El Sultanatu Ajuran, en somalín: Dawladdii Ajuuraan y en árabe : الدولة الأجورانيون , tamién solletráu como Sultanatu Ajuuraan, y de cutiu a cencielles como «Ajuran», yera un imperiu somalín na dómina medieval qu'apoderaba'l comerciu del Océanu Índicu. Pertenecíen al sultanatu musulmán somalínLuc Cambrézy, Populations réfugiées: de l'exil au retour, p.316 que gobernó gran parte del Cuernu d'África na Edá Media. Al traviés d'una fuerte alministración centralizada y una postura militar agresiva escontra los invasores, el Sultanatu de Ajuran aguantó con ésitu una invasión oromo dende l'oeste y una incursión portuguesa dende l'este mientres les guerres de Gauran Madow y Ajuran-portuguesa. Les rutes comerciales que daten de los periodos medievales antiguos y tempranos de la empresa marítima somalina fortaleciéronse o restablecieron y el comerciu esterior y el comerciu nes provincies costeres floriaron con barcos que saleaben y veníen de gran cantidá de reinos ya imperios d'Asia oriental, sur d'Asia, sureste Asia, Europa, Oriente Mediu, África del Norte y África Oriental.
El Reinu dexó un estensu legáu arquiteutónicu yá que foi una de les principales potencies medievales somalines dedicaes a sofisticaos y avanzaos castiellos, fortaleces y delles arquitectures. Munches de les fortificaciones en ruines que chisquen los paisaxes del sur de Somalia anguaño atribúyense a los inxenieros del Sultanatu de Ajuran, incluyendo delles pilastres de campos de tumbes, necrópolis y ciudaes en ruines construyíes nesa dómina. Mientres el periodu de Ajuran, munches rexones y persones na parte sur del Cuernu d'África convertir al Islam por cuenta de la naturaleza teocrática del gobiernu. La familia real, la Casa de Garen», espandió los sos territorios y estableció el so gobiernu hexemónicu al traviés d'una hábil combinación de guerra, venceyos comerciales y aliances.
Nel sieglu XIII d.C., l'Imperiu Ajuran foi l'únicu imperiu hidráulicu n'África. Como un imperiu hidráulicu, el Ajuran monopolizó los recursos hídricos de los ríos Shebelle y Jubba. Al traviés de la inxeniería hidráulica construyó munchos de los pozos de piedra caliar y cisternes del estáu qu'inda tán operativos y n'usu na actualidá. Los gobernantes desenvolvieron nuevos sistemes pa l'agricultura y la tributación, que siguieron utilizándose en partes del Cuernu d'África hasta'l sieglu XIX. La regla tiránica de los gobernantes Ajuran posteriores provocó múltiples rebeliones nel sultanatu y a finales del sieglu XVII, l'estáu de Ajuran se desintegró en dellos reinos y estaos socesores, siendo'l más destacáu'l Sultanatu de Geledi.
Allugamientu La esfera d'influencia del Sultanatu Ajuran nel Cuernu d'África foi la más grande de la rexón. El sultanatu cubría gran parte del sur de Somalia y l'este d'Etiopía, col so dominiu que s'estiende dende Hobyo nel norte, hasta Qelafo nel oeste y hasta Kismayo pel sur.
Oríxenes y la casa de Garen La Casa de Garen» yera la dinastía hereditaria gobernante del Sultanatu de Ajuran. El so orixe atopar nel sieglu IX mientres el Sultanatu de Mogadixu dende'l cual tuvo ésitu a principios del sieglu XIII y empezó a gobernar el sur y el centru de Somalia y l'este d'Etiopía. Cola migración de los somalinos dende la metá norte de la rexón del Cuernu escontra la metá sur, introduciéronse nueves órdenes culturales y relixoses qu'influyeron na estructura alministrativa de la dinastía, un sistema de gobiernu qu'empezó a evolucionar escontra un gobiernu islámicu. Al traviés del so xenealoxía Baraka, que vieno del santu Balad que se sabía que venía del esterior del Reinu Garen, los gobernantes Garen reclamaron supremacía y llexitimidá relixosa sobre otros grupos nel Cuernu d'África. Dizse que los antepasaos de Bal'ad veníen de la histórica rexón del norte de Berbera.
