Фрэдрыка Брэмер (швед. Fredrika Bremer; 17 жніўня 1801 — 31 снежня 1865) — шведская пісьменніца і фемінісцкм рэфарматар . Яе «Нарысы паўсядзённага жыцця» карысталіся вялікай папулярнасцю ў Вялікабрытаніі і ЗША ў 1840-50-х гадах, і яе лічаць шведскай Джэйн Осцін, якая надала рэалістычнаму раману вядомасць у шведскай літаратуры. У канцы 30-х гадоў яна паспяхова звярнулася да караля Карла XIV з просьбай аб вызваленні ад апекі яе брата; у свае 50 гадоў яе раман «Герта» выклікаў грамадскі рух, які забяспечыў усім незамужнім шведскім жанчынам законнае паўнагоддзе ва ўзросце 25 гадоў і заснаваў Каралеўскую семінарыю па падрыхтоўцы вышэйшых настаўнікаў, першую шведскую вышэйшую школу ў Швецыі для жанчын. Гэта таксама натхніла Сафі Адлерспарэ на пачатак выдання газеты Home Review, першага жаночага часопіса ў Швецыі. У 1884 годзе яна стала цёзкай Асацыяцыі Фрэдрыкі Брэмер — першай у Швецыі арганізацыі па абароне правоў жанчын.
Ранні перыяд жыцця Фрэдрыка Брэмер нарадзілася 17 жніўня 1801 у Туорле сядзіба ў воласці Пікіё за межамі Або, Швецыя (цяпер Турку, Фінляндыя). Яна была другой дачкой і другім дзіцем з сямі Карла Фрэдрыка Брэмер (1770—1830) і Біргіты Шарлоты Гольстром (1777—1855). Яе бабуля і дзядуля Джэйкаб і Ульрыка Фрэдрыка Брэмер стварылі адну з найбуйнейшых бізнес-імперый ў шведскай Фінляндыі, але пасля смерці маці ў 1798 годзе Карл ліквідаваў сваю ўласнасць. (Праз некалькі гадоў, у выніку Руска-шведскай вайны, адна з напалеонаўскіх воін, Фінляндыя будзе далучана да Расіі.) Калі Фрэдрыцы было тры гады, сям’я пераехала ў Стакгольм. На наступны год яны набылі замак Астра, які знаходзіўся на адлегласці каля 32 кіламетраў ад сталіцы. Тут прайшлі чарговыя два дзесяцігоддзі жыцця Фрэдрыкі, туды прыязжалі на лета, а таксама ў іншы бліжэйшы маёнтак, які належаў яе бацьку, а зіму праводзілі ў кватэры ў Стакгольме.
Фрэдрыка і яе сёстры выхоўваліся, каб выйсці замуж, каб стаць грамадскімі асобамі і гаспадынямі вышэйшага класа, як іх уласная французская маці. Яны атрымалі адукацыю, звычайную для дзяўчынак іх класа ў Швецыі, з прыватнымі выхавальнікамі, а затым сямейная паездка па Германіі, Швейцарыі, Францыі і Нідэрландах у 1821 і 1822 гадах да іх сацыяльных дэбютаў. Яна была таленавітым мініяцюрыстам і вывучала французскую, англійскую і нямецкую мовы. Пазней яна распавяла, што некалькі гадоў вяла дзённік у дзявоцтве — «своеасаблівая маральная справаздача, у якую ўводзіўся кожны дзень з кароткім назіраннем за добрым, дрэнным альбо нейтральным», але, паколькі штогадовыя вынікі заўсёды паказвалі, што ў агульнай колькасці больш нейтральных дзён, яна стамілася ад гэтага, а потым толькі захоўвала яго падчас падарожжаў у якасці нататкаў для іншых. Брэмер палічыла, што абмежаванае і пасіўнае сямейнае жыццё шведскіх жанчын яе часу задушлівае і расчаравальнае, а яе ўласная адукацыя была незвычайна строгай, і жорсткія графікі кіравалі яе днямі. Яна апісала сваю сям’ю як «пад прыгнётам мужчынскай жалезнай рукі»: будучы ў Стакгольме дзяўчатам забаранялі гуляць на вуліцы і выконваць практыкаванні, скачучы ўверх і ўніз, трымаючыся за спінкі крэслаў. Яна пісала французскую паэзію ва ўзросце васьмі гадоў, але палічыла свой час у Парыжы несуцяшальным з-за дрэннага нораву бацькі. На працягу ўсяго дзяцінства яе лічылі няёмкай і непакорнай, а адна з яе сясцёр пазней напісала, як ёй падабалася адразаць часткі сукенак і штор і кідаць рэчы ў агонь, каб назіраць, як яны згараюць.
