiques.
Por eso'l complexu d'Edipu ye una idea tan central pal psicoanálisis como lu ye la universalidá de la prohibición del incestu y constitúi un axugu del complexu de capadura.
Freud, en "Tres ensayo sobre la teoría de la sexualidá", asegura que nos neños ye recurrente la fantasía incestuosa d'espulsar y sustituyir al proxenitor rival, ye dicir el padre pal neñu, y la madre pa la neña, pero eses idees amenen intensa culpa y medrana al castigu.
La hestoria del psicoanálisis nel so conxuntu ta fuertemente amestada a la hestoria del complexu d'Edipu y a los discutinios alredor de la so significación. El conceutu tamién amenó dende'l so orixe munches crítiques, tantu internes al psicoanálisis como dende otres disciplines y corrientes teóriques.
El términu complexu (del llatín complectere: abrazar, tomar; participiu perfectu: complexum) ye un términu qu'indica un conxuntu que totaliza, engloba o toma una serie de partes individuales (fechos, idees, fenómenos, procesos). Utilizar en forma xeneral en psicoloxía pa indicar la integración de vivencies o esperiencies individuales nuna esperiencia de conxuntu o totalizadora.
L'usu del términu atribúyese-y a Carl Gustav Jung.
Historia del complexu d'Edipu thumb|Edipo arríncase los güeyos na traxedia de Sófocles. (Semeya teatral). El conceutu foi desenvueltu por Sigmund Freud, quien s'inspiró pa la so denominación nel mitu d'Edipo de la mitoloxía griega clásica, más precisamente, na versión qu'apurre Sófocles na traxedia Edipo Rei: Edipo ye'l fíu de Layo y Yocasta. Layo, pa evitar que se cumpla l'horrible destín que l'oráculu anunciólu (que va ser asesináu pol so propiu fíu), entrega a Edipo naciellu a un sirviente por que lu abandone nun cuetu de Citerón. Desobedeciendo al rei, el sirviente apurrir a un pastor, quien lo acueye y finalmente apurrir al rei de Corinto, Pólibo y la so esposa Mérope, quien lo adopten, dan-y un nome (Edipo significa «pies enchíos») y criar cual si fuera'l so propiu fíu. Sicasí'l mozu Edipo, al escuchar rumores alrodiu de que'l rei y la reina nun son los sos padres, consulta al oráculu de Delfos, quien-y revela que'l so destín va ser dar muerte al so propiu padre y que se va casóse cola so madre. Edipo, creyendo que los sos padres yeren quien lo criaren, decide nun tornar nunca a Corinto pa fuxir del so destín. Entama un viaxe y, nel camín escontra Tebas, Edipo atopar con Layo, que viaxaba a Delfos, nuna encruciada. L'heraldu de Layo, Polifontes esixó a Edipo que-y venciera'l pasu pero ante la demoranza d'ésti, matu a unu de los sos caballos. Edipo enraxónase y matu a Polifontes y a Layo ensin saber que yera'l rei de Tebas, y el so propiu padre. Ye asina entós que Edipo asesina a Layo y cásase con Yocasta pa más tarde afayar la desastrosa verdá de que son los sos padres. Cuando Yocasta afaya que Edipo ye'l so fíu suicídase. Edipo, incapaz de soportar l'horror que'l parricidiu y l'incestu provóquenlu, sácase los güeyos y en total humildación, abandona la ciudá p'analayar como un pordiosero por toa Grecia, atendíu pola so fía Antígona.
La primer vegada que'l complexu d'Edipu apaez mentáu na obra freudiana ye en 1910,Freud, Sigmund: Sobre un tipu particular de la eleición d'oxetu nel home (Contribuciones a la psicoloxía del amor, I) (1910) en: Obres Completes, Vol. XI, Amorrotu, B. Aires, 9ª Edición, 1996, páx. 157, ISBN 950-518-587-1 (Traducción del alemán por José Luis Etcheverry, títulu orixinal: Über einen besonderen Typus der Objektwahl beim Manne (Beiträge zur Psychologie des Liebeslebens, I). anque esisten razones pa suponer que cuando Freud referir en 1908 a los conflictos nucleares” (Kernkonflikte)Freud, Sigmund , Op. cit. Sobre les teoríes sexuales infantiles, Vol. IX (1908). yá ta aludiendo a la conflictiva edípica.
