Танк — браніраваная баявая машына на гусенічнай хадзе, прызначана для выкарыстання ў пярэдняй лініі фронту. Спалучае ў сабе мабільнасць і абарончыя магчымасці. Агнявая моц звычайна забяспечваецца буйнакалібарным гарматным узбраеннем, якое размяшчаецца на вежы танка, а таксама другаснымі кулямётамі, у той час як цяжкія даспехі і ўсюдыходная мабільнасць забяспечваюць абарону танка і яго экіпажу, што дазваляе выконваць усе асноўныя задачы бранятанкавых войскаў у баіVon Senger and Etterlin (1960), The World’s Armored Fighting Vehicles, p.9..
Танкі былі распрацаваны і ўпершыню выкарыстаны брытанцамі падчас Першай сусветнай вайны ў якасці сродку выхаду з тупіку пазіцыйнай вайны. Яны былі ўпершыню разгорнуты ў бітве пры Соме ў абмежаванай колькасці.
Паміж сусветнымі войнамі танкі актыўна паляпшаліся. Падчас Другой сусветнай вайны яны сталі важнай часткай ваенных фарміраванняў і захоўваюцца ў такой якасці і па гэты дзень. У часы Другой сусветнай вайны СССР распрацаваў Т-34, адзін з лепшых танкаў у эксплуатацыі на працягу ўсёй вайны. Нямецкі план захопу тэрыторыі СССР базаваўся на стратэгіі, якая абапіралася на масавае выкарыстанне танкаў пры падтрымцы з боку артылерыі і авіяцыі, каб прарваць фронт праціўніка і выклікаць поўны яго крах.
Танкі, створаныя падчас халоднай вайны, вылучаюцца значна большымі памерамі і таўшчынёй брані, у адказ на большыя пагрозы падчас бою. Дасягненні ў галіне вытворчасці ў канцы халоднай вайны дазволілі наладзіць масаваю вытворчасць кампазітнай брані. Аспекты гарматнага абсталявання значна змяніліся, з-за прагрэсу ў дызайне корпуса. Сёння, баявыя танкі лічацца адным з выключных кампанентаў сучаснага войска. Сучасныя танкі рэдка дзейнічаюць у адзіночку, так як яны арганізаваны ў бранятанкавыя адзінкі, якія ўключаюць падтрымку з боку пяхоты, а таксама авіяцыіTranquiler, Roger, Modern Warfare. A French View of Counterinsurgency, trans. Daniel Lee, «Pitting a traditional combined armed force trained and equipped to defeat similar military organisations against insurgents reminds one of a pile driver attempting to crush a fly, indefatigably persisting in repeating its efforts»..
Паходжанне назвы Слова «танк» паходзіць ад англійскага слова tank — «бак» альбо «цыстэрна». Паходжанне назвы наступнае: пры адпраўцы на фронт першых танкаў брытанская контрразведка пусціла чутку, што ў Англіі расійскім кіраўніцтвам замоўлена партыя цыстэрн для пітной вады. І танкі адправіліся па чыгунцы пад выглядам цыстэрн (памеры і форма першых танкаў цалкам адпавядалі гэтай версіі). На іх нават напісалі па-руску «Осторожно. Петроград». Назва прыжылася.
Гісторыя
З’яўленне танкаў
Сваім з’яўленнем танкі абавязаны Першай сусветнай вайне«Урокі танкабудавання. Першае пакаленне танкаў» . Сучаснае машынабудаванне . Пасля адносна кароткага пачатковага манеўранага этапу баявых дзеянняў на франтах усталявалася раўнавага, гэтак званая «Акопная вайна». Глыбока эшалянаваную лінію абароны праціўнікаў было складана прарваць. Звычайны спосаб падрыхтаваць наступ і ўклініцца ў абарону праціўніка складаўся ў масіраванага выкарыстання артылерыі для разбурэння абарончых збудаванняў і знішчэння жывой сілы з наступным уводам у прарыў сваіх войскаў«Аўстра-венгерскія штурмавыя фарміраванні перыяда першай сусветнай вайны» . Гісторыя дзяржавы Габсбургаў . Аднак высветлілася, што па пераараным выбухамі і разбураным дарогам, перакрываемага да таго ж крыжаваным агнём з флангаў «чыстага» прарыву не атрымліваецца ўвесці войскі досыць хутка, да таго ж праціўнік па дзеючым чыгуначным і грунтавым дарогам у глыбіні сваёй абароны паспяваў падцягваць рэзервы і блакіраваць прарыў. Таксама развіццё прарыву абцяжарвалася складанасцю забеспячэння праз лінію фронту.
Яшчэ адным фактарам, якія ператварылі манеўраную вайну ў пазіцыйную, з’яўлялася тое, што нават доўгая артпадрыхтоўка не магла цалкам знішчыць усе драцяныя загароды і кулямётныя гнёзды, якія затым моцна скоўвалі дзеянні пяхоты. У выніку ўзнікла думка пра прынцыпова новы транспартны сродак з высокай праходнасцю, дамагчыся якой можна было толькі з дапамогай выкарыстання гусенічнага шасі, вялікай агнявой моцай і добрай абароненасцю, хоць бы супраць кулямётнага і ружэйнага агню. Такі транспартны сродак мог бы з высокай хуткасцю пераадольваць лінію фронту і ўкліньваецца ў глыбіню абароны праціўніка, ажыццяўляючы, па меншай меры, тактычныя абыходы.
