Una llingua muerta ye aquella qu'escarez de falantes nativos o competentes, esto ye, una llingua que yá nun ye la llingua materna de naide (anque eventualmente dalgunos llingüistes o otres persones la conozan de forma secundaria).
Anguaño, unes 500 de les cerca de seis mil llingües vives esistentes, tán seriamente amenaciaes y próximes a la so estinción, d'estes la mayoría namái tienen un puñáu de falantes vieyos que les falen, y nun esisten persones nueves que la conozan bien o lo falen con fluidez.Endangered languages Ethnologue: Languages of the World. Esta llista recueye los nomes documentaos de los postreros falantes de diverses llingües o bien estintes o bien severamente amenaciaes.
Orde cronolóxicu
Finaos nel sieglu XVII
Chesten Marchant (muertu en 1676), créese que podría ser el postreru falante monollingüe de córnicu, a diferencia d'otres persones como Dolly Pentreath que tamién falaba inglés.
Finaos nel sieglu XVIII
Margaret McMurray (muerta en 1760), postrera falante nativa del dialectu de les tierres baxes (Lowlands) del gaélicu escocés. Dolly Pentreath (muerta en 1777), posiblemente la postrera falante nativa competente de córnicu, foi monollingüe hasta siquier los 20 años.
Finaos nel sieglu XIX
Frances Johnson, postreru falante competente del takelma d'Oregón (faláu enantes n'Estaos Xuníos). Walter Sutherland (morrió hacia 1850), postreru falante de Norn Nikonha (circa 1765-1871), postreru falante non mestizu de Tutelo (anque ente los descendientes mestizos Cayuga-Tutelo esistió cierta familiaridá cola llingua tutelo mientres dalgún tiempu). Trugernanner (circa 1812-1876), considerada la postrera falante étnicamente pura d'una llingua tasmana; anque, Fanny Cochrane Smith, que tamién conocía una llingua tasmana, sobrevivióla. John Davey (1812-1891), foi un granxeru de Cornualles que foi unu de los postreros en caltener una conocencia tradicional del idioma córnicuDe Bruxelles, Simon (May 21, 2008). "After centuries, Cornish agree how to speak their language" . The Times. Tuone Udaina (morrió 1898), postreru falante del idioma dálmata
Finaos nel sieglu XX
Fanny Cochrane Smith (1834-1905), considerada la postrera falante competente d'una llingua tasmana Fidelia Fielding (1827-1908), falante de pequot-mohegano, llingua algonquina falada enantes en Connecticut. John Mann (1834-?), postreru falante nativu atestiguáu de córnicu, parte d'un grupu de neños que falaben en córnicu, entrevistaos en 1914 a la edá de 80 años. Ishi (ca. 1860-1916), últimu miembru de la etnia yana, y postreru falantes sobreviviente de la llingua d'esta etnia l'idioma yahi. Sally Noble (muerta en 1922), postrera falante de chimariko. Ascención Solórsano (1854-1930), postrera falante del mutsun, llingua de la familia utiMutsun Language Foundation. Watt Sam (1876-1944) y Nancy Raven (1872-1957), foron unos de los dos últimos falantes competentes de natchez. Isabel Meadows (1846-1939), postreru falante competente de Rumsen, una llingua uti de California. Mary Yee (1897-1965), el postreru falante nativu de barbareño, perteneciente a la familia chumash de California. Ned Maddrell (1877-1974), postreru falante nativu de manés, llingua céltica. Armand Lunel (1892-1977), falante de shuadit, variedá xudeorromance d'idioma occitanu. Alf Palmer (ca. 1891-1981), postreru falante nativu de warrungu, llingua aborixe australiana. Jack Butler (1901-1986), falante de Jiwarli, llingua aborixe australiana. Roscinda Nolásquez (1892-1987), postrera falante de cupeño, llingua utoazteca del sur de California. Klavdiya Plotnikova (ca. 1895-1989), postrera falante de kamas, llingua samoyeda falada al este de los Urales. Morndi Munro (morrió mientres la década de 1990), postreru falante competente d'Unggumi, llingua d'Australia occidental. Fidela Bernat (1898-1991), postrera falante conocida d'euskera roncalés. Tevfik Esenç (1904-1992), postreru falante dafechu competente n'ubykh. Algy Paterson (muertu en 1995), postreru falante competente de Martuthunira, llingua d'Australia occidental. Truman Washington Dailey (1898-1996), postreru falante nativu del dialectu Otoe-Missouria de chiwere. Rede Thunder Cloud (1919-1996), postreru falante nativu de catawba. Valentina Vyie (muerta en 1997), postrera falante nativa de sirenik, llingua esquimal del estremu oriental del Siberia. Carmel Charles (1912-1999), postreru falante competente de nyulnyul d'Australia occidental.
Finaos nel sieglu XXI
Big Bill Neidjie (ca. 1920-2002), falante de gaagudju, llingua australiana del Territoriu del Norte. Yang Huanyi (c. 1909-2004), postrera falante de Nü shu, llingua escrita usada puramente por muyeres en Jiangyong, provincia de Hunan, al sur de China. Marie Smith Jones (1918-2008), falante del eyak, faláu nel sur d'Alaska. Ms. Boro (muertu en 2009), postreru falante competente d'aka-kora, faláu nes islles Andamán. Viktors Bertholds (1921-2009), créese que foi'l postreru falante nativu de livonio (vease Grizelda Kristiņa). William Rozario (muertu en 2009) postreru falante conocíu de criollu indoportugués de Cochin Pan Jin-yu (1914-2010), postrera falante nativa del idioma pazeh de Taiwán. Boa Sr. (ca. 1925-2010), llingua adamanesa Aka-Bo. Grizelda Kristiņa (1910-2013), postrera falante certificada de livonio. Doris McLemore (1927-2016), postrera falante competente de wichita. Edwin Benson (1931-2016), postreru falante de mandan.
Postreros falantes vivos
Cristina Calderón (nacida hacia 1928), dende 2005 ye la postrera falante de yagán. Charlie Mungulda, postreru falante nativu d'amurdag. John Steckley (1949), consideráu'l postreru falante conocíu de wyandot (anque nun yera un falante nativu). Verdena Parker (1936), postreru falante competente d'hupa. Blas Jaime (1934), postreru falante de chaná.
Ver tamién
Llingua muerta
Referencies
Categoría:Llingües muertes Categoría:Última persona falante nativa