Carl G. Jung desenvolvió de forma análoga'l «complexu d'Electra» describiéndolo como l'atraición sexual inconsciente que siente una neña escontra'l so padre. Freud nunca aceptó esta idea de Jung porque se contraponía coles teoríes qu'él venía desenvolviendo, particularmente en dos aspeutos:
La importancia que tien pa la neña l'enclín inicial pola madre (na fase preedípica) y * la preponderancia central del falu nel desenvolvimientu de los suxetos de dambos sexos na fase fálica del desenvolvimientu libidinal.Laplanche, Jean & Jean-Bertrand Pontalis, Diccionariu de Psicoanálisis, Paidos, B. Aires 9ª. Edición 2007, páx. 66. (Títulu orixinal: Vocabulaire de la Psychanalyse, 1967)ISBN 950-12-7321-0
Na teoría freudiana'l complexu d'Edipu ye un fenómenu qu'apaez nel desenvolvimientu de tolos seres humanos, tantu nel sexu masculín como nel femenín. Esto nun significa, sicasí, que tenga igual evolución en dambos sexos: pa Freud el complexu d'Edipu femenín nun ye simétricu al del neñu. thumb|Tótem y tabú (1913). Freud argumenta equí la universalidá del complexu d'Edipu. Trátase amás d'un fenómenu universal, qu'asocede con independencia de factores como la educación, la pertenencia étnica o la cultura. Freud desenvuelve esta idea na so obra Tótem y tabúFreud, Sigmund, Op. cit. Tótem y tabú. Delles concordances na vida anímica de los xabaces y de los neuróticos, Vol. XII, (1913). sirviéndose d'una metáfora, d'una suerte de "mitu científicu" propiu, p'argumentar la universalidá del complexu d'Edipu. Freud plantega l'escenariu en que podría instaurase'l tabú del incestu ya inauguráu la cultura: Nuna dómina indeterminada de les hordas primitives, los homes vivíen en pequeñes agrupaciones apoderaes por un machu poderosu y tiránicu (el padre) que tenía'l privilexu de tener a les femes. Un día los machos nuevos de la horda primitiva deciden remontase contra'l padre, asesinar y cómense el so cadabre. La cena totémica arreyaría amás una dimensión simbólica bien importante: non yá comeríense el cuerpu, sinón que principalmente tamién los sos atributos espirituales, lo que da por resultáu una identificación col padre. L'arrepentimientu y los sentimientos de culpa que surdieron tres l'asesinatu llevar a instaurar un nuevu orde social basáu na exogamia, esto ye, na prohibición (o tabú) de tener a les muyeres del clan, de la qu'instauraron el totemismu (tabuización de dar muerte al tótem (figura que sustitúi simbólicamente al padre)). El padre asesináu, sicasí, tien más poder y autoridá que'l padre vivu, conclúi Freud, yá que la obediencia retroactiva que se-y empresta basar nel sentimientu de culpa. Les prohibiciones del totemismu (l'incestu y matar al tótem) representen los dos deseos inconscientes centrales del conflictu edípico. Conclúi Freud nesta obra que'l complexu d'Edipu ye la condición central del totemismu, poro, universal y fundador de la cultura en cualquier sociedá de seres humanos.
Implicaciones del complexu d'Edipu
La conflictiva edípica ten de ser atayada (non necesariamente pol mecanismu psíquicu de la represión) pa faer posible el desenvolvimientu de la sexualidá del neñu. Nel inconsciente poner en funcionamientu'l llamáu complexu de capadura, qu'apurre al neñu una respuesta rudimentaria al enigma que-y plantega la diferencia anatómica de los dos sexos (posesión o privación del pene), que'l neñu atribúi al cercenamiento del pene na neña. El neñu tarrez el cercenamiento del pene como castigu polos sos deseos incestuosos y actividaes sexuales, lo cual provocará-y una intensa congoxa de capadura. Na neña, l'ausencia de pene ye percibida como un dañu que, según el psicoanálisis, ella mesma va intentar negar, compensar o reparar mientres el so desenvolvimientu. Según Freud, mientres el complexu de capadura fai posible la salida del complexu d'Edipu nel neñu (el neñu afaya que la madre ta capada y depon los sos deseos incestuosos por medrana a la capadura) representa pa la neña la entrada al complexu d'Edipu, ye dicir la neña dirixir escontra'l padre en busca del falu faltante na madre.Freud, Sigmund: Delles consecuencies psíquiques de la diferencia anatómica ente los sexos en: Obres Completes, Vol. XIX, Amorrotu, B. Aires, 9ª Edición, 1996, páx. 275, ISBN 950-518-595-4 (Traducción del alemán por José Luis Etcheverry, títulu orixinal: Einige psychische Folgen des anatomischen Geschlechtsunterschieds, 1925).
L'interés del neñu polos xenitales sume mientres el periodu de llatencia y remanez cola pubertá. Cuando ve la falta nuna neña, alvierte la posibilidá de la capadura pero l'amenaza adquier el so efeutu con posterioridá (nachträglich, nel orixinal n'alemán).
Solución del conflictu thumb|250px|Salida del complexu d'Edipu na neña: Recibir de regalu un fíu del padre. (Semeya:Ross Gorman y fía, aprox. 1920).