Edgar von Wahl, tamién llamáu Edgar de Wahl, foi'l creador de la llingua auxiliar internacional llamada occidental o interlingue.
Biografía De Wahl foi educáu en San Petersburgu y voluntariamente completó'l serviciu militar na Armada Imperial Rusa. En 1894, camudar a Tallín, onde vivió casi'l restu de la so vida. Trabayó como maestru d'escuela, dando clases en delles escueles de Tallín. Antes y mientres la Primer Guerra Mundial, tamién foi conceyala de la ciudá de Tallin.
Edgar de Wahl dedicar a la llingüística como pasatiempu, nun la había estudiáu y nun faía trabayu profesional como llingüista. L'interés de De Wahl poles llingües, y especialmente poles llingües artificiales, surdió yá cuando estudió en San Petersburgu. Empezó como defensor del volapük y depués arreyóse nel esperantu, siendo unu de los primeros esperantistes. Na última década del sieglu XIX, sicasí, empezó la busca d'un nuevu idioma internacional ideal, qu'en 1922 llegó a la introducción d'un idioma llamáu occidental ysobremanera, la publicación de la revista Kosmoglott, que tenía la intención de promover l'idioma.
de Wahl arrenunció a la oportunidá de reasentarse n'Alemaña en 1939, quedar n'Estonia y foi lleváu al hospital psiquiátricu de Seewald mientres la ocupación alemana. En 1945, mientres taba nun hospital psiquiátricu, escapó por pocu de la deportación y morrió ellí en 1948.
En 1949, l'idioma que creó foi renomáu interlingue, y con esti nome inda se conoz principalmente anguaño.
Orixe 197px|right|thumb|Escudu d'armes de la familia Wahl. Edgar von Wahl yera miembru de la llinia Päinurme non reglamentada de los Wahls (Haus Assick). El bisagüelu de Edgar von Wahl foi Carl Gustav von Wahl, quien adquirió les casones Pajusi, Tapik y Kavastu y tamién foi'l propietariu de Kaave Manor por un curtiu tiempu. Carl Gustav von Wahl tuvo un total de 14 fíos de dos matrimonios, de los cualos baxaron delles llinies de Wahl.Ena von Harpe. Carl Gustav v. Wahl. – Erlebtes Livland: Die Familie v. Wahl 1795–1993. Weißenhorn 1995, lk 35–43. Unu d'ellos, el güelu de Edgar von Wahl, Alexei von Wahl, un funcionariu que mercó Päinurme en 1837, sentó les bases de la llinia Päinurme. Amás, foi inquilín en Taevere Manor, onde nació'l padre de Edgar von Wahl, Oskar von Wahl (1841-1906).Ena von Harpe. Haus Assick. – Erlebtes Livland: Die Familie v. Wahl 1795–1993. Weißenhorn 1995, lk 83–96.
Los raigaños de Edgar von Wahl estender en parte a Inglaterra. Una de les sos bisagüeles, Henriette Edwards, la primer esposa de Carl Gustav von Wahl, yera fía del comerciante inglés George Edwards. Otra bisagüela, Kornelia Elisabeth Knirsch, esposa de Alexei von Wahl, foi madre de Marie Turner d'Inglaterra.
El padre de Edgar von Wahl, Oskar von Wahl, un inxenieru ferroviariu d'oficiu, casar con Lydia Amalie Marie von Husen (1845-1907) en Tallin en 1866.Mäeorg, Rahi-Tamm, lk 295–296.
Biografía
Infancia y mocedá Edgar von Wahl nació n'Olviopol, Ucraína, el 23 d'agostu de 1867. Los sos padres camudárense ellí porque Oskar von Wahl empezó a trabayar nel ferrocarril Odesa-Balta-Krementšuk-Járkov en 1866.Album Academicum der weil. drei Corporationen : A. Baltica in Zürich. B. Livonia in Carlsruhe. C. Baltica in Carlsruhe. Tartu 1900, lk 57. (kättesaadav ka DSpace'is) Hai datos contradictorios sobro'l llugar exactu de nacencia de Wahl. Como regla xeneral, la ciudá de la so nacencia ye la ciudá de Olviopol, pero hai fontesOjalo (2000), lk 82. qu'inclúin la ciudá de Bogopil (tamién Bogopol) cerca d'Olviopol, al otru llau del ríu Bug del Sur, como'l so llugar de nacencia. Dambes ciudaes fueron identificaes en delles fontes.Andreas Künzli. Edgar von Wahl (1867-1948): Aldonaj biografiaj notoj pri lia familia deveno kaj atentigo pri grava libro pri la genealogio de la familio von WahlStammtafeln nicht immatrikulierter baltischer Adelsgeschlechter. Band I. Tallinn 1932, lk 27.
