Цік ( «паторгванне мускулаў; цік») — хуткі, стэрэатыпны кароткачасовы міжвольны элементарны рух, які вонкава нагадвае рэфлекторную або мэтанакіраваную, разнавіднасць гіперкінезу. Гіперкінезамі (ад ) называюць скарачэнні адной мышцы ці цэлай групы мышц па памылковай камандзе цэфалічнага мозгу.
Клінічная карціна Цікам лічацца хуткія аднатыпныя рухі, якія часам могуць закранаць і галасавы апарат, што суправаджаецца вымаўленнем гукаў (вакалізацыяй) — рохканнем, чмоканнем, вымаўленнем слоў. Самы распаўсюджаны цік — лыпанне. Часам цікі нагадваюць харэю або міякланію, але ў адрозненне ад гэтых расстройстваў менш абцяжарвае нармальныя рухі. Цікі магчыма імітаваць. Вонкава яны падобныя на карыкатурнае адлюстраванне нармальных рухаў.
Ужыванне алкаголю, забавы або канцэнтрацыя ўвагі звычайна памяншаюць цікі, а эмацыйныя стымулы (такія як страх або трывога) — узмацняюць.
Гісторыя
У літаратуры цікі упершыню апісаны ў сярэдзіне VII стагоддзя як «звычка мышц да скарачэння».
Класіфікацыя Класіфікацыя цікаў:
Па ўцягнутасці груп мышц
Мімічныя (тваравыя); Галасавыя або вакальныя (ад , «голас» — з уцягваннем галасавых мышц); Простыя, з элементарнай вакалізацыяй. Складаныя — напрыклад, выкрыкванне мацюкальных слоў — капралалія. Рэспіраторныя (з удзелам дыхальных мышц — напрыклад, рохканне, пакашліванне, шумнае выдыханне або ўцягванне паветра); Аперкулярныя (з удзелам жавальнай мускулатуры — напрыклад, цоканне, чмоканне, чмяканне, шкоўканне зубамі); Мануальныя (з уцягваннем мышц верхніх канечнасцяў — напрыклад, кручэнне кісцяў рук, сцісканне кулака, паціранне далоняў, пстрыканне пальцамі); Факальныя (аб’ядноўвае цікі мышц галавы, твару, тулава і канечнасцяў).
Па распаўсюджанасці
Лакальныя — з уцягваннем адной групы мышц; Генералізаваныя — з уцягваннем некалькіх груп мышц (могуць нагадваць мэтанакіраваны рухальны акт).
Па працягласці
Транзістарныя або часовыя, з працягласцю не больш за год ( у МКБ-10); Хранічныя ( у МКБ-10).
Па складанасці
Простыя — элементарныя рухі (напрыклад, прыжмурванне, падморгванне, рух вушамі, наморшчванне ілба, звядзенне броваў і т. п.); Складаныя — комплексныя складаныя рухі з уцягваннем многіх мышц.
Паводле этыялогіі
Першасныя (псіхагенныя, нервовыя) — часцей бываюць у дзіцячым узросце. Хлопчыкі хварэюць часцей. Правакуюць пачатак псіхатраўмы. Працякае дабраякасна, праходзяць самастойна. Працягласць ад некалькіх тыдняў да некалькіх гадоў. Другасныя (сімптаматычныя) — развіваюцца з прычыны арганічнага або дысметабалічнай паразы галаўнога мозгу (энцэфаліт; траўма; парушэнне мазгавога кровазвароту; інтаксікацыі; нейралептычныя экстрапірамідныя засмучэнні, якія ўзнікаюць пры прыёме антыпсіхатычных прэпаратаў; парушэнне функцыі ўнутраных органаў). Спадчынныя (сіндром Турэта — цікознае засмучэнне з генералізованнымі рухальнымі і галасавымі цікамі). Болевы цік, выкліканы прыступамі неўралгім з вострай боллю.
Тэрапія Этыятропная тэрапія — лячэнне, накіраванае на ліквідацыю прычыны захворвання (пры другасных ціках). Сімптаматычная тэрапія — ужыванне прэпаратаў, накіраванае на ліквідацыю ціка. Часцей прымяняюцца нейралептыкі, такія як галаперыдол (хоць прымяненне нейралептыкаў само па сабе можа выклікаць галасавыя і рухальныя цікі), і ботакс. Псіхатэрапія — паводніцкая тэрапія, накіраваная на выпрацоўку ўпэўненасці, зняцця трывожнасці і ўменні кантраляваць сімптом.
Літаратура Болезни нервной системы / Под редакцией Н. Н. Яхно, Д. Р. Штульмана, П. В. Мельничука. — : «Медицина», 1995. Зыков В. П. Тики детского возраста. — : Антидор, 2002. — ISBN 5-93751-018-6. — 176 с.
Спасылкі Хранічныя цікі і сіндром Турэта ў дзяцей і падлеткаў: асаблівасці дыягностыкі і лячэння Архивная копия ад 26 лютага 2019 на Wayback Machine
Катэгорыя:Гіперкінезы