L'archipiélagu WellingtonEncamiéntase lleer esti artículu teniendo a la vista les cartes de navegación de les zones que se menten, un atles y los mapes que'l so enllaz atopar na seición "Enllaces esternos". asitiáu nel océanu Pacíficu na rexón austral de Chile, al sur del golfu de Penas, ye'l más grande de la Patagonia chilena.
Ta formáu por islles que s'arrexunten en dos sectores principales, al norte y al sur de la canal Adalberto. Na parte norte atópense les islles Juan Stuven, Jungfrauen, Millar, Prat y Little Wellington; y na parte sur, les islles Wellington, Lavinia, Angamos, Knorr y Chipana.
Alministrativamente pertenez a la XI Rexón d'Aysén y a la XII Rexón de Magallanes.
Dende hai aproximadamente 6.000 años les sos costes fueron habitaes pol pueblu kawésqar. A empiezos del sieglu esti pueblu fuera práuticamente escastáu pola aición del home blancu.
Allugamientu Asitiáu al sur del golfu de Penas, ye'l más grande de la Patagonia chilena, tien por llendes:
al norte, el pasu Suroeste; al este, la canal Messier, l'Angostura Inglesa, el pasu del Indiu, la canal Escape y la canal Wide; al sur, la canal Trinidad; al oeste, la canal Fallo, la canal Ladrillero y la canal Picton.
La so direición xeneral ye N-S y tien una llongura de 141 nmi y un mayor anchu al sur del pasu del Indiu de 40 nmi.
Ta formáu por islla que s'arrexunten en dos sectores principales, al norte y al sur de la canal Adalberto: na parte norte atopen les islles Juan Stuven, Jungfrauen, Millar, Prat y Little Wellington; y, na parte sur, les islles Wellington, Lavinia, Angamos, Knorr y Chipana.
Xeoloxía y orografía Son una socesión de tierres altes y barrancosas con numberosos cumes y puexos bien paecíos ente sigo. Los sos cabos y puntes terminen en forma abrupta.
Les costes son acantiladas y les sos canales, polo xeneral son llimpies y abiertes, onde hai estorbises estos tán invariablemente marcaos por sargazos.
Esisten altores bastante notables que sirven pa reconocer la entrada a les distintos ensenaes, canales o badees. Estes tán claramente indicaes nes respeutives cartes y derrotero de la rexón.
Nel pasáu produció un fundimientu del territoriu provocáu pol alcuentru, frente a la península de Taitao, de tres plaques tectóniques: la de Naza y l'Antártica que se mueven escontra l'este, y la Suramericana que se mueve escontra l'oeste. Esta situación causó un bultable fundimientu del cantu de la placa Suramericana baxando los suelos al so nivel actual, lo que puede comprobase pola fragmentación del territoriu y la penetración del mar nos llugares fundíos, surdiendo gran cantidá d'islles.
Data de la dómina terciaria; y ye productu de la mesma causa xeolóxica que fizo apaecer primero'l cordal de la Mariña y depués la de los Andes. Na edá glacial, tomó'l so aspeutu actual siendo la continuación escontra'l sur de la cordal de la Mariña.
Ye d'orixe ígneu pola clase de roca que la constitúi y pol so relieve aspru ya irregular, característicu de les cadenes d'erupción.
Climatoloxía
La rexón ye afeutada de cutio por vientos del oeste y pol pasu frecuente de sistemes fronteros. Estos sistemes fronteros xenerar na llatitú 60° S, zona na que conflúin mases d'aire subtropical y mases d'aire polar creando una petrina de baxes presiones que forma los sistemes fronteros.
Esta área tien un clima que se conoz como “templáu fríu lluviosu” que s'estiende dende la parte sur de la X Rexón de Los Lagos hasta'l estrechu de Magallanes. Equí rexístrense les máximes cantidaes de precipitaciones, en islla Guarello algamáronse hasta 9.000 mm añales.
La nubosidad atmosférica ye alta, los díes estenos son escasos. L'amplitú térmica ye amenorgada, la oscilación añal ye d'aproximadamente 4° C con una temperatura medio de 9 °C. Bastia mientres tol añu siendo más lluviosu escontra la seronda.
Esisten solu dos estaciones: branu ya iviernu. El branu empieza en setiembre y los vientos empiecen a ronden del NO al SO. Los díes empieza a ser más llargos y n'ochobre pueden haber dellos díes estenos. Nos meses d'avientu, xineru y febreru los vientos yá soplen cuasi puramente del SO con gran intensidá.