Alministración thumb|200px|right|La ciudá de Merca foi unu de los varios centros alministrativos prominentes de los Ajurans La nobleza d'Ajuran usó munchos de los títulos aristocráticu y xudicial típicos de Somalia, colos gobernantes de Garen col nome de Imam. Estos líderes yeren la máxima autoridá del sultanatu y cuntaben a dellos sultanes, emires y reis como veceros o vasallos. Los gobernantes de Garen tamién teníen palacios de temporada en Mareeg, Qelafo y Merca, que dacuando visitaben la práutica primae noctis. Mogadixu foi la sede oficial de la dinastía Garen y sirvió como capital pal Reinu de Ajuran. La relixón del estáu yera L'Islam, y polo tanto la llei basar na Xaria.
Imam - Xefe del Estáu Emir - Comandante de les fuercies armaes y l'armada Na'ibs - Virréis Wazirs '- Recaldadores d'impuestos y d'ingresos Qadis '- Xueces principales
Ciudadanos nómades y comunidaes agrícoles thumb|160px|left|Ríu Jubba thumb|right|225px|Granxes de Afgooye Al traviés del so control de los pozos de la rexón, los gobernantes de Garen teníen efeutivamente el monopoliu de los sos súbditos nómades una y bones fueron l'únicu imperiu hidráulicu n'África mientres el so reináu. Grandes pozos fechos de piedra caliar fueron construyíos en tol estáu lo qu'atraxo a somalinos y oromos nómades col so ganáu. Les regulaciones centralizaes de los pozos facilitaron a los nómades resolver les disputes al unviar les sos consultes a los funcionarios del gobiernu qu'actuaríen como mediadores. El comerciu de caravanes de llarga distancia, una práutica de gran tradición nel Cuernu d'África, caltener ensin cambeos en tiempos de Ajuran. Anguaño, numberoses ciudaes en ruines y abandonaes en tol interior de Somalia y el Cuernu d'África son evidencia d'una rede de comerciu interior que dalguna vegada florió y que data de la dómina medieval.
Cola supervisión centralizada de Ajuran, les granxes en Afgooye, Bardera y otres árees nos valles de Jubba y Shabelle aumentaron la so productividá. Un sistema de canales de regación, conocíos llocalmente como Kelliyo, alimentóse direutamente de los ríos Shebelle y Jubba y envuó agua escontra los plantíos onde se cultivaron sorgu, maíz, frijoles, ceberes y algodón mientres les temporaes gu», primavera en Somalia, y «xagaa», branu en somalín. Esti sistema de riego foi sofitáu por numberosos diques y preses. Pa determinar el tamañu permediu d'una granxa, tamién s'inventó un sistema de midida de la tierra con moos, taraab y guldeed como términos utilizaos.
Impuestos
right|thumb|290px|Moneda de Mogadixu left|thumb|185px|Ciudá de piedra de Gondershe
L'Estáu recaldó tributos de los llabradores en forma de productos collechaos como durra, sorgu y moñu, y de los nómades ganáu, camellos, oveyes y cabres. La recoyida del tributu facer un wazir. Los sultanatos costeros del estáu tamién presentaron los artículos de luxu importaos de tierres estranxeres como regalos a los gobernantes de Garen.
Un dispositivu políticu implementáu polos gobernantes de Garen nel so reinu yera una forma de ius primae noctis, que-yos dexaba crear matrimonios qu'imponíen el so dominiu hexemónicu sobre tolos grupos importantes del imperiu. Los gobernantes tamién reclamaben una gran parte de la riqueza de la novia, que nesi momentu yera de 100 camellos.
Pal comerciu, el Sultanatu de Ajuran acuñó la so propia moneda Ajuran. Tamién utilizó la moneda Mogadishan» orixinalmente acuñada pol Sultanatu de Mogadixu, que más tarde s'incorporó al Imperiu de Ajuran mientres el sieglu XIII. Atopáronse Monedes de Mogadishan tan lloñe como'l país actual de los Emiratos Árabes Xuníos nel Oriente Mediu.
