El ríu Columbia (tamién conocíu como Wimahl o Gran Ríu polos nativos de los pueblos chinook que viven nel so cursu baxu) ye un ríu del suroeste de Canadá y noroeste d'Estaos Xuníos que flúi en direición norte-suroeste pola provincia de Columbia Británica, en Canadá, y los estaos de Washington y Oregón n'Estaos Xuníos, desaguando nel océanu Pacíficu. Con 2044 km ye'l sestu ríu más llargu d'América del Norte, por detrás del Missouri, Mississippi, Bravo, Arkansas y Colorado.
Toma'l nome del Columbia Rediviva, el primer barcu occidental conocíu que remontara'l ríu. Naz na provincia canadiana de la Columbia Británica y en cruciando'l estáu de Washington (EE. XX.) y depués delimitar gran parte de la separación alministrativa ente los estaos de Washington y Oregón, desagua nel Pacíficu. La so cuenca hidrográfica, que drena gran parte de la Columbia Británica, Idaho, Oregón, Washington y pequeñes rexones de Montana, Wyoming, Utah y Nevada, entiende .
En términos de caudal ( na so desaguada), el Columbia ye'l ríu de Norteamérica más caudalosu de l'aguada del Pacíficu y el cuartu más caudalosu de los Estaos Xuníos. La fuerte corriente del ríu y l'eleváu saltu o descensu d'altor nuna relativamente curtiu llargor, apúrre-y un terrible potencial de producción d'electricidá que yá foi esplotáu, siendo'l ríu que más enerxía hidroeléctrica produz de Norteamérica, con catorce preses a lo llargo del so cursu —trés en Canadá y once n'Estaos Xuníos— y otres munches en dellos de los sos afluentes.
El Columbia foi afayáu en 1792 pol comerciante y aventureru d'Estaos Xuníos Robert Gray. Ente 1807 y 1811, la pellitera Compañía del Noroeste esplotó tol so cursu. Dende la década de 1810 el ríu sirvió como vía de comunicación na rexón noroccidental del subcontinente.Vease en: http://www.entradagratis.com/Enciclopedia-de-Geografia/33960/COLUMBIA,-RIO.htm
Dempués del establecimientu de numberosos asentamientos norteamericanos y europeos nes sos veres, el ríu Columbia emprestó munchos servicios pal desenvolvimientu de los propósitos humanos, incluyendo trabayos de draga pa dexar la navegación de mayores barcos peles sos agües, la construcción de preses pa la xeneración d'electricidá, agua pal riego de cultivos y control de crecíes y llenes, ya inclusive pa esfrecer instalaciones d'enerxía nuclear. Toos esos proyeutos entraron en conflictu col caltenimientu del medioambiente y el movimientu d'especies píscicolas y animales, produciendo una contaminación indeseada nes sos agües.
Historia
Pueblos indíxenes thumb|left|170px|Chief Joseph de los nez percés
Los seres humanos habitaron la cuenca del Columbia mientres más de , con una transición a un estilu de vida sedentariu basáu principalmente nel salmón qu'empezó hai unos . URL is to the Google Book Search version. En 1962, los arqueólogos atoparon evidencies d'actividá humana que se remonta a nel abrigu predresu Marmes, cerca de la confluencia de los ríos Palouse y Snake nel este de Washington. En 1996 atopáronse los restos óseos d'un home prehistóricu de d'edá (moteyáu'l home de Kennewick) cerca de Kennewick. El descubrimientu alicó l'alderique na comunidá científica sobre los oríxenes de la presencia humana n'América del Norte y provocó un enllargáu discutiniu sobre si la comunidá científica o los nativos americanos teníen derechu a tener y/o estudiar esos restos.