Дарослае жыццё Пасля вяртання ў Швецыю яна дэбютавала ў грамадстве вышэйшага класа ў Стакгольме і Арсце, але вымушаная пасіўнасць жаночага жыцця стала для яе невыноснай: «Як ціха, як каламутная вада, час стаіць для моладзі, якая падчас сумнага і бяздзейнага жыцця, зацягвае свае дні». Вершы Шылера глыбока закранулі яе і яна пачала імкнуцца да нейкай кар’еры, дзякуючы якой яна магла б рабіць дабро ў свеце, акрамя традыцыйных заняткаў жанчын. Як пазней яна напісала: «Вышываючы вечны і шэры каўнер, я ўсё больш нямею… што значыць, у маіх жывых сілах маё жаданне жыць. Пачуццё пакут не анямела. Яно пагаршалася з кожным днём, як мароз падчас зімы, які расце. Агонь маёй душы трывожна мільгануў адным толькі жаданнем — назаўсёды вымерці». «Нежыццё», якое яна чакала, выклікала ўспышку дэпрэсіі. Яе рашучасць знайсці працу ў адным са шпіталяў Стакгольма была падарвана сястрой, але яна знайшла вялікае задавальненне ў дабрачыннай дзейнасці вакол сямейнага маёнтка ў Арсце ў зімы 1826-7 і 1827-8.
Яе сацыяльная праца стала пачаткам яе літаратурнай кар’еры, бо яна пачала пісаць і шукаць выдаўцоў у 1828 годзе з першапачатковай мэтай выкарыстаць адукацыю ў галіне мастацтва і літаратуры, каб зарабіць сродкі на дабрачынную дзейнасць. (Яна напярэдадні напісала абураную рэпліку супраць мужчынскай «тыраніі», выказанай у лютэранскай пропаведзі Ёхана Олафа Уоліна «Аб ціхім прызыве жанчын», але яна была апублікавана толькі пасмяротна.) Яе 4-ты том «Нарысы паўсядзённага жыцця» выходзіў ананімнымі серыямі з 1828 па 1831 год і стаў непасрэдным поспехам, у прыватнасці, комікс «Сям’я Н» — які з’явіўся ў другім і трэцім тамах. Яна ахарактарызавала гэты працэс як адкрыццё, бо, пачаўшы пісаць, яна адчула, што словы прыходзяць «як бурбалкі шампанскага з бутэлькі». Шведская акадэмія прысудзіла ёй свой меншы залаты медаль 1 студзеня 1831 года. Яна працягвала пісаць да канца жыцця.
Пачуццё пакут не анямела, і яе поспех і жаданне працягваць пісаць падштурхнулі яе да глыбейшага вывучэння літаратуры і філасофіі. Сябар з Англіі Фрэнсіс Левін пазнаёміў яе з утылітарызмам Бентама, які лібералізаваў яе палітычныя погляды. Ідэя Бентама — забяспечыць «найбольшае шчасце для вялікай колькасці» таксама заахвоціла яе працягваць надаваць свой час пісьменніцкай дзейнасці. Увосень 1831 года яна пачала браць прыватныя ўрокі ў Пера Ёхана Бёкліна (1796—1867), педагога па рэформах і дырэктара школы ў Крысціянстадзе. Ён аспрэчыў яе падтрымку дзеячаў асветніцтва і класіцызму, такіх як Гердэр і Шылер, з канцэпцыяй рамантызму, заснаванай на Платоне. Урокі працягваліся да лета 1833, да таго часу яны былі вельмі блізкія.
У той час яна напісала: «Я хачу пацалаваць мужчыну, пакарміць дзіця грудзьмі, кіраваць хатняй гаспадаркай, быць шчаслівай і не думаць ні пра што, акрамя іх і хвалы Бога». Яна, аднак, вагалася, прымаючы прапанову Бёкліна аб шлюбе, і пасля таго, як ён паспешліва ажаніўся з іншай жанчынай у 1835 годзе, яна сышла з таварыства Стакгольма і ніколі не выходзіла замуж. Абодва засталіся блізкімі карэспандэнтамі на працягу ўсяго жыцця. «Дочкі прэзідэнта» (1834) лічацыцца, што прадстаўляе сталасць Брэмер, выкарыстоўваючы добра заўважаны малюнак дзяцінства ў яе гумары, цвяроза ілюструючы росквіт стрыманай маладой жанчыны ў больш адкрыты і дружалюбны лад жыцця. «Ніна», яе працяг 1835 года, у якой яна паспрабавала ўвязаць свой рэалістычны стыль з большай колькасцю спекулятыўнай філасофіі, якую яна абмяркоўвала з Бёклінам, — мастацкая няўдача, якая была жорстка разгледжана, не ў апошнюю чаргу самімі Бёклінам і Брэмер.