Centros urbanos y marítimos 220px|thumb|right|Kismayo medieval foi utilizáu pol estáu de Ajuuran pa utilizar el ríu Jubba pa los sos plantíos y vender los sos cultivos a nivel mundial al traviés del puertu de Kismayo thumb|right|Los mercaderes somalinos colos sos grandes y sofisticaos barcos Ajuran dirixir escontra Java y Vietnam pa vender los sos productos Los centros urbanos de Mogadixu, Merca, Barawa, Kismayo y Hobyo y otros puertos respeutivos convertir en puntos de comerciu rentables pa productos orixinarios del interior del Estáu. Les comunidaes agrícoles somalines del interior de los valles de Jubba y Shebelle traxeron los sos cultivos a les ciudaes costeres somalines onde fueron vendíos a comerciantes locales que calteníen un codalosu comerciu esterior con barcos que saleaben escontra o dende Arabia, Persia, India, Venecia, Exiptu, Portugal y tan lloñe como Java y China.Journal of African History pg.50 by John Donnelly Fage and Roland Anthony Oliver
Mientres los sos viaxes, Ibn Said al-Maghribi, (علي بن موسى بن سعيد المغربي), (1213-1286), señaló que la ciudá de Mogadixu yá se convirtiera nel principal centru islámicu de la rexón. Nel momentu de l'apaición del viaxeru marroquín Ibn Battuta na mariña de Somalia en 1331, la ciudá taba nel cenit de la so prosperidá. Describió a Mogadixu como una ciudá descomanadamente grande con munchos comerciantes ricos, que yera famosa pol so texíu d'alta calidá qu'esportaba a Exiptu, ente otros llugares.P. L. Shinnie, The African Iron Age, (Clarendon Press: 1971), p.135 Battuta amestó que la ciudá taba gobernada por un sultán somalín, Abu Bakr ibn Sayx 'Umar,David D. Laitin, Said S. Samatar, Somalia: Nation in Search of a State, (Westview Press: 1987), p. 15. que yera orixinariu de Berbera, nel norte de Somalia, falaba tantu en somalín, referíu por Battuta como Benadir, un dialeutu del sur de Somalia, como n'árabe cola mesma fluidez.Chapurukha Makokha Kusimba, The Rise and Fall of Suaḥili States, (AltaMira Press: 1999), p.58 El sultán tamién tenía un séquitu de wazirs o ministros, espertos llegales, comandantes, eunucos reales y otros funcionarios a la so entera disposición.
Ibn Jaldún (1332 a 1406) señaló nel so llibru que Mogadixu yera una metrópolis masiva que sirvía como capital del Reinu de Ajuran. Tamién afirmó que la ciudá de Mogadixu yera una ciudá bien poblada con munchos comerciantes ricos, pero nómada en calter. Referir a les carauterístiques de los habitantes de Mogadixu como bereberes altos y morenos y llamar «xente d'Al-Somaal».
El gobernante del Imperiu Ajuran somalín unvió embaxadores a China pa establecer rellaciones diplomátiques y creó la primer comunidá africana rexistrada en China; l'embaxador somalín más notable na China medieval foi Said de Mogadixu, primer home africanu en triar China. A cambéu, l'emperador Yongle, el tercer emperador de la Dinastía Ming (1368-1644), espachó una de les mayores flotes de la hestoria pa comerciar cola nación somalina. La flota, sol lideralgu del famosu Hui Muslim Zheng He, llegó a Mogadixu, la capital del Imperiu de Ajuran, mientres la ciudá taba na so cenit. Xunto col oru, inciensu y teles , Zheng traxo la primer vida selvaxe africana a China qu'incluyía hipopótamos, xirafes y gaceles.Wilson, Samuel M. "The Emperor's Giraffe", Natural History Vol. 101, Non. 12, December 1992
Vasco da Gama, que pasó por Mogadixu nel sieglu XV, notó que yera una gran ciudá con cases de cuatro o cinco plantes, altos y grandes palacios nel centru y munches mezquites con minaretes cilíndricos.Da Gama's First Voyage pg.88 Nel sieglu XVI, Duarte Barbosa notó que munchos barcos del Reinu de Cambaya saleaben a Mogadixu con teles y especies poles cualos recibíen oru, cera y marfil . Barbosa tamién destacó la bayura de carne, trigu, cebada, caballos y frutes nos mercaos costeros, lo que xeneró una enorme riqueza pa los comerciantes. Mogadixu, el centru d'una próspera industria testil conocida como «toob benadir» especializada pa los mercaos d'Exiptu y Siria, xunto con Merca y Barawa tamién sirvieron como paraes de tránsitu pa los comerciantes suaḥili de Mombasa y Malindi y pal comerciu d'oru de Kilwa. Los comerciantes xudíos de Ormuz tamién traxeron los sos testiles y frutes de la India a la mariña somalina en cuenta de granu y madera.