Аўрам Янку (1824 — 10 верасня 1872) — румынскі адвакат і рэвалюцыаннер. Ён адыграў ключавую ролю ў рэвалюцыйных падзеях 1848—1849 гадоў у Аўстрыйскай імперыі, асабліва ў рэгіёне Сара Моцілор і гарах Апусені. Янку здолеў аб’яднаць сялян і атрымаць іх падтрымку, за што атрымаў мянушку Crăișorul Munților («Князь гор»). Яго вернасць Габсбургскай манархіі і актыўная дзейнасць зрабілі яго адной з самых значных фігур таго часу.Ion Ranca, Valeriu Nițu, Avram Iancu: documente și bibliografie, Bucharest, Editura Științifică, 1974 (most contemporary documents about Avram Iancu, including his report to Wohlgemuth)
Ранні перыяд жыцця Аўрам Янку нарадзіўся ў Відра-дэ-Сус (цяпер Аўрам Янку, павет Альба), Трансільванія, якая ў той час была часткай Аўстрыйскай імперыі. Яго сям’я паходзіла з сялян, якія былі вызвалены ад прыгоннай залежнасці. Бацькам Янку быў Алісандру Янку (1787—1855), а маці — Марыя Глігор. У яго быў старэйшы брат Іон, які нарадзіўся ў 1822 годзе і стаў святаром.
Дзедам Аўрама быў Георге Янку (памёр да 1812 года), які меў сямёра дзяцей: чатырох дзяўчынак — Сантыёнану, Марыю, Замфіру і Ану, і трох хлопчыкаў — Алісандру (бацька Аўрама), Аўрама і Іаана. Пра дзяцінства Аўрама Янку вядома мала. Паводле мясцовай традыцыі, ён меў тыповы характар: радасны, дасціпны і музычна адораны. Янку іграў на аркушы, альфарне, флейце і скрыпцы.
Аўрам Янку пачаў сваю адукацыю ў пачатковай школе ў сваёй роднай вёсцы, на хутары Тарса, дзе яго настаўнікам быў Міхай Гомбош. Пазней бацькі накіравалі яго ў школу ў вёсцы Нягра (цяпер Пояна Вадулуй). Пасля гэтага ён працягнуў навучанне ў школе Кампені ў графстве Альба, дзе яго настаўнікам быў Міхай Іаанэт. Янку скончыў школу Кампені ва ўзросце 13 гадоў.
Пасля пачатковай школы Аўрам Янку працягнуў адукацыю ў венгерскай школе ў Залаце, дзе навучанне вялося на лацінскай мове, бо румынскіх школ у гэтай мясцовасці не было. Яго настаўнікамі былі Язэп Станкен (1837—1838), Грэгорыус Якабус (1838—1839) і Людовік Ковач (1839—1841). Янку скончыў школу ў 17 гадоў. З 1841 года ён вывучаў гуманітарныя навукі ў каледжы піяраў у Клужы і скончыў юрыдычную школу.
Пачатковы этап рэвалюцыі 1848 г
Аўрам Янку стаў судовым пісарам у Тыргу-Мурэшы, дзе і даведаўся пра падзеі сакавіка 1848 года ў Вене і Пешце. Яго тагачасная пазіцыя адлюстроўвала характар канфлікту, які павінен быў ахапіць Трансільванію. Янку вітаў пераход, але быў абураны тым, што венгерскія рэвалюцыянеры, многія з якіх былі землеўладальнікамі, адмовіліся абмяркоўваць адмену прыгоннага права, якое на той час было станам большай часткі румынскага насельніцтва ў Трансільваніі.Ioan N. Ciolan, Constantin Voicu, Mihai Racovițan, «Transylvania:Romanian history and perpetuation, or, what official Hungarian documents say», Military Publishing House, 1993
У гарах Апусені Аўрам Янку пачаў згуртоўваць сялян у Кампені. Арганізаваныя ім акцыі пратэсту былі прызнаныя ўладамі мірнымі, але ўсё ж выклікалі непакой. Янку і яго паплечнік Іаан Бутэану хутка сталі галоўнымі фігурамі румынскіх дзеянняў у рэгіёне, асабліва пасля ўдзелу ў Асамблеі Блаж, якая пачалася ў красавіку. На гэтай асамблеі больш за 40 000 румын сабраліся, каб пратэставаць супраць уваходжання Трансільваніі ў склад Венгрыі.
У Блажы Янку і Бутэану выбралі радыкальнае крыло руху, якое ўзначальваў Аляксандр Папіу Іларыян. Гэта група выступала супраць венгерскага рэвалюцыйнага варыянту аб’яднання Трансільваніі і Венгрыі. Яны ўступілі ў канфлікт з меншасцю, якую ўзначальваў грэка-каталіцкі біскуп Іаан Лемені, які аддаваў перавагу не байкатаваць выбары ў венгерскі парламент.
Пасля заключэння ўніі 30 мая 1848 года, большасць румынскіх актывістаў звярталі свае надзеі на Вену і імператара Фердынанда, падтрымліваючы трансільванскіх саксаў. Сітуацыя абвастрылася пасля абвяшчэння Венгрыяй незалежнасці 11 ліпеня. Аўстрыя пачала прыслухоўвацца да румынскіх патрабаванняў, у той час як паміж венгерскімі дваранамі і іх румынскімі прыгоннымі разгарэліся крывавыя канфлікты.
На апошнім сходзе ў Блажы губернатар Габсбургаў Антон Фрайхер фон Пухнер ухваліў узброенне нацыянальнай гвардыі румынаў і саксаў. Лінчаванне аўстрыйскага прадстаўніка графа Ламберга натоўпам у Пешце 27 верасня перапыніла любы дыялог паміж двума цэнтрамі. Новы імператар Франц Іосіф і аўстрыйскі ўрад надалі румынам шматлікія свабоды і правы. Хоць урад Лаяша Кошута адмяніў прыгоннае права, гэта ўжо не адпавядала прапановам Імперыі.
Канфлікт
Падаўленне Аўстрыйцы выразна адхілілі кастрычніцкае патрабаванне, каб этнічныя крытэрыі сталі асновай для ўнутраных межаў з мэтай стварэння правінцыі для румын (Трансільванія, якая згрупавалася разам з Банатам і Букавінай), паколькі яны не жадалі замяніць пагрозу венгерскага нацыяналізму на пагрозу венгерскага нацыяналізму. патэнцыял румынскага сепаратызму . Тым не менш, яны не заяўлялі пра сябе варожа супраць хуткага стварэння румынскіх адміністрацыйных устаноў у Трансільваніі.
Тэрыторыя была арганізавана ў prefecturi («прэфектуры»), з Аўрамам Янку і Іаанам Бутэану ў якасці двух прэфектаў у Апусені. Прэфектура Янку, названая Auraria Gemina (назва, напоўненая лацінскай сімволікай), стала самай важнай, бо яна ўключала памежныