Jaime Roldós Aguilera foi un abogáu y políticu ecuatorianu, trentenu tercer presidente constitucional de la República del Ecuador dende'l 10 d'agostu de 1979 hasta la so muerte nun accidente aereu la tarde del domingu 24 de mayu de 1981. Lideró'l procesu de torna al sistema democráticu depués de casi una década de dictadures civiles y militares.
Jaime Roldós gobernó'l país 1 añu, 9 meses y 14 díes. El mozu presidente goció de muncha simpatía poles sos altes cualidaes humanes, morales, sociales, cíviques y alta preparación académica.
Resultó escoyíu nes Eleiciones presidenciales d'Ecuador de 1979 pol partíu populista Concentración de Fuercies Populares. Venció na segunda vuelta eleutoral al socialcristiano Sixto Durán Ballén, d'enclín conservador. Morrió na tarde del domingu 24 de mayu de 1981 nel exerciciu del cargu, al estrellase l'avión en que viaxaba.
Realizó nel so mandatu delles obres d'infraestructura importantes, y tuvo qu'encarar el conflictu armáu con Perú en 1981, conocíu como la Guerra de Paquisha.
Nel 30 aniversariu del so fallecimientu, los sos fíos aportunaron na tesis de que la so muerte pudo ser el productu d'un atentáu contra l'avión en que viaxaba.
Biografía Nacíu en Guayaquil la , provincia del Guayas, terceru de tres hermanos. Pertenecía a una de les cañes ecuatorianes de la familia Roldós Ver articulo “Los Roldós yeren marinos” nel Diccionariu biográficu del Ecuador de R. Pérez Pimentel d'orixe catalán enraigonada en Vilassar de Mar (Cataluña) dende va sieglos. Nieto del vilassanés Jaime Roldós Baleta (1861-1927)Ver Biografia de Jaume Roldós Baleta nel llibru “El Vilassar dels indians” Pagès editors 2012 aportáu al puertu de Guayaquil nel añu 1875 y establecíu definitivamente n'Ecuador.
La so educación secundaria cursó nel Colexu Nacional Vicente Rocafuerte de Guayaquil, foi equí onde recibió'l Gran Premiu "Vicente Rocafuerte" y meyor Bachiller Vicentino. Na universidá estudió abogacía, dende'l colexu yá daba discursos y dirixía aules estudiantiles. El so educación secundaria cursar nel Colexu Nacional Vicente Rocafuerte, siendo eleutu presidente de la Federación d'Estudiantes Universitarios. Depués siguió la carrera de Xurisprudencia y Ciencies Sociales na Universidá de Guayaquil, siendo eleutu presidente de la Federación d'Estudiantes Universitarios. Tolos años d'estudios foi consideráu'l so nome pal premiu "La Filantrópica" según el Premiu Contenta. Igualmente na so facultá tolos años recibió premios que s'otorga a los sos meyores alumnos.
La so oratoria tien antecedentes. Los primeros discursos nun fueron políticos sinón de reinaos. El timbre de voz llevar a percorrer colexos femeninos y a participar en gales de guapura. Al mandu de la Federación d'Estudiantes Secundarios (FESE) nel colexu Vicente Rocafuerte. Ellí fortaleció la so participación en mítines y desenvolvió el carisma que depués precisaría. Una vegada na Universidá de Guayaquil convertir en presidente de la Federación d'Estudiantes Universitarios (FEUE).
Con 38 años d'edá yá taba instaláu en Carondelet. Mientres el segundu añu del so mandatu, l'avión en que viaxaba accidentar nel cuetu de Huayrapungo (Loja), a 3.500 metros sobre'l nivel del mar, nel que muerre xunto a la so esposa y la comitiva que lo acompañaba'l 24 de mayu de 1981.
Matrimoniu En 1962 casóse cola abogada y feminista ecuatoriana, pero d'oríxenes libaneses, Martha Bucaram Ortiz. La pareya tendría trés fíos
Jaime Roldós casóse cola Ab. Martha Bucaram Ortiz. conocer na universidá mientres los dos realizaben los sos estudios, el día que Jaime Roldós y Martha Bucaram casáronse fixeron la promesa de caltenese xuníos nel trunfu y na derrota a pesar del dolor o l'allegría, prometieron tar xuntos hasta que la muerte los "dixebre", pero nin esta dixebrar, por cuenta de que morrieron trágicamente cuando s'atopaben los dos nun viaxe aviatorio de Quito a Zapotillo el 24 de mayu de 1981 xuntos nun accidente.
dexaron güérfanos a trés fíos; Martha de 17 años, Diana de 16 años y Santiago Roldós de 11 años
Martha Roldós Bucaram Diana Roldós Bucaram Santiago Roldós Bucaram
La so fía Martha dedicar a la economía y política, aportando a diputada pol partíu Rede Ética y Democracia.