A más tardar en 1869, la familia Wahl camudar a Krementšuk. Los dos hermanos de Wahl nacieron ellí: Oskar Paul Karl, que morrió cuando yera un ñácaru en 1869, y Arthur Johann Oskar (fináu en 1951) en 1870. Les dos hermanes de Wahl, Lydia Jenny Cornelia (1871-1917) y Harriet Marie Jenny (1873-1920) nacieron en Tallin y Jenny Theophile (finada en 1961) en San Petersburgu en 1877.
La familia camudar a San Petersburgu en 1876 dempués del periodu entemediu en Tallin. Nel mesmu añu, Edgar von Wahl empezó a estudiar nel 3.er Ximnasiu de San Petersburgu, graduándose en 1886. Depués estudió arquitectura y más tarde pintura na Facultá de Física y Matemátiques de la Universidá de San Petersburgu y na Academia d'Artes de San Petersburgu. Dempués d'ingresar a la universidá en 1886, Wahl xunióse a la corporación alemana báltica Nevania, qu'operaba en San Petersburgu, onde tamién ocupó'l cargu de tesoreru nel semestre de seronda de 1891. Wahl graduar de la Universidá de San Petersburgu en 1891 y recibió un diploma como profesor de dibuxu na Escuela Primaria de l'Academia d'Artes en 1893.Mäeorg, Rahi-Tamm, lk 296.Dieter von Wahl. Die deutsch-baltischen studentischen Verbindungen in Dorpat und Riga. – Erlebtes Livland: Die Familie v. Wahl 1795–1993. Weißenhorn 1995, lk 288–294, siin lk 294.Hesse, lk 32, 178. Dempués de graduase de la universidá, Wahl trabayó de volao como maestru sustitutu en San Petersburgu na seronda de 1891, solo pa ingresar al serviciu militar.Hesse, lk 179.
Wahl aprendió dellos idiomes cuando yera neñu y adolescente. De neñu, adquiriera conocencies d'alemán, rusu, estoniu y francés, na escuela secundaria cimera estudió llatín y griegu antiguu, y español na universidá. Amás d'estos, foi capaz de faese entender n'otros nueve idiomes. Según les mesmes palabres de Wahl, yá tuviera'l deséu d'inventar un nuevu idioma cuando yera neñu. Pa los xuegos indios, desenvolvió un "idioma indiu" personal, que la so gramática basó nel griegu y l'estoniu.Edgar de Wahl. Interlinguistic reminiscenties – Cosmoglotta 1927, nr 41, lk 54–64, siin lk 54.Volker von Wahl, lk 241.
Serviciu militar 197px|right|thumb|Edgar de Wahl con un uniforme de la marina rusa en 1914.
En 1892, de Wahl ufiertóse como voluntariu para sirvir na Armada rusa. Mientres el so serviciu, de Wahl viaxó estensamente, visitando les isles del Caribe y los Estaos Xuníos, ente otros. A principios de 1894, recibió'l rangu de mitchman y retiróse poco dempués. Nel branu de 1904, Wahl foi llamáu al serviciu activu nuevamente. Sirvió na Flota del Bálticu hasta ochobre de 1905. Coles mesmes, nun participó nes batalles de la Guerra Ruso-Xaponesa.Mäeorg, Rahi-Tamm, lk 297.
Según les memories de Olev Mikiver, el difuntu artista estoniu que conoció a de Wahl de cerca na so mocedá, tuviera bien arguyosu del so uniforme d'oficial de la era zarista y dacuando llevar décades más tarde:
Sicasí, yera poco probable que de Wahl participara na represión del llevantamientu de Viapor, yá que yá fuera lliberáu del serviciu aquel día. Según dellos informes, de Wahl foi reintroducíu nel serviciu activu mientres la Primer Guerra Mundial.Volker von Wahl, lk 242.
Mientres el so serviciu na Armada rusa, Wahl foi galardonáu col 2º y 3º rangu de la Orde de San Estanislav y el 3º rangu de la Orde de Santa Ana.Ohvitseride teenistuslehtede kartoteek
Dende 1921 de Wahl tamién foi rexistráu como oficial de reserva de la República d'Estonia.Edgar Vahl Eesti ohvitseride andmekogus.
