, скарочана — спецыяльны адміністрацыйны раён Кітайскай Народнай Рэспублікі, адзін з вядучых фінансавых цэнтраў Азіі і свету.
Ганконг (Сянган) размешчаны на Каўлунскім паўвостраве, з захаду, які з поўдня і ўсходу абмываецца Паўднёва-Кітайскім морам, а таксама на больш за 260 астравах, найбольш буйнымі сярод якіх з’яўляюцца Ганконг (месцазнаходжанне органаў вярхоўнай улады і фінансавага цэнтра тэрыторыі), Лантау і Лама. На поўначы Ганконг мяжуе з адменнай эканамічнай зонай Шэньчжэнь у складзе кітайскай правінцыі Гуандун. Ганконг прынята дзяліць на тры часткі: уласна востраў Ганконг, Каўлун і Новыя Тэрыторыі. Ганконг уваходзіць у рэгіён дэльты ракі Чжуцзян, размяшчаючыся на левым беразе яе вусця.
У 1842 годзе Ганконг быў захоплены Вялікабрытаніяй і заставаўся яе калоніяй да 1997 года, калі Кітайская Народная Рэспубліка атрымала суверэнітэт над тэрыторыяй. Паводле сумеснай кітайска-брытанскай дэкларацыі і Асноўнага закона Ганконга, тэрыторыі падана шырокая аўтаномія да 2047 года, гэта значыць на працягу 50 гадоў пасля перадачы суверэнітэту. У рамках курсу «Адна краіна — дзве сістэмы» і «Сянганам кіруюць самі сянганцы ва ўмовах высокай ступені аўтаноміі» на працягу гэтага перыяду Цэнтральны народны ўрад КНР бярэ на сябе пытанні абароны і знешняй палітыкі тэрыторыі, у той час як Ганконг пакідае за сабой кантроль над заканадаўствам, паліцэйскімі сіламі, грашовай сістэмай, пошлінамі і іміграцыйнай палітыкай, а таксама захоўвае прадстаўніцтва ў міжнародных арганізацыях і мерапрыемствах.
Гісторыя
Найбольш раннія выяўленыя чалавечыя паселішчы на тэрыторыі сучаснага Ганконга адносяцца да палеаліту. Гэты рэгіён упершыню ўвайшоў у склад Кітая падчас кіравання дынастыі Цын, а ў часы дынастыяў Тан і Сун служыў гандлёвым портам і ваенна-марской базай. Першым еўрапейцам, чый візіт у гэты рэгіён быў задакументаваны, быў Жоржы Альварэш у 1513 годзе. Пасля адкрыцця філіяла Брытанскай Ост-Індскай кампаніі ў Кантоне (Гуанчжоу) у рэгіёне стала расці прысутнасць брытанцаў.
З пачатку XIX стагоддзя брытанцы пачынаюць актыўна ўвозіць у Кітай опіум. У 1839 годзе цынскі двор наклаў забарону на ўвоз опіуму, і Вялікабрытанія пачала супраць Кітая Першую опіумную вайну. Востраў Ганконг быў упершыню акупаваны брытанцамі ў 1841 годзе, а пад канец вайны ў 1842 годзе афіцыйна перайшоў пад брытанскі суверэнітэт паводле Нанкінскага дагавора. Яшчэ праз год на востраве быў заснаваны горад Вікторыя, а тэрыторыя атрымала афіцыйны статус калоніі кароны (адпавядае цяперашнім «заморскім тэрыторыям»). У 1860 годзе пасля паражэння Кітая ў Другой опіумнай вайне тэрыторыі Каўлунскага паўвострава на поўдзень ад Баўндары-стрыт і вострава Каменярэзаў былі перададзены ў вечнае валоданне Вялікабрытаніі паводле Пекінскага дагавора. У 1898 годзе Вялікабрытанія ўзяла ў Кітая ў арэнду на 99 гадоў прылеглую тэрыторыю на поўначы Каўлунскага паўвострава і востраў Лантау, якія атрымалі назву Новыя Тэрыторыі.
Ганконг быў абвешчаны порта-франка, каб палегчыць выкананне ролі грузаперевалачной базы Брытанскай імперыі ў Паўднёва-Усходняй Азіі. У 1910 годзе адчынілася Каўлун-Кантонская чыгунка, якая звязвала Гуанчжоу і Каўлун. Яе канчатковая станцыя размяшчалася ў раёне Чымсачэй. У калоніі была ўведзена брытанская сістэма адукацыі. У XIX стагоддзі мясцовае кітайскае насельніцтва амаль не мала зносін з заможнымі еўрапейцамі, якія жылі ля падножжа піка Вікторыя.
Падчас Другой сусветнай вайны 8 снежня 1941 года Японская імперыя ўварвалася ў Ганконг. Ганконгская бітва скончылася 25 снежня паражэннем брытанскіх і канадскіх сіл, якія баранілі калонію. Падчас японскай акупацыі Ганконга частай з’явай быў недахоп харчу, які суправаджаўся гіперінфляцыяй, якая была выклікана прымусовым абменам валюты на ваенныя банкноты. Насельніцтва Ганконга, якое да вайны складала 1,6 млн чалавек, да 1945 года паменшылася да 600 тыс. 15 жніўня Японія капітулявала, і Вялікабрытанія аднавіла суверэнітэт над Ганконгам.
Пасля Другой сусветнай вайны ў Кітаі выбухнула грамадзянская вайна, якая прывяла да хвалі новых мігрантаў з мацерыка, таму насельніцтва Ганконга хутка аднавілася. Пасля абвяшчэння ў 1949 годзе Кітайскай Народнай Рэспублікі ў Ганконг лінуў яшчэ большы струмень мігрантаў, якія асцерагаліся пераследу з боку Камуністычнай партыі Кітая. Шматлікія кампаніі перанеслі свае офісы з Шанхая і Гуанчжоу ў Ганконг. Камуністычны ўрад праводзіў усё больш ізаляцыянісцкую палітыку, і ў гэтай сітуацыі Ганконг застаўся адзіным каналам, па якім ажыццяўляўся кантакт КНР з Захадам. Пасля ўступу Кітая ў Карэйскую вайну ААН наклала эмбарга на гандаль з КНР, і гандаль з кантынентам спыніўся.Wang Yong-hua, On Embargo of Hong Kong in 1950—1954, Journal of Yanan University Social Science Edition, 2006.
Дзякуючы росту колькасці насельніцтва і таннасці працоўнай сілы тэкстыльная вытворчасць і іншыя галіны прамысловасці хутка раслі. Разам з індустрыялізацыяй асноўным рухавіком эканомікі стаў экспарт на вонкавыя рынкі. Дзякуючы росту прамысловай вытворчасці стабільна падвышаўся ўзровень жыцця. Будаўніцтва жылога мікрараёна Сэк Кіп Мэй Эстэйт адзначыла пачатак праграмы будаўніцтва грамадскіх жылых мікрараёнаў. У 1967 годзе Ганконг пагрузіўся ў хаос вулічных беспарадкаў. Пад уплывам левых сіл, натхнёных распачатай на мацерыку Культурнай рэвалюцыяй, працоўная стачка ператварылася ў жорсткае паўстанне супраць каланіяльнага ўрада, якое працягвалася да канца года.
У 1974 годзе Незалежная камісія па прадухіленні карупцыі, якой атрымалася звесці да мінімуму карупцыю ў дзяржаўным апараце. Пасля пачатку рэформ у Кітаі ў 1978 годзе Ганконг стаў асноўнай крыніцай замежных інвестыцый у Кітай. Праз год ушчыльную да паўночнай мяжы Ганконга на тэрыторыі правінцыі Гуандун была адчынена першая ў Кітаі адмысловая эканамічная зона Шэньчжэнь. Доля тэкстыльнай і вытворчай галін у эканоміцы Ганконга паступова памяншалася, аддаючы першынство фінансам і банкаўскаму сектару. Пасля заканчэння В’етнамскай вайны ў 1975 годзе ўладам Ганконга спатрэбілася яшчэ 25 гадоў для рашэння праблемы вяртання на радзіму в’етнамскіх уцекачоў.
