L'achí' ye un idioma mayense rellacionáu col idioma quiché (k'iché'), con nucleu orixinal nos conceyos de Cubulco, Rabinal, San Miguel, Salamá, San Jerónimo, parte de Granados y el Chol; tolos anteriores pertenecientes al departamentu guatemalianu de Baxa Verapaz.

Dialeutos

L'idioma achí tien dos sobresalientes dialeutos: Achí, Cubulco y Achí, Rabinal.

Achí, Cubulco

Dialeutu faláu en Cubulco, que tien los siguientes nomes alternativos:

Achi', Cubulco Cubulco Cubulco Achi Kub'o:l Kub'o:l Achi Achi', Cubulco

Achí, Rabinal

Dialeutu faláu en Rabinal, que tien los siguientes nomes alternativos:

Achi', Rabinal Chicaj Achi Rabinal Rab'ina:l Rab'ina:l Achi Rabinal Achi Rabinal K'iche' Rabinal Quiché Salama Achi S Jeronimo Achi S Miguel Chicaj Achi

Alfabetu maya achí

Entiende los siguientes 30 fonemes:

aa' a b' ch' ch ee y ii i j k k' l m n oo o p q q' r s t t' tz tz' o uu w x y (')

Vocabulariu

Cómo dicir "Hola": [pa home] Xla, ta [pa muyer] Xla, nan Sa' ri o'anoom, taye

Cómo dicir "Bienveníu":

[entrando o llegando a persona de la mesma edá] Chatoku loq pajaa [entrando o llegando a persona mayor] Chok uloq laa. [bienveníu (a)] Utzilaj k'uneem

Cómo dicir "Bonos díes": Utzilaj aniim

Cómo dicir "Bones tardes": Utzilaj xe'ek q'iij

Cómo dicir "Adiós":

[dichu pa una persona saliendo] Kin eek [dichu pa una persona saliendo] Kin eek naa. Chawila awib

Cómo responder al anterior:

Maltyox, wila' awiib' chik

Cómo dicir "Gracies":

Maltyox chawe

Cómo dicir "¿Cuál ye'l to nome?":

Wach a bi, yet? Sa' ri ab'i'?

Cómo dicir "Non": N...taj

Cómo dicir "Te quiero":

K'ax katinna'o :*Kat waaj

Númberos:

1: Jun 2: Ka'ib'/Queb' 3: Oxib' 4: Kajib' 5: Wo'oob'/Jo'ob' 6: waqib' 7: wuqub' 8: Wajxaqiib' 9: B'elejeeb' 10: Lajuj

Referencies

Enllaces esternos Nuevu Testamentu en Achi Dialeutu Achí, Cubulco Dialeutu Achí, Cubulco en Global Recordings Network Dialeutu Achí, Cubulco en Joshua Project Dialeutu Achí, Cubulco en Proyeutu Rosetta Dialeutu Achí, Cubulco en The Linguist List Dialeutu Achí, Rabinal Dialeutu Achí, Rabinal en Global Recordings Network Dialeutu Achí, Rabinal en Joshua Project Dialeutu Achí, Rabinal en Proyeutu Rosetta Dialeutu Achí, Rabinal en The Linguist List Multimedia * Pronunciando l'Alfabetu Maya Achí en YouTube. Read by Guillermo Chen de Fundación Nueva Esperanza. Design: Elote y.V. Production: Guatemala Solidarity Network

Achí Achí