Рашэнне пра пабудову танкаў было прынята ў 1915 годзе практычна адначасова ў Вялікабрытаніі«Першыя танкі: шлях у тупік». Незалежны ваенны агляд. , Францыі і Расіі«Расійскі тып танка». www.waronline.org. Канчаткова первая англійская мадэль танка была гатова ў 1916 годзе, калі прайшла ўсе выпрабаванні, і першы заказ на 100 машын паступіў у вытворчасць. Гэта быў танк Mark I — даволі недасканалая баявая машына, якая выпускалася ў двух мадыфікацыях — «самец» (з гарматным узбраеннем у бакавых спансонах) і «самка» (толькі з кулямётным узбраеннем). Неўзабаве высветлілася нізкая эфектыўнасць«Бой танкаў з танкамі». Падпалкоўнік Г. Клейн (Воениздат НКО СССР, 1942) кулямётных «самак», якія не маглі змагацца з бранятэхнікай праціўніка і з цяжкасцю знішчалі агнявыя кропкі. Тады была выпушчана абмежаваная серыя «самак», у якіх у левым спансоне па-ранейшаму быў кулямёт, а ў правым — гармата. Жаўнеры тут жа трапна ахрысцілі іх «гермафрадытамі».
Першыя танкі былі выкарыстаны англійскай арміяй супраць нямецкай войскаў 15 верасня 1916 года ў Францыі, на рацэ Соме. У ходзе бою высветлілася, што канструкцыя танка недастаткова адпрацавана — з 49 танкаў, якія англічане падрыхтавалі для нападу, на зыходныя пазіцыі вылучылася толькі 32, бо 17 танкаў выйшлі з ладу з-за непаладак, а з гэтых танкаў, якія распачалі атаку, 5 затрымалася ў балоце і 9 выйшлі з ладу па тэхнічных прычынах«15 верасня ў гісторыі». newsinfo.ru . Тым не менш, нават тыя, што засталіся 18 танкаў змаглі прасунуцца ўглыб абароны на 5 км, прычым страты ў гэтай наступальнай аперацыі апынуліся ў 20 разоў меншыя за звычайныя. Нягледзячы на тое, што з-за малой колькасці танкаў фронт не ўдалося прарваць канчаткова, новы від баявой тэхнікі паказаў свае магчымасці, і як высветлілася, танкі маюць вялікую будучыню. У першы час пасля з’яўлення танкаў на фронце нямецкія салдаты баяліся іх панічна.
Галоўныя саюзнікі англічанін на заходнім фронце, французы, здолелі распрацаваць і выпусціць вельмі ўдалы, настолькі ўдалы, што ён эксплуатаваўся яшчэ ў пачатку Другой сусветнай вайны ў войсках Польшчы і Францыі, лёгкі танк Рэно FT-17. Пры канструяванні гэтага танка ўпершыню былі ўжыты многія рашэнні, якія сталі затым класічнымі. Ён меў вежу, якая была здольна на кручэнне, з усталяванай у ёй лёгкай гарматай альбо кулямётам, у адрозненне ад «спансоннага», гэта значыць у выступах па баках корпуса, размяшчэння ўзбраення ў англійскіх танках, нізкі ўдзельны ціск на грунт, і, як следства, высокую праходнасць, адносна высокую хуткасць і добрую манеўранасць.
У Расіі аднымі з першых былі створаны танк Парахоўшчыкава («Рускі ўсюдыход») і колавы танк Лебядзенкі. Кожны з іх быў выраблены толькі ў адным экзэмпляры, што тлумачыцца альбо непрактычнай канструкцыяй, альбо «коснасцю царскага ўрада». У расійскай арміі ў Першай сусветнай вайне не было ні айчынных, ні імпартных танкаў. Падчас Грамадзянскай вайны Белая армія выкарыстоўвала танкі, якія яна атрымлівала ад краін Антанты ў невялікіх колькасцях. Адзін з захопленых чырвонаармейцамі танкаў Рэно FT-17 увесну 1919 года быў пасланы ў Маскву, разабраны і даследаваны. Такім чынам, праблема стварэння расійскага танка была вырашана стварэннем танкаў тыпу М на аснове канструкцыі французскага Рэно FT-17. Першы з танкаў тыпу М атрымаў імя «Змагар за свабоду таварыш Ленін». На працягу 1920—1921 гадоў было выраблена 15 танкаў. Увесну 1921 года ў сувязі з заканчэннем Грамадзянскай вайны і інтэрвенцыі праект быў згорнуты. У баявых дзеяннях гэтыя танкі больш не ўдзельнічалі, іх выкарыстоўвалі ў калгасах як трактары і на ваенных парадах.
Міжваенны перыяд
У перыяд паміж сусветнымі войнамі ў распрацоўку канструкцый танкаў уключыліся і іншыя дзяржавы, акрамя Вялікабрытаніі, Францыі і Германіі. У гэты ж час, калі генеральныя штабы і ўрада буйных сусветных дзяржаў, цвяроза ацэньваючы вынікі Першай сусветнай вайны, разумелі непазбежнасць будучай, яшчэ больш крывавай вайны«Першая сусветная вайна» . firstwar.info. , распрацоўваліся і глабальныя стратэгіі баявых дзеянняў. Прынятая генштабам стратэгія надавала вялікае значэнне танкавым войскам і ставіла адпаведныя задачы перад канструктарамі ўзбраенняў і заводамі па выпуску танкаў.
У міжваенны перыяд танкабудаўнікі і ваенныя яшчэ не прыйшлі да адзінага меркавання пра аптымальную тактыку прымянення танкаў і прынцыпаў будавання іх канструкцый, следствам чаго стаў выпуск танкаў такіх канструкцый, якія пасля даказалі сваю нежыццяздольнасць, бо былі вузкаспецыялізаванымі, і не заўсёды выкарыстоўваліся па прызначэнні. Так, лёгкія танкі былі параўнальна слаба браніраванымі, аднак часцяком і высакаскораснымі (напрыклад, савецкі БТ-7). Іхняя браня абараняла толькі ад куляў стралковай зброі і снарадных аскепкаў і ў той жа час лёгка прабівалася кулямі супрацьтанкавых стрэльбаў і снарадамі супрацьтанкавых гармат, пачынаючы з калібра 37 мм. Узбраенне большасці лёгкіх танкаў гэтага перыяду было таксама занадта слабым (калібры артылерыі 25-37 мм), колькасць экіпажа недастатковай (2-3 чалавека), а ўмовы існавання — на мяжы фізіялагічных магчымасцей танкістаў. У той жа час, у пачатку 1930-х гадоў, таленавіты амерыканскі танкавы канструктар Джон Уолтэр Крысці стварыў арыгінальную схему незалежнай падвескі. Дастаткова актыўна распрацоўваліся канструкцыі амфібійных і нават авіятранспартабельным танкаў.
Бесперспектыўнымі апынуліся і маларухомыя шматвежавыя гіганты, якія мелі некалькі рознакаліберныя гарматы і кулямёты, як французскі 70-тонны Char 2C і савецкі 50-тонны Т-35. Такая схема запатрабавала празмернага павелічэння экіпажа (да 10-12 чалавек), што вяло да цяжкасцей цэнтралізаванага кіравання агнём у баявой абстаноўцы. Вялікія памеры, асабліва даўжыня і вышыня, вабілі за сабой дэмаскіроўку і, як следства, падвышаную ўразлівасць на полі бою. Тагачасныя адаптаваныя карбюратарныя рухавікі авіяцыйнага тыпу прадвызначылі нізкія цягава-дынамічныя якасці такіх «супертанкаў», асабліва пры разваротах. У цэлым багацце недахопаў шматвежавых канструкцый прывяло да фактычнай немагчымасці выканання імі ў поўнай меры задачаў, якія стаялі перад цяжкімі танкамі, такім чынам ужо да канца 1930-х гадоў шматвежавая схема фактычна была адвергнута танкабудаўнікамі ўсіх краін. У міжваенны перыяд з’явіліся першыя танкі з дызельнымі рухавікамі, напрыклад, у Японіі ў 1932 годзе. У СССР ужо ў сярэдзіне 1930-х гадоў была распрацавана праграма шырокай дызелізацыі танкаў усіх класаў, але рэальна аснасціць такімі маторамі атрымалася толькі сярэднія і цяжкія машыны. У астатніх краінах дызельныя маторы на танках ужываліся параўнальна абмежавана да 1950-х гадоў.
Другая сусветная вайна Другая сусветная вайна паўплывала на прагрэс у танкабудаўніцтве. Усяго за шэсць гадоў танкі ў сваім прагрэсе здзейснілі большы рывок, чым за папярэднія дваццаць гадоў. Значная частка танкаў утрымлівала супрацьснарадавае браніраванне, магутныя даўгаствольныя гарматы калібрам да 152 мм, у канцы вайны з’явіліся першыя начныя (інфрачырвоныя) прыцэлы«Бранятанкавая тэхніка» . Энцыклапедыя Кругасвет, радыёфікацыя танкаў пачала лічыцца неабходнай. Тактыка прымянення танкаў таксама дасягнула высокай ступені дасканаласці, у першы перыяд вайны (1939—1941) нямецкія камандзіры прадэманстравалі ўсяму свету, як ужыванне танкавых злучэнняў дазваляе правесці аперацыі па аператыўнаму і стратэгічнаму атачэнню і хутка выйграць вайну, гэтак званы «Бліцкрыг». Аднак і іншыя дзяржавы, як Вялікабрытанія, Францыя, Польшча, СССР і гэтак далей, стваралі ўласныя тэорыі тактыкі прымянення танкаў, шмат у чым падобныя да нямецкай.