Munchos distintos nativos americanos y pueblos de les Primeres Naciones tienen una presencia histórico y siguío nel Columbia. Al sur de la frontera Canadá-EE. UU., los colvilles, spokanes, coeur d'alêne, yakames, nez percés, cayuse, palus, umatilles, cowlitzs, y les tribus confederaes de Warm Springs viven a lo llargo del tramu d'Estaos Xuníos. A lo llargo del cursu cimeru del ríu Snake y del Salmón, les tribus del Bannock tán presentes. Los sinixt o pueblos de los llagos viven nel tramu inferior de la parte canadiana, ente que percima'l pueblu shuswap (secwepemc nel so propiu idioma) consideren el conxuntu de la parte cimera del Columbia al este de les Predreses como parte del so territoriu.Shuswap: What's in a Name, Jim Cooperman, in A Shuswap Passion column for the Shuswap Market News, shuswapwatershed.ca website (PDF) La parte canadiana de la cuenca del Columbia delinea les tierres tradicionales de los canadianos kootenay-ktunaxes.
Los pueblos chinook que viven cerca de la parte baxa del ríu Columbia, que nun son una tribu federalmente reconocida, llamar Wimahl nes llingües chinukanas y Nch'i-Wàna a los pueblos de fala sahaptin del so cursu mediu nel actual Washington; El ríu ye conocíu como swah'netk'qhu pol pueblu Sinixt, que viven na rexón de los llagos Arrow nos tramos cimeros del ríu en Canadá. Los trés términos esencialmente signifiquen «el gran ríu».
Les hestories orales describen la formación y destrucción de la Ponte de los Dioses, una ponte natural de tierra que coneutaría dambes riberes del ríu na gargüelu del ríu Columbia. La ponte, que se correspuende colos rexistros xeolóxicos del deslizamiento Bonneville, foi descritu en dellos rellatos como el resultáu d'una batalla ente dioses, representáu pol monte Adams y el monte Hood, na so rivalidá pol ciñu d'una diosa, representada pol monte St. Helens.Archie Satterfield, Country Roads of Washington (Backinprint.com: 2003) ISBN 0-595-26863-3, page 82 Les hestories de los nativos americanos sobre la ponte difieren nos detalles, pero polo xeneral tán d'alcuerdu en que la ponte dexaba una mayor interacción ente les tribus nos llaos norte y sur del ríu.
Los caballos, orixinalmente adquiríos de los españoles de Santa Fe de Nuevu Méxicu, espublizáronse llargamente al traviés de les redes de comerciu natives, llegando a los shoshone de la llanura del ríu Snake hacia 1700. Los nez percés, cayuses y flatheads adquirieron los sos primeros caballos alredor de 1730.People of the Dalles, páx. 12–13. Xunto colos caballos llegaron aspeutos de la emerxente cultura de les llanures, tales como les habilidaes ecuestres y l'entrenamientu de caballos, qu'aumentaron enforma la so movilidá, la eficiencia de la caza y el comerciu a llarga distancia, anque intensificaron les guerres, venceyándose la riqueza y el prestíu colos caballos y la guerra, y surdiendo grandes y poderoses confederaciones tribales. Los nez percés y cayuses, que caltuvieron grandes menaes y faíen añalmente viaxes de llarga distancia a les Grandes Llanures pa la caza del bisonte, adoptaron la cultura de les llanures nun grau significativu, y convirtiéronse na principal canal al traviés del cual los caballos y les cultura de les llanures espublizar na rexón del ríu Columbia. Otros pueblos adquirieron caballos y aspeutos d'esa cultura de les llanures de manera desigual: los yakamas, umatillas, palus, spokanes y coeur d'alenes caltuvieron considerables fataos de caballos y adoptaron dalgunes de les sos carauterístiques culturales, pero la pesca, y la economía rellacionada con ella, siguió siendo importante; grupos menos afeutaos fueron los molalas, klickitat, wenatchi, okanagan y sinkiuse-columbia, que fueron dueños d'un pequeñu númberu de caballos y adoptaron delles carauterístiques de la cultura de les llanures. Dellos grupos caltuviéronse esencialmente ensin alteriar, como les tribus sanpoil y nespelem, que la so cultura caltener centrada na pesca.