Principios del periodu de Tallin A finales de 1894, de Wahl camudar a Tallin, onde pasó la mayor parte de la so vida futura. Na seronda del mesmu añu, recibiera'l puestu de profesor de matemátiques y física na Escuela Secundaria de Ciencies de San Pedro en Tallin. Siguió enseñando dibuxu na la Escuela Femenina Baronesa von der Howen, na Escuela Hanseática, na Escuela Catedralicia y n'otros llugares. La so enseñanza foi atayada namás mientres el so tiempu nel serviciu militar. L'estilu d'enseñanza de Wahl foi descritu nes sos memories por Aleksander Veiderma, un educador posterior qu'estudió na Escuela Real de San Pedro de 1906 a 1909:
A principios de sieglu, empezó l'actividá publicista más activa de Wahl. Publicó artículos rellacionaos cola llingüística en publicaciones especializaes, según escritos en dellos periódicos y revistes de Tallin.Hesse, lk 179–180.
Conceyal de la ciudá antes y mientres la Primer Guerra Mundial Amás d'ocupar l'oficiu docente, de Wahl tamién entró en política antes del españíu de la Primer Guerra Mundial. En 1913 foi escoyíu miembru del conseyu de la ciudá de Tallin. Nel mesmu añu, convertir en miembru del comité del conseyu pa la protección de monumentos d'edificios antiguos. A pesar de la so posición docente, Wahl nun s'ocupó de los problemes d'educación nel Conceyu Municipal. Yera un asistente activu nes xuntes del conseyu, pero falaba poco.Mäeorg, Rahi-Tamm, lk 298.
Dempués del empiezu de la Primer Guerra Mundial, los alemanes que vivíen nel Imperiu rusu fueron sometíos a represiones, que tampoco dexaron a de Wahl dafechu intactu. Por casu, cerróse'l Club Noble de Tallin, del que Wahl fuera miembru.Mäeorg, Rahi-Tamm, lk 301. Na seronda de 1914, atopar nel centru d'una campaña de propaganda pa camudar los topónimos alemanes. Como conceyal de la ciudá, participó en discutinios sobro'l cambéu del nome de la ciudá de Tallin, que siguió a la propuesta del alcalde Jaan Poska de reemplazar el Revel de fala alemana con Kolyvan del idioma rusu antiguu (al faelo, usóse'l nome incorrectu Kalyvan nel discutiniu del asuntu). de Wahl afayó que los nomes más antiguos de la ciudá yeren Ledenets o Lindanisa. Tamién taba interesáu en cuántu costaría camudar el nome, que se dicía que fuera recibíu con "rises xenerales" nel conseyu. Los votos necesarios pa camudar el nome finalmente recoyéronse nel conseyu, pero'l cambéu en sí nun se realizó.Aadu Must. Privilegeeritust põlualuseks: baltisaksa ühiskonnategelaste represseerimine Esimese maailmasõja ajal. – Esimene maailmasõda ja Eesti. Eesti Ajalooarhiivi Toimetised, nr 22(29), Tartu 2014, lk 15–107, siin lk 30–31, 33.
de Wahl tamién foi escoyíu pal conseyu de la ciudá en 1917 nes elecciones celebraes xusto antes de la Revolución de Febreru. Nel nuevu conseyu, convertir en miembru del departamentu de bomberos, la educación pública y los comités d'asuntos de cases d'enfotu de la ciudá, y tamién siguió como miembru de la Comisión de Construcción de Monumentos. Sicasí, n'agostu de 1917, escoyóse un nuevu conseyu, y cesaron les actividaes polítiques de De Wahl.Mäeorg, Rahi-Tamm, lk 301–302.
Vida nuna Estonia independiente En febreru de 1918, nel momentu de la declaración d'independencia, de Wahl espresara'l so deséu de convertise en miembru del escuadrón d'aplicación de la llei. El permisu d'armes foi-y escritu pol so estudiante, quien dende entós recordó esti fechu:
En 1919, Peetri Reaalkool estremar en dos: la Escuela Secundaria de Ciencies de Tallin n'idioma estoniu y la Escuela Secundaria de Ciencies Alemana de Tallin n'idioma alemán. de Wahl siguió como profesor nesta postrera, onde impartió clases de matemátiques, física, xeografía, cosmografía y dibuxu.Märt Karmo. Must-kuldne müts me peas... I: Tallinna Reaalkool 1917–1920. Tallinn 2011, lk 267. Los estudiantes de cutiu diben a trabayos de siguimientu na so casa na cai Eha, que foi diseñada n'estilu marineru y, poro, foi moteyada la cabana" ente los estudiantes.Mäeorg, Rahi-Tamm, lk 302.Märt Karmo. Must-kuldne müts me peas... II: Tallinna Reaalkool 1920–1940, Saksa Reaalkool 1919–1939. Tallinn 2011, lk 834. Ente los estudiantes, de Wahl yera un maestru popular que taba particularmente dedicáu a enseñar xeografía, probablemente porque viaxara enforma. Los estudiantes tamién quedaron impresionaos pol fechu de que de Wahl yera miembru del Club inglés, qu'operaba na escuela.Karmo II, lk 818.