Vida política
Roldós foi diputáu ente 1967 y 1970. Formó parte de la Comisión convocada pola dictadura militar ente 1978 y 1979 pa reformar la Constitución de 1945. Al promulgase la constitución de 1978, foi candidateado pol CFP a l'alcaldía de Guayaquil y pa presidente, el so tíu políticu Assad Bucaram. Viendo nes encuestes la gran posibilidá de trunfu de Bucaram, la dictadura incluyó na Llei d'Eleiciones un artículu "ad hoc" nel cual prohibíase a Bucaram candidatearse a la presidencia, al igual qu'a José María Velasco Ibarra y Carlos Julio Arosemena Monroy. Ante esto, se candidateó a Roldós a la presidencia, col lema "Roldós presidente, Bucaram al poder". Resultó eleutu nes Eleiciones presidenciales d'Ecuador de 1979 pol CFP. Venció na segunda vuelta eleutoral al socialcristiano Sixto Durán Ballén, d'enclín conservador nuna segunda vuelta eleutoral revesosa, al dase 6 meses dempués de la primer vuelta, nun intentu per parte de la dictadura de llograr el trunfu de Durán Ballén.
Presidente Constitucional del Ecuador (1979-1981)
El 11 d'ochobre de 1979 Roldós pon l'execútese al decretu qu'amenorga a 40 hores la xornada del trabayu na selmana. El 1 de payares de 1979 apruébase'l decretu que dobló'l salariu mínimu vital de los trabayadores, a 4.000 sucres mensuales (US$ 160 al tipu de cambéu vixente a la fecha). El presidente combatió al Congresu dende'l primer día, denominando "Patriarques del Componedoriu",a los líderes de la oposición nel llexislativu: León Febres-Cordero Ribadeneyra, Carlos Julio Arosemena Monroy, Otto Arosemena, Jaime Hurtado y Assad Bucaram. El 8 de marzu de 1980 pon en vixencia'l Plan Nacional de Desenvolvimientu. El 15 d'abril de 1980 conformóse una xunta de notables del país pa buscar la solución a un bracéu de poderes col Congresu Nacional. Roldós fundó'l partíu Pueblu, Cambéu y Democracia pa compensar la oposición del CFP, ensin nunca desafiliarse d'esti partíu.
L'añu 1981 anunciar como "l'añu de la meyora". A fines de xineru y principios de febreru de 1981, hubo una confrontación bélica con Perú, nel Cordal del Cóndor. Los enfrentamientos dar na zona de Paquisha, Mayaycu y Machinaza.
Roldós con habilidá y diplomacia metanes la tirante crisis, llevó a la OEA el problema territorial, quedando ellí la evidencia que'l problema esistía, a pesar de les negatives de Perú. Destacóse la intervención del so canciller Alfonso Barrera Valverde.
Unu de los sos más feroces opositores foi l'entós diputáu socialcristiano Febres Cordero, quien denunció un famosu negociáu nel casu que se conoció como de les "muñeques de trapu", mientres un xuiciu políticu al ministru d'obres públiques. La oposición de Febres Cordero a Roldós y depués a Hurtado foi'l principal trampolín na so carrera política, que lo llevó a la Presidencia en 1984.
Na obra físico y social, Roldós construyó delles importantes pontes, como'l d'El Xuncal, na llende ente les provincies de Imbabura y Carchi. Promovió'l Plan Nacional de Desenvolvimientu y el programa d'Almuerzu Escolar, pa los neños de los sectores más probes.
L'apurra más significativu de Jaime Roldós foi la so política internacional en materia de Derechos Humanos nuna dómina en que la mayoría de países llatinoamericanos yeren gobernaos por dictadures militares como la de Pinochet en Chile y antecedidamente nel Ecuador.
Arriendes de la eleición de Ronald Reagan como presidente de los Estaos Xuníos d'América'l 4 de payares de 1980, estos sectores conservadores tuvieron oportunidá de poner de manifiestu la so oposición, d'onde derivó un bracéu soterráu. En xineru de 1981, Roldós tornó la invitación p'asistir a la invistidura de Reagan en razón de les sos discrepancies en materia de Derechos Humanos y estrechó venceyos col gobiernu sandinista de Nicaragua y col Frente Democráticu d'El Salvador, que s'oponía al réxime militar nesi país El so lema foi siempres el país sobre toles coses.
Carta de Conducta de Riobamba o Doctrina Roldós
Sol mandatu de Roldós, Ecuador propunxo ante'l Pactu Andín, una doctrina de respetu a los derechos humanos que vieno afigurase na Carta de Conducta de Riobamba roblada'l 11 de setiembre de 1980. Carta de Conducta de Riobamba (síntesis)
La Carta de Conducta de Riobamba o tamién conocida como "Doctrina Roldós" toca los siguientes puntos:
1. Procurar un ordenamientu políticu subrexonal xeneráu en democracia d'estracción popular y definíu calter participativu, ensin perxuiciu de los principios d'autodeterminación de los pueblos, de non intervención y del pluralismu ideolóxicu.
2. Favorecer nuevos esquemes de desenvolvimientu integral que, inspiraos en principios de xusticia social, dexen el cambéu de les inxustes estructures entá esistentes.
3. Repitir el compromisu solemne de que'l respetu de los derechos humanos, políticos, económicos y sociales constitúin una norma fundamental de la conducta interna de los Estaos del Grupu Andín y que'l so defensa ye una obligación internacional a la que tán suxetos los Estaos y que, poro, l'acción conxunta exercida en proteición d'esos derechos nun viola'l principiu de non intervención.
4. Promover la solución de los discutinios qu'esisten o pudieren presentase ente los países del Grupu Andín o ente éstos y terceros, por aciu procedimientos pacíficos previstos nel Derechu Internacional
5. Favorecer un procesu de desarme subrexonal y rexonal que, inspiráu nos postulaos de la Declaración d'Ayacucho, constituya una contribución efectiva al desarme xeneral y completo, y dexe lliberar recursos pal desenvolvimientu económico y social.
6. Reafitar el Derechu Soberanu de los Estaos a la llibre disposición de los sos recursos naturales como norma sustantiva de la convivencia internacional.
7. Actuar solidariamente frente a cualquier amenaza o coacción económica qu'afecte a unu de los Estaos del Grupu Subrexonal Andín, como manera de consagrar la seguridá económica coleutiva de los mesmos.
8. Favorecer una mayor participación de los países de la Subrexón Andina nes negociaciones de los problemes políticu y económicu, que s'alderiquen na comunidá internacional, particularmente nos que se refieren a la paz y seguridá y al Nuevu Orde Económicu Internacional, en cooperación colos otros países llatinoamericanos y demás del Tercer Mundu.
9. Comprometer esfuercios pa l'adopción de polítiques comunes nos campos económicu, social, llaboral, educativu, cultural, teunolóxicu y de salú, ente otros, según pal aproximamientu de les respeutives llexislaciones nacionales.
10. Aplicar, inspiraos nos principios de la xusticia social internacional, los preseos del esquema integracionista andín en forma tal que se deriven pa los Estaos, miembros beneficios equitativos ente los cualos conste'l tratamientu preferencial pa los países de menor desenvolvimientu económicu relativu, establecíos nel Alcuerdu de Cartaxena.
11. Contribuyir a la vixencia de la llibertá, la xusticia social y la democracia por aciu el cumplimientu del compromisu Andín d'aplicar los principios fundamentales establecíos ente otros preseos internacionales, na Carta de la Organización de les Naciones Xuníes; na Carta de la Organización de los Estaos Americanos, na Declaración de los Derechos Humanos; na Carta de los Derechos y Deberes Económicos de los Estaos; na Declaración sobre l'Establecimientu del Nuevu Orde Económicu Internacional; nel Mandatu de Cartaxena, de 28 de mayu de 1979; na Declaración de Quito de 11 d'agostu de 1979; na Acta de Panamá de 1º d'ochobre de 1979; y, na Declaración de Lima de 29 de xunetu de 1980.
Ministros d'Estáu