L'idioma sarikoli (tamién Sariqoli, Selekur, Sarikul, Sariqul, Sariköli) ye un miembru del subgrupu Pamir de los idiomes iranios orientales faláu polos Tajikos en China. Refiérense oficialmente a él en China como'l "Llinguaxe Taxicu", sicasí ye distintu al idioma taxicu faláu en Taxiquistán.
Nomenclatura El sarikoli ye oficialmente referíu como "Taxicu" (塔吉克语/) en China.Una amplia variedá de trescripciones alternatives de la denominación "Sarikoli" tamién s'utilicen nos alderiques llingüísticos, tales como 萨里库尔语/, 萨雷阔勒语/, 色勒库尔语/, or 撒里科里语/. Sicasí, nun ta estrechamente rellacionáu col taxicu que se fala en Taxiquistán. Ye tamién referida como Tashkorghani, que dempués foi antigua capital del reinu Sarikoli (na actualidá nel Condáu de Xinjiang), sicasí, esti usu nun ta bien estendíu ente los estudiosos.
Los primeros rellatos escritos n'inglés, a partir de la década de 1870, polo xeneral utilicen el nome de "Sarikoli".
Distribución d'usuarios
El númberu de falantes ye d'alredor de 20.000, la mayoría moren nel El Condáu Autónomu Taxicu de Taxkorgan nel sur de provincia de Xinjiang, China. El nome chinu de la llingua sarikoli, según l'usu de sarikol como topónimo, ye Sèlēikùěr (色勒库尔). Los usuarios en China suelen utilizar l'uigur y el chinu pa comunicase cola xente d'otros grupos étnicos na zona. El restu atopar nel sector controláu por Paquistán de Caxmir, mui cerca de les fronteres internacionales ente Paquistán y China.
Ye mutuamente intelixible col idioma wakhi col que ta rellacionáu.
Ortografía L'idioma nun tien forma oficial por escritu. Gawarjon, editáu en China, utilicen IPA pa trescribir los soníos de sarikoli nel so llibru y el diccionariu, mientres Pakhalina, la edición en Rusia, utiliza un alfabetu similar a la de la llingua wakhi na suya. Porque la mayoría de los falantes sarikoli asisten a les escueles usando uigur como mediu d'instrucción, dalgunos pueden ser capaces d'escribir el so idioma col alfabetu uigur.
Fonoloxía Vocales Les vocales sarikoli tal como s'utilicen nes obres de Rusia (los valores de la API en pulseres): En dellos dialeutos tamién pueden apaecer variantes llargues de les vocales : ā, ē, ī, ō, ū, ы̄, ǝ̄.
Les consonantes El sarikoli tien 29 consonantes:
Les consonantes sariqoli d'alcuerdu a la trescripción de iranologistas rusos (valores de la API en pulseres): p , b , t , d , k , g , q , c , ʒ , č , ǰ , s , z , x̌ , γ̌ , f , v , θ , δ , x , γ , š , ž , w , y , m , n , l , r
Tensión
La mayoría de les pallabres reciben acentu na postrera sílaba, sicasí, una minoría recibe la tensión na so primer sílaba. Amás, delles declinación de sustantivos y inflexión verbales regularmente ponen la tensión na so primer sílaba, incluyíu'l imperativu y interrogativu.
Vocabulariu
Anque en gran midida'l léxicu sarikoli ye bien próximu a les otres llingües iranies orientales, pero un gran númberu de pallabres son especiales pal sarikoli y l'estrechamente rellacionáu shughni, que nun s'atopen n'otros idiomes iranios orientales como'l wakhi, el pastún o o'l avéstico.
+ Comparanza lexicolóxica de siete llingües iranies, xunto con una traducción al español Español Persa Taxicu Shughni Sarikoli Wakhi Pashto Avésticu Fíu pesær (پسر) triar (писар) putra Fueu (اتش) (оташ) âtar Agua ɒb (اب) ob (об) aiwyô, ap Mano dæst (دست) dast (даѕт) zasta Pie pɒ (پا) po (по) pad Diente dændɒn (دندان) dandon (дандон) ? Güeyu (چشم) (чашм) cashman Caballu æsb (اسب) asp (асп) aspa Nube æbr (ابر) abr (абр) ? Trigu gændom (گندم) gandum (гандум) ? Carne (گوشت) (гушт) ? Munchos besjɒr (بسيار) bisjor (бисёр) paoiri, paoirîsh, pouru Altu bolænd (بلند) baland (баланд) berezô, berezañt Lloñe (دور) dur (дур) dûra, dûrât Bonu (خوب) (хуб) vohuPequeñu (كوچك)) (хурд) ? Dicir goft (گفت) guft (гуфт) aoj-, mrû-, sangh- Faer kærd (كرد) kard (кард) kar- Mirar did (ديد) did (дид) dî-
Referencies y notes de pies
Bibliografía * Pamela S. An Acoustic, Historical, and Developmental Analysis of Sarikol Tajik Diphthongs Ph.D. dissertation University of Texas Arlington
Enllaces esternos Reporte etnolóxicu del sarikoli El grupu étnicu taxicu en China
Categoría:Llingües iranies orientales Categoría:Idiomes iranios en peligru Categoría:Llingües de China Categoría:Llingües de Paquistán