Les agües, nesta estación, son frecuentes pero non tan persistentes como nel iviernu y preséntense so la forma de fuertes y bayurosos bastios. La meyor dómina del añu ye la que va de febreru a abril. En mayu reparen braveces de mar que traen muncha marexada. En mayu cayen les primera nevazones les que siguen mientres tol iviernu. Les nevazones dacuando son tan trupes que la visibilidá vese amenorgada a non más de 100 metros. El vientu rondó al NO. Los meses de xunu y xunetu considérense los peores del añu. El mal tiempu ye l'estáu normal de la rexón, el bon tiempu ye un accidente transitoriu
Na mayoría de les ensenaes, esteros y canales les tierres altes faen camudar la direición del vientu verdaderu. El vientu tiende a soplar a lo llargo de les canales, siguiendo la so direición y escontra baxo nos valles.
Nos puertos y fondeaderos que s'atopen a sotaventu de les tierres altes, cuando los bastios que soplen polo alto atopen quebraes o valles, baxen por ellos en forma repentina y violenta, a estos bastios conózse-yos como “williwaws”.
El vientu dominante en tola zona según el mes ye: xineru del NO – febreru del O – marzu y abril del O – mayu ronda al S – xunu camuda al SO – xunetu y agostu ente l'O al SO – setiembre del E y del N – ochobre del O – payares del O al NO y n'avientu del ONO.
Flora y fauna Nes fasteres y fondalaes de los cuetos crez un monte tupiu que s'afirma nes fiendes de les roques, los árboles enxaréyense unos con otros. De normal nun se desenvuelven sobre los 50 metros sobre'l nivel del mar, pero onde ta abellugáu del vientu dominante xube hasta los 200 y 300 metros sobre dichu nivel.
Sobre la roca desnuda reparar una formación esponxosa sobre la cual crecen líquenes y mofos dende los cualos surde l'agua a la menor presión que s'exerza sobre la so superficie. Dellos árboles son l'haya, el tepú y el canelu.
El reinu animal ye bien amenorgáu, pueden atopase el foín y dalgunos royedores. Hai llobos y llondres. Ente les aves terrestre y acuáticu podemos atopar el martín pescador, el tordu, el malvís, el cisne, el coríu, el pingüín, el canquén, la gavilueta y el quetro o coríu a vapor. Ente los pexes atopen el róbalo, el pejerrey, el blancucu y la vieya. Ente los mariscos hai centolles, jaibas, corcuspinos y choros.
Historia A cuntar de 1520, col descubrimientu del estrechu de Magallanes, poques rexones fueron tan esploraes como la de les canales de la Patagonia. Nes cartes antigües la rexón de la Patagonia, ente los paralelos 48° y 50° Sur, apaecía ocupada cuasi puramente por una gran islla denominada “Campana” separada del continente pela canal de la nación Calén”, nación que se supunxo esistió hasta'l sieglu ente los paralelos 48° y 49° de latitud sur.
Dende mediaos del sieglu eses canales son percorríos con seguridá por grandes naves de toles naciones, gracies a les numberoses reconocencies y trabayos hidrográficos efectuaos neses peligroses costes.
Por más de 6.000 años estes canales y les sos costes fueron percorríes polos kawésqar, indíxenes, nómades canoeros. Hai dos hipótesis sobre la so llegada a los llugares de poblamientu. Una, que procedíen del norte siguiendo la ruta de les canales de Chiloé y que travesaron escontra'l sur cruciando l'ismu d'Ofqui. La otra ye que procedíen dende'l sur y qu'al traviés d'un procesu de colonización y tresformamientu de poblaciones cazadores terrestres, procedentes de la Patagonia Oriental, poblaron les islles del estrechu de Magallanes y xubieron peles canales de la Patagonia hasta'l golfu de Penas. A empiezos del sieglu esti pueblu fuera práuticamente aniquiláu pola aición del home blancu.
Descripción sector norte
Paso Suroeste Mapa del pasu
Ye la canal que dixebra la mariña sur de les islles del archipiélagu Guayaneco de la mariña norte de la islla Juan Stuven. Tien una llongura de 17 nmi en direición xeneral OSO, xuniendo la badea Tarn cola canal Fallo; en dellos sectores ye bien angostu. Na so boca oeste hai delles roques y castros que torguen la navegación.