Los nativos de la rexón atopar colos estranxeros en dellos momentos y llugares mientres los sieglos XVIII y XIX. Los barcos europeos y norteamericanos esploraron la zona costera alredor de la desaguada del ríu nel sieglu XVIII, comerciando colos nativos locales. El contautu resultó devastador pa les tribus indíxenes y una gran parte de la so población foi aniquilada por una epidemia de viruela. L'esplorador canadianu Alexander Mackenzie crució lo que güei ye l'interior de la Columbia Británica en 1793. Dende 1805 a 1807, los miembros de la espedición de Lewis y Clark entraron nel país d'Oregón siguiendo los ríos Clearwater y Snake, y atopáronse con munchos pequeños asentamientos de los nativos. Los sos rexistros narren cuentos de comerciantes hospitalarios a los qu'enantes robaben pequeños oxetos y tamién señalaron la presencia de teteras de cobre mariellu, d'un mosquete británicu y otros artefautos que se llograren comerciando coles tribus costeres. Na dómina del primer contautu colos occidentales los indíxenes del Mediu y So Columbia nun yeren tribales, sinón que se rexuntaben n'unidaes sociales non más grandes qu'un pobláu, y, más de cutiu, solo a nivel familiar; estes unidaes diben cambiandon cola temporada, cuando la xente, siguiendo la captura del salmón, movíase enriba y embaxo polos afluentes del ríu.
Por causa de la masacre Whitman de 1848, llibráronse una serie de violentes batalles ente los colonos d'Estaos Xuníos y los nativos de la rexón. Les guerres indies posteriores, notablemente la guerra Yakima, abrasaron a la población nativa y esanicien gran parte del control nativu de les tierres. Col pasu de los años, el derechu de los indíxenes a pescar a lo llargo del Columbia convertir na tema central de la discordia colos Estaos, los pescadores comerciales y los dueños de propiedaes privaes. La Corte Suprema de los Estaos Xuníos confirmó los derechos de pesca nos casos más importantes en 1905 y 1918,Empty Nets, páx. 14. según en 1974 nel caso Estaos Xuníos vs. Washington, comúnmente conocida como la Decisión Boldt.
left|200px|thumb|Dipnet fishing nos tabayones Celilo, 1941 La pesca foi l'actividá central na cultura de los nativos de la rexón, tanto como sustentu como fonte de les sos creencies relixoses.Empty Nets, páx. 6. Los nativos llograben pexe del Columbia en dellos sitios principales, que tamién sirvíen como llugares d'intercambiu comercial. Les tabayones Celilo, asitiaes al este de la moderna ciudá de The Dalles, fueron un centru vital pal comerciu y la interacción de los distintos grupos culturales usaes mientres los últimos . Antes del contautu colos occidentales, los poblaos a lo llargo d'estos 14 km del ríu podíen tener dacuando una población de más de . y atraía a comerciantes de llugares tan alloñaos como les Grandes Llanures.Attributed to anthropologist Philip Drucker in Cultures of the North Pacific Coast in: Los rabiones Cascades (Cascades Rapids) de la gargante del ríu Columbia, y los tabayones Kettle y los rabiones Priest (Priest Rapids), nel este de Washington, fueron tamién sitios principales de pesca y de comerciu.
Na prehistoria, les carreres pa la friega del salmón y de la trucha arcu iris nel Columbia envalórense que yeren un permediu añal de . En comparanza, la mayor carrera dende l'añu 1938 dar en 1986, con 3,2 millones de pexes entrando na boca del Columbia. La captura añal polos nativos envaloróse nunes . El pescadoriu nativu más importante y granible atopábase, como yá se dichu, nos tabayones Celilo, que foi seique'l pescadoriu interior más granible n'América del Norte. Los tabayones atopar na frontera ente los pueblos de fala chinukana y los de fala sahaptian y fueron el centru d'una estensa rede comercial al traviés del pandu del Pacíficu. URL is to the Google Book Search version. Celilo foi'l llugar con una comunidá habitada de forma continua y permanente más antigua del continente norteamericanu. Les envasadores de salmón establecíes polos colonu blancos, qu'empiecen en 1866, tuvieron un fuerte impautu negativu na población de salmón, y en 1908 el presidente d'Estaos Xuníos Theodore Roosevelt reparó que les migraciones de salmón yá yeren namái una fracción de les que fueren 25 años antes.