У святле сканчэння праз 20 гадоў тэрміну арэнды Новых Тэрыторый урад Вялікабрытаніі з пачатку 1980-х гадоў стаў абмяркоўваць з уладамі КНР праблему суверэнітэту Ганконга. У 1984 годзе дзве краіны падпісалі Сумесную кітайска-брытанскую дэкларацыю, паводле якой у 1997 годзе павінна была адбыцца перадача ўлады над усёй тэрыторыяй Ганконга на карысць КНР. У дэкларацыі гаварылася, што Ганконг павінен здабыць статус спецыяльнага адміністрацыйнага раёна ў складзе КНР, які дазволіць яму захоўваць свае законы і высокую ступень аўтаноміі на працягу як мінімум 50 гадоў пасля перадачы. Шматлікія жыхары Ганконга не былі ўпэўнены ў тым, што гэтыя абяцанні будуць выкананыя і палічылі за лепшае эміграваць, асабліва пасля жорсткага разгону студэнцкай дэманстрацыі ў Пекіне ў 1989 годзе.
У 1990 годзе быў зацверджаны Асноўны закон Ганконга, які павінен быў выконваць ролю канстытуцыі пасля перадачы суверэнітэту. Нягледзячы на сур’ёзныя пярэчанні Пекіна, губернатар Ганконга Крыс Патэн правёў рэформу працэсу выбару Заканадаўчай рады Ганконга, дэмакратызаваўшы яго. Перадача суверэнітэту над Ганконгам была здзейснена апоўначы 1 ліпеня 1997 года, яе суправаджала ўрачыстая цырымонія перадачы Ганконга ў Цэнтры кангрэсаў і выставак Ганконга. Дун Цзяньхуа стаў першым Галоўным міністрам Адміністрацыі САР Ганконг.
У 1997 года на эканоміку Ганконга сур’ёзны негатыўны ўплыў аказаў азіяцкі фінансавы крызіс 1997 года, які ўдарыў па шматлікіх усходнеазіяцкіх рынках. У тым жа годзе ў Ганконгу было зафіксавана першае заражэнне чалавека вірусам птушынага грыпу H5N1. У 1998 годзе пасля шасці гадоў будаўніцтва ў рамках Цэнтральнай праграмы будаўніцтва аэрапорта быў адкрыты новы Міжнародны аэрапорт Ганконга. Гэты праект быў часткай амбіцыйнай стратэгіі развіцця партоў і аэрапортаў, складзенай у пачатку 1980-х.
У першай палове 2003 года ў Ганконгу адбылася эпідэмія віруса атыповай пнеўманіі. Дун Цзяньхуа быў раскрытыкаваны і абвінавачаны ў памылках у пераадоленні азіяцкай фінансавай крызы 1997 года і непрыняцці належных мераў у дужанні з атыповай пнеўманіяй. У тым жа 2003 годзе адміністрацыя Дуна Цзяньхуа спрабавала правесці прыняцце артыкула № 23 Асноўнага закона Ганконга, якая давала магчымасць для парушэння волі жыхароў. У выніку паўмільённых дэманстрацый пратэсту адміністрацыя была вымушана адмовіцца ад гэтых планаў. У 2004 годзе падчас такіх жа масавых дэманстрацый жыхары Ганконга патрабавалі ўводзіны ў 2007 годзе ўсеагульных выбараў падзелу САР. У сакавіку 2005 года па просьбе кітайскага кіраўніцтва Дун Цзяньхуа сышоў у адстаўку. Адразу пасля адстаўкі Дуна Цзяньхуа гэта месца заняў яго намеснік Дональд Цанг. 25 сакавіка 2007 года Дональд Цанг быў пераабраны на другі тэрмін. Потым у 2012—2017 гады пасаду займаў CY Leung.
Акцыі масавага грамадзянскага непадпарадкавання пачаліся ў Ганконгу ў знак пратэсту супраць рашэння ўрада Кітая паводле прапанаванай выбарчай рэформы, якая мае адбыцца да 2017 года. Ганконгская федэрацыя студэнтаў пачала пратэставаць каля штаб-кватэры ўраду 22 верасня 2014 года, патрабуючы прадухіліць рэформу, якая значна скарачае дэмакратычныя правы рэгіёнаThousands of Hong Kong students start week-long boycott. BBC News.
У чэрвені 2019 г. у Ганконгу зноў пачаліся масавыя пратэсты супраць ініцыяванага мясцовымі ўладамі законапраекта, які ставіць мэтай наладзіць механізм выдачы з Ганконга ў мацерыковы Кітай для судовага пераследу асоб, якія падазраюцца ў парушэнні законаў КНР або якія знаходзяцца ў вышуку.
Урад і палітыка
Паводле Асноўнага закона, які выконвае ролю канстытуцыі САР Ганконг, мясцовыя ўлады захоўваюць суверэнітэт над усімі пытаннямі і справамі тэрыторыі за выключэннем абароны і знешняй палітыкі. Пакуль Ганконг быў калоніяй, яго губернатара прызначала брытанскі манарх. Пасля вяртання гэтай тэрыторыі пад юрысдыкцыю Кітая яе ўзначальвае Галоўны міністр Адміністрацыі Ганконга. Яго абірае Камітэт па выбарах Галоўнага міністра Адміністрацыі Ганконга, які складаецца з 800 чалавек, якія ўяўляюць ганконгскую дзелавую эліту. Усе астатнія дзяржаўныя служачыя як выканаўчай, так і заканадаўчай галін улады альбо прызначаюцца Галоўным міністрам Адміністрацыі (прама або ўскосна) альбо выбіраюцца выбаршчыкамі. У тэорыі такая дамова павінна гарантаваць практычна поўную незалежнасць палітычнай, культурнай, заканадаўчай і эканамічнай інфраструктуры Ганконга ад мацерыковага Кітая. Аднак на практыцы Пекін часта вінавацяць у празмерным умяшанні ва ўнутраныя справы Ганконга, пераходзячым межы, вызначаныя Асноўным законам.
Для таго каб новы закон уступіў у сілу, яго павінен падтрымаць Галоўны міністр і большасць з 60 дэпутатаў Заканадаўчага сходу Ганконга. Палова дэпутатаў Заканадаўчага сходу абіраецца ўсеагульным галасаваннем (так званымі «геаграфічнымі акругамі», гэта значыць насельніцтвам пабітым па тэрытарыяльнай прыкмеце), а іншая палова ад «функцыянальных акруг», гэта значыць групамі фізічных асоб і арганізацый, пабітых па прафесійнай (функцыянальнай) прыкмеце (гэта значыць, адвакаты і адвакацкія фірмы абіраюць свайго дэпутата, фінансавыя групы і фінансісты — свайго, і т. д.). Гэтыя групы ўяўляюць найбольш значныя сферы жыцця і эканомікі Ганконга. Паводле Асноўнага закона, у будучыні ўсе дэпутаты Заканадаўчага збору павінны будуць абірацца праз усеагульнае галасаванне.
У 1996 годзе ў КНР быў створаны Часовы заканадаўчы сход Ганконга, і пасля перадачы Ганконга Кітаю ў 1997 годзе ён пераехаў у Ганконг. Часовы сход адмяніў некалькі законаў, прынятых усенародна абраным у 1995 годзе каланіяльным Заканадаўчым сходам. Часовы сход прыняў шэраг законаў, у тым ліку Закон пра грамадскі парад, паводле якога, для правядзення любога мерапрыемства з колькасцю ўдзельнікаў больш 30 патрабавалася дазвол паліцыі. Выбары ў Заканадаўчы сход Ганконга былі праведзены 24 мая 1998 года, 10 верасня 2000 года і 12 верасня 2004 годзе. Наступныя выбары запланаваныя на 2008 год.