El protoquechua ye la llingua madre hipotética o protollingua que daría orixe a les diverses llingües de la familia quechua. Esta protollingua ye reconstruyida con base na evidencia atopada polos llingüistes nes llingües modernes según nos rexistros de les formes antigües.

Desenvolvimientu Foi falada la rexón central del antiguu Perú según Alfredo Torero. Depués foise espandiendo escontra'l sur en reemplazu del aimara. A principios del sieglu V, el protoquechua cruciaría'l cordal pa instalase na sierra central (Valle del Mantaro), entós protoaimarafalante, produciéndose la división ente Quechua I (al este) y Quechua II.

Fonoloxía

Les sílabes de les llingües quechues compónense a lo menos d'una vocal como nucleu. Por regla xeneral, acepten una consonante en posición d'ataque y coda (principiu y fin de sílaba, respeutivamente).

Estrémense tres fonemes vocálicos: una vocal abierta y les zarraes arrondada non arrondada . La pronunciación precisa d'estos fonemes vocálicos varia cola so redolada fonética. La vecindá d'una consonante uvular produz alófonos más centralizaos como , , , , y la de la semiconsonante palatal tamién provoca un adelantamientu de a . Tocantes a les consonantes, el protoquechua cuntaría con trés nasales cuatro oclusives , dos africaes , trés fricatives , dos aproximantes y dos o trés líquides .

+ Fonemes consonánticos del protoquechua Billabial Alveolar Postalveolar Retroflexa Palatal Velar Uvular Glotal Nasal Oclusiva Africada Fricativa Aproximante Llateral () Vibrante

Correspondencies fonétiques La siguiente tabla amuesa los numberales en proto-quechua y la so evolución en distintes llingües quechues modernes: GLOSA PROTO-QUECHUA Quechua I Quechua II Huailas Huánuco Huanca Pacaraos Cajamarca Imbabura Salasaca Tena Ayacucho Cuzco Bolivia Santiagueño '1' *suk huk huk huk, suk huk el soχ ʃux ʃuh ʃuk huk hux ux suk '2' *iʂkaj iʃkaj iʃkaj iʃkaj iʃkaj iʃkaj iʃgaj iʃki iʃki iskaj iskaj iskaj iʃkaj '3' *kimsa kima, kimsa kimsa kimsa kima kimsa kinsa kinsa kinsa kimsa kinsa kinsa kimsa '4' *ʈʂusku ʧusku ʧusku ʈʂusku ʈʂusku ʈʂusku ʧusku ʧusku ʧusku tawa tawa tawa taa '5' *piʧqa piʦqa piʧɢa piʧʔa piʧqa piʧa piʧka piʧχa || pisqa || pʰiʃqa || piʃqa '6' *suqta huqta el soχta el soʔta huχta el soχta sukta sukta sukta el soχta suqta suhta suqta '7' *qanʈʂis qanʧis ɢanʧis ʔanʈʂis ʁanʈʂis qanʈʂis kanʧis kanʧis kanʤis χanʧis qanʧis qanʧis qanʧis '8' *pusaq puwaq pusaχ pusaː puwaχ pusaχ pusax pusah pusak pusaχ pusaq pusah pusaq '9' *isqun isqun isɢun isʕun isʁun isqun iskun iskun iskun isχun isqun hisqʼun isqun '10' *ʈʂunka ʧoŋka ʧoŋka ʈʂunka ʈʂoŋga ʧoŋga ʧoŋga ʧoŋga ʧoŋka ʧunka ʧoŋka ʧoŋka

Referencies

Quechua Categoría:Llingües quechues