Islla Jungfrauen Mapa de la islla
Ye de gran tamañu, 10 nmi de N-S por 24 nmi a 90°. La so contorna ye bien recortáu. Tien fondes ensenaes que cuasi la corten en delles partes.
Islla Juan Stuven Mapa de la islla
Mide 12 nmi de llongura en direición xeneral N-S por 6 nmi d'anchu a 90°. Pel so llau norte cuerre'l pasu Suroeste que la dixebra de les islles del archipiélagu Guayaneco. Pel llau este cuerre la canal Messier, pel sur y l'oeste una canal ensin nome.
L'estremu NE de la islla formar la punta Li. Les sos costes, sacante la oriental, son bien recortaes y quebraes.
Islla Millar
Allugada 6 nmi de la entrada norte de la canal Messier. Tien 7 nmi de llongura por 2 nmi d'anchu. Percorrer en tol so anchu una cadena montascosa que la so mayor altor ye de 743 metros. La islla ye una escelente referencia pa les naves que deseyen tomar la canal Messier viniendo dende'l golfu de Penas.
Ensenada Otto Mapa de la ensenada
Abre ente la islla Hornby y l'estremu norte de la islla Schucht. Intérnase 12 nmi na islla Jungfrauen.
Canal Barbarossa Mapa de la canal
Cuerre dende la ensenada Hornby hasta la canal Fallo, ente'l llau norte de la islla Prat y el llau sur de les islles Úrsula y Jungfrauen. Tien 30 nmi de llargu. Nun foi llevantada.
Islla Prat Mapa de la islla
Asitiada al sur de la islla Jungfrauen. Ye de forma triangular. Mide 22 nmi los sos llaos más llargos. Les sos costes oriental y occidental son bien recortaes y quebraes formando delles badees y esteros. Pel so llau norte cuerre la canal Barbarossa, pel este y sureste la canal Albatross y pel oeste la canal Fallo. De relieve montascosu. De norte a sur percorrer una cadena de cuetos ente los que destaquen: el cuetu Siella nel sector NO y nel centru los cuetos Neváu, Redondo y Sombreru.
Canal Fallo Mapa de la canal
El so llau oriental ta formáu poles islla Jungfrauen, Prat, Little Wellington y Wellington; pel so llau occidental tán los castros Bynoe y les islles Campana, Orella y L'Aldea. Empieza al sur del golfu de Penas y termina nel pasu The Nick onde se xune a les canales Ladrillero y Machado. La so llongura ye de 60 nmi. Les primeres 30 nmi del so cursu tán empobines en direición SO y depués xira escontra'l sur hasta'l so términu.
El gran problema de la canal ye'l so accesu norte pos ente la islla Byron y los castros Bynoe hai dellos farallones y roques afogaes onde la mar ruempe con violencia y fai bien difícil y riesgosa la recalada. Como la canal Messier abre un pocu más al este y dambos cuerren práuticamente paralelos ye so tou puntu de vista preferible esa ruta.
Canal Albatross Mapa de la canal
Dixebra les costes E y S de la islla Prat de les costes NO y N de la islla Little Wellington, comunicando les canales Messier y Fallos. Dende la ensenada Hornby cuerre en direición S por 14 nmi y depués al SO por otres 10 nmi. Desagua na canal Fallos ente les puntes Jasmund de la islla Prat y Albatross de la islla Little Wellington.
Nel primer tramu fórmase la angostura Alemana, que'l so menor anchu ye 1 cable y la so menor fondura de 8,25 metros. Nel puntu en que camuda de direición abre la ensenada Waldemar un brazu de mar de 10 nmi de sacu. La canal ye poco frecuentada polo que s'encamienta saleala solo si cuntar con un práuticu local.
Islla Little Wellington Mapa de la islla
Asitiada 1 nmi al SE de la islla Prat y en llau oriental de la canal Fallo. Mide 35 nmi en direición xeneral N-S por 16 nmi de mayor anchu a 90°. Pelos sos llaos N y NO cuerre la canal Albatross, pel llau E la canal Messier, pol S la canal Adalberto y pel O la canal Fallos. Les costes N y E son retayaes y quebraes. Na so mariña norte forma la ensenada Waldemar que tien 10 nmi de sacu.
Canal Adalberto