El Metro de Nueva York (n'inglés, New York City Subway) ye'l sistema de tresporte ferroviariu urbanu más grande nos Estaos Xuníos y unu de los más grandes del mundu, con ente 420 y 475 estaciones (dependiendo de cómo se contabilicen los puntos de transbordo: la MTA usa 469 como númberu oficial d'estaciones) y 660 milles (1.062 km) de víes primaries en serviciu. Si cunten les víes secundaries en talleres y cocheres el total xube a 846 milles (1.361 km). Esti metro esplotar l'Autoridá de Tránsitu de la Ciudá de Nueva York (New York City Transit Authority nel orixinal inglés), denominándose coloquialmente MTA New York City Transit per parte de l'Autoridá Metropolitana de Tresporte (Metropolitan Transportation Authority n'inglés, d'equí p'arriba MTA) de la que ye una axencia afiliada. Dambes son axencies creaes pol llexislativu del Estáu de Nueva York, en 1953 y 1968, respeutivamente, pa esplotar los tresportes de titularidá pública de la ciudá de Nueva York nel casu de MTA New York City Transit per un sitiu y pa supervisar el tresporte públicu de mases na Rexón de la Ciudá de Nueva York nel casu de MTA.
Ta pendiente d'aprobación una Llei que va xunir les operaciones de metro de MTA New York City Transit con MTA Staten Island Railway pa conformar la nueva axencia MTA Subways. De la mesma, la esplotación de los autobuses de MTA New York City Transit van pasar a otra axencia denominada MTA Bus (yá creada y qu'anguaño acueye a los antiguos operadores privaos d'autobuses de la ciudá, adquiríes ente'l 3 de xineru de 2005 y el 20 de febreru de 2006).
Anque ye conocíu como the Subway (lo qu'implica operaciones soterrañes), aproximadamente un cuarenta per cientu del sistema circula sobre'l terrén, n'estructuras alzaes d'aceru o, más raramente, de fierro forxáu, viaductos de formigón armao, en trincheres cubiertes o a cielu abiertu y -dacuando- sobre rutes en superficie. Toos estes maneres de tresporte tán dafechu dixebraos de la infraestructura vial.
Historia thumb|170px|left|Mapa de 1906 del IRT. Ente que la primer llinia de metro soterrañu abrió en 1904, la primer llinia elevada (la llinia de la Novena Avenida del IRT) abrió aproximadamente 35 años antes. La estructura más vieya qu'entá s'usa (anque reforzada) abrió en 1885 como parte de la llinia de l'Avenida Lexington y agora ye parte de la llinia de Xamaica de BMT en Brooklyn. La llinia más antigua abierta totalmente separada del tráficu ye la West End de BMT, n'usu dende 1863. Nel ferrocarril de Staten Island (Staten Island Railway), circulen coches del metro (modelu R44) pero nun ta consideráu parte del metro.
Na dómina en que'l primer metro abrió, les llinies taben arrexuntaes en dos sistemes separaos de propiedá privada, Brooklyn Rapid Transit Company (BRT, más tarde Brooklyn-Manhattan Transit Corporation, BMT) y Interborough Rapid Transit Company (IRT). El Conceyu taba implicáu de cerca; cada llinia construyida pa la IRT y la mayor parte de les llinies construyíes o ameyoraes pa la BRT dempués de 1913 fueron construyíes pol Conceyu y arrendaes a les compañíes (por aciu los Contratos orixinales 1 y 2 pal metro de IRT y los Contratos Duales pa les espansiones posteriores). La primer llinia operada pol Sistema de Metro Independiente (Independent Subway System, IND) de propiedá municipal, abrió en 1932; el sistema taba concebíu pa competir direutamente colos sistemes privaos y dexar que se desmantelaren dalgunos de los ferrocarriles elevaos y esto puede comprobase pola proximidá ente les llinies de la Séptima y Octava Aveníes (IRT y IND, respeutivamente) y nes llinies de Jerome Avenue (IRT) y Grand Concourse (IND) nel Bronx, por citar dos exemplos.
En 1934, los trabayadores del BRT, IRT y IND xunir pa formar el Sindicatu de Trabayadores del Tresporte d'América (Transport Workers Union of America, TWU), entamada como Llocal 100. La Local 100 caltiénse como'l capítulu local más influyente de tol sindicatu. Dende la so fundación, caltuvieron tres huelga por cuenta de disputes contractuales cola MTA: 12 díes en 1966, 11 díes en 1980, y tres díes en 2005.