Пісьменніцкая кар’ера На працягу наступных пяці гадоў Брэмер пасялілася ў якасці госця сваёй сяброўкі графіні Сціны Зомерхейльм у сядзібе Томб Манор у Нарвегіі. Першапачаткова яна планавала працаваць медсястрой у адной з мясцовых бальніц, але зноў задумалася, замест гэтага прысвяціўшы свой час літаратуры. У гэты перыяд гісторыі графіні пра састарэлага сваяка натхнілі Брэмер на шэдэўр 1837 года «Суседзі». Яе пільнае вывучэнне прац Гётэ і Гейера, з якім яна пазнаёмілася падчас візіту ў Стакгольм у 1837-8 гады, далі некалькі аспектаў для яе наступнага рамана «Дом» (1839). Гатызм яе сучаснікаў-мужчын падштурхнуў яе да п’есы 1840 года «Трал», прысвечанай жаночай долі ў эру вікінгаў. Пасля смерці графіні Брэмер вярнулася ў Стакгольм у 1840 годзе.
Пасля смерці бацькі ў 1830 годзе Фрэдрыка зблізілася з маці. Аднак у адпаведнасці з Грамадзянскім кодэксам Швецыі 1734 года ўсе незамужнія жанчыны былі непаўнагадовымі пад апекай найбліжэйшага сваяка мужчынскага полу да таго часу, пакуль яны не выйшлі замуж, пасля чаго яны былі пад апекай мужоў: аўтаматычна толькі аўдавелыя і разведзеныя жанчыны былі законна паўнагадовымі. Згодна з гэтым законам, яна і яе незамужняя сястра Агатэ былі са смерці бацькі падапечнымі старэйшага брата, які на законных падставах кантраляваў іх фінансы, і гэта іх расчаравала, бо іх брат безадказна марнаваў сямейнае багацце на працягу апошняга дзесяцігоддзя. Адзіным сродкам выпраўлення сітуацыі быў прамы зварот да караля; на такія хадайніцтвы, якія былі звычайнымі для прадпрымальніц, звычайна давалі станоўчы адказ, іх хадайніцтва было ўхвалена і фармальна атрымана законнае паўнагоддзе. Зіму 1841-42 гадоў яна правяла адна ў замку Арста, бавячы свой час, дапісваючы трактат «Ранішнія гадзіны» (1842), у якім заявіла пра свае асабістыя рэлігійныя перакананні ў першую чаргу як сэнс, а з другога — містычнае адкрыццё. Гэта выклікала некаторы супраціў. Што яшчэ больш важна, праца была першай, якую яна падпісала сваім поўным імем, адразу ж зрабіўшы яе літаратурнай знакамітасцю. У 1844 годзе Шведская акадэмія ўзнагародзіла яе вялікім залатым медалём.
У 1842 годзе Брэмер спыніла самаізаляцыю, у якой жыла пасля шлюбу Бёкліна, і вярнулася ў шведскія грамадскія колы, якія яна адлюстравала ў сваім дзённіку на наступны год. праца таксама паслужыла яе ўкладам у дыскусію, якую праводзіў Альмквіст у спрэчнай працы «Сара Відэбек». Нягледзячы на тое, што яна была «страшэнна простай», яе шматлікія сябры ведалі яе як сціплую, але адданую, энергічную і валявую. Яна заявіла, што пра матэрыяльныя набыткі мала клапоціцца: на пытанне Карла Густава фон Брынкмана, чаму яна ніколі не можа быць калекцыянерам мастацтва, яна адказала: «Несумненна, што нічога шчаслівая са мной вартага грошай ніколі не будзе — нават медаль Шведскай акадэміі. Прапануйце мне 50 даляраў за што-небудзь, акрамя цёплага шыняля, і я аддам». Сувязі з яе бескарыслівасцю Гейер аднойчы адзначыў, што, «мая дарагая Фрэдрыка, калі б ты сапраўды магла штурхнуць нас усіх на неба, ты б была не супраць застацца па-за сабой».
Яна пачала падарожнічаць спачатку па Швецыі, а потым і за мяжу. У Брокгаўзе яна адкрыла сваю серыю 1841 года «Выбраная бібліятэка замежных класікаў» () з перакладам «Суседзяў» і яго поспех прымусіў іх выдаць яшчэ сем тамоў твораў Брэмер да канца наступнага года. Да таго часу Мэры Хаўіт пачала публікаваць пераклады на англійскую мову ў Лондане і Нью-Ёрку; яны апынуліся нават больш папулярнымі ў Англіі і ЗША, чым арыгінальныя творы ў Швецыі, забяспечваючы яе цёплы прыём у замежжы. Пасля кожнага падарожжа Брэмер публікавала ўдалыя тамы апісанняў альбо дзённікавых запісаў месцаў, якія яна наведала. Яе візіт у Рэйнланд у 1846 годзе падштурхнуў яе да напісання ў 1848 годзе: «Некалькі лістоў з берагоў Рэйна», «Летняе падарожжа» і «Жыццё брата і сястры», апошні расказваў пра яе ўражанні ад напружанасці, якая прывяла да звяржэння караля Луі Філіпа ў Францыі.
Падарожжы