En 1940 los dos sistemes privaos fueron mercaos pol Conceyu, delles llinies elevaes cerráronse llueu. La integración foi lenta, pero construyéronse bastantes conexones ente'l IND y el BMT y agora operen como una sola división, la División B. Por cuenta de que el IRT ye más estrechu, caltúvose como una división propia, la División A.
L'actual sistema de Metro El Metro de Nueva York ta pensáu pa tresportar un gran númberu de persones acaldía llaborable. Funciona les 24 hores, tolos díes del añu; namái tres Metros en tol mundu facer. En 2009 viaxaron nel Metro pasaxeros, con una media en díes llaborables de d'usuarios.Autoridá Metropolitana del Tresporte: Viaxeros del Metro en 2009 nuna güeyada (n'inglés), aportáu 2010-08-23 Una estación de metro típica tien andenes d'espera que miden ente 400 y 700 pies (122 a 213 m), suficientes p'afaer un gran númberu de persones. Los usuarios entren nuna estación al traviés d'escaleres en direición a les taquilles y máquines de venta pa mercar el billete, anguaño con una MetroCard. Dempués de pasar pol tornu, los usuarios baxen a los andenes d'espera. Delles llinies nos distritos esteriores y nel Altu Manhattan tienen víes elevaes con estaciones que los pasaxeros tienen que xubir. Con delles esceiciones, los túneles del metro ente estaciones tienen una forma rectangular.
La mayoría de llinies y estaciones tienen servicios locales y espresos. Estes postreres tienen trés o cuatro víes -los dos esteriores son pa trenes locales y la/les central/ye pa trenes espresos. Les estaciones onde paran los trenes espresos son davezu puntos de destín o de transbordo importantes. Una llinia (la de Xamaica, rutes J y Z) usen serviciu "skip-stop" (alternen paraes) en dellos tramos, nel que dos servicios operen na llinia n'hores punta y estaciones menos importantes son sirvíes por una de les dos rutes na llinia. Dende 1989 y hasta'l 31 de mayu de 2005, les rutes 1 y 9 ufiertaron el serviciu de paraes alternes nos tramos entendíos ente les cais 238 y 145, siendo esaniciáu esti serviciu por MTA New York City Transit y sustituyíu pola ruta 1 qu'agora fai toles paraes na llinia de Broadway y Séptima Avenida. thumb|Coche del modelu R142A del Metro de Nueva York. Un convói típicu del metro ta compuestu de 8 a 11 coches (los tresbordadores o "shuttles" tienen como poco 2 coches); cuando tán compuestos, pueden midir dende 150 a 600 pies (de 46 a 183 metros) de llargu. Como norma xeneral los trenes de les llinies herederes del IRT son más curtios y estrechos que los trenes qu'operen nes otres llinies (IND y BMT); el resultáu ye qu'hai dos divisiones distintes que nun pueden compartir trenes (división "A" pa los trenes de l'antigua IRT y división "B" pa los del BMT y IND).
Les estaciones de metro tán alcontraes a lo llargo de Manhattan, Brooklyn, Queens y el Bronx. Tolos servicios pasen por Manhattan, sacante una ruta, la llinia local G Brooklyn-Queens Crosstown, que xune direutamente estos dos distritos y los tresbordadores de Rockaway Park y Franklin Avenue, qu'operen respeutivamente en Queens y Brooklyn. thumb|left|La estación de la Cai 125 na llinia de la Séptima Avenida-Broadway.
Staten Island ta sirvíu pol ferrocarril operáu por MTA Staten Island Railway, que xune les puntes norte y sur d'esta isla y que ye en realidá una división operativa de la seición de Metros de MTA New York City Transit, anque nun ye consideráu como parte del metro, pos ta xuníu al sistema central de los ferrocarriles d'Estaos Xuníos.
Per otru llau, esiste un Metro con plena autonomía sistémica que xune los dos orielles del ríu Hudson, ente Nueva York (Manhattan, terminales en cai 33/Herald Square y World Trade Center) y Nueva Jersey (terminales en Newark, Hoboken, Journal Square y Exchange Place), pero que nun ye operáu por MTA sinón pola Autoridá Portuaria de Nueva York y de Nueva Jersey, denomináu Port Authority Trans-Hudson (conocíu pola so sigla PATH); como'l so sistema hermano, axunta les carauterístiques d'un Metro (separación total de cualesquier otru sistema de tráficu y soterrañu na so mayor parte del trazáu) y funciona les 24 hores del día, tol añu.
En 1994 el sistema de metro introdució un sistema especial de pagu de tarifes llamáu MetroCard que dexa a los viaxeros usar tarxetes qu'almacenen dineru abonao al taquilleru o nuna máquina de venta. La MetroCard foi ameyorada en 1997 pa dexar a los usuarios faer transbordos ente metros y autobuses nun plazu de dos hores. Otres MetroCard con transbordos namái ente metros tamién fueron puestes en circulación. El mundialmente famosu token foi retiráu en 2003, el mesmu añu en que MTA xubió la tarifa base a 2 dólares magar les protestes d'usuarios y grupos de presión como Straphangers Campaign. En 2005 la MTA amontó los precios de les tarxetes MetroCard pa viaxes ilimitaos, pero dexó la tarifa base nos 2 dólares.
Por ser un sistema antiguu, la mayor parte de les estaciones nun son accesibles pa xente con minusvalías. Les esceiciones son les nueves construcciones (o reformes, casu de Coney Island-Stillwell Avenue que foi totalmente reconstruyida) y les estaciones importantes, tal que axusta la Llei d'Americanos con Discapacidaes (“Americans with Disabilities Act, ADA”, n'inglés).
La MTA empecipió nel branu de 2005 les pruebes pa una automatización progresiva del so metro, qu'inclúi la conducción automatizada. Empecipiar cola llinia de BMT de Canarsie (ruta L). Escoyóse esta ruta por cuenta de que nun tien ramales y práuticamente nun se crucia con nenguna otra llinia. La siguiente llinia entamada pa ser automatizada ye la de Flushing (ruta 7) del IRT pa la década de 2010.The New York Times: Metros operaos por ordenadores van empezar na llinia L esti branu (n'inglés) (2005-01-14, aportáu 2010-08-23)
L'automatización va dexar utilizar la llamada “Operación de Trenes con Una Persona” (“One Person Train Operation, OPTO”, na terminoloxía qu'utilicen los emplegaos de tránsitu). Los beneficios del metro automatizado inclúin amenorgamientu de costos, seguridá y fiabilidá. Los sistemes automatizados pueden ser más seguros, por cuenta de que tolos trenes tán comunicaos vía radio con tolos demás (llamáu “Communications-Based Train Control, CBTC”, control de trenes basáu en comunicaciones) y la so posición y velocidá son controlaos con precisión. Esto traería menos retrasos y un meyor serviciu. El nuevu sistema va reemplazar a la vieya electrónica en serviciu dende va décades y que frecuentemente falla por cuenta d'hinchentes (o tamién por cuenta de quemes; el 25 de xineru de 2005, una quema nun cuartu de señales na estación de la cai Chambers dexó ensin señales a los trenes de les llinies A y C (Octava Avenida del BMT) y los amenorgamientos de serviciu nesta llinia enllargar mientres unos dos selmanes).The New York Times: Interrupciones del Metro espérase que duren meses, non años (n'inglés) (2005-01-26, aportáu 2010-08-23
Los trenes automáticos nun son dafechu nuevos, anguaño esisten en Barcelona, Los Angeles y París. Un esperimentu pa automatizar el tresbordador de la cai 42 en Nueva York, empecipiáu en 1959, remató con una quema en Grand Central-42nd Street el 24 d'abril de 1964.New York City Subway Resources: IRT Grand Central/Times Square Shuttle (n'inglés)
Los detractores d'esta automatización aducen que l'operar trenes con una sola persona, pon en riesgu la seguridá personal de los viaxeros, pos de normal el conductor (l'emplegáu qu'abre y cierra les puertes de los trenes y fai los anuncios d'estaciones onde éstos nun tán automatizados) ye l'encargáu d'avisar a los servicios d'emerxencia en casu necesariu. Esti puestu sería esaniciáu y les sos xeres pasaríen al maquinista.
Llinies y Rutes
thumb|200px|Planu simplificáu del Metro de Nueva York, amosando namái les estaciones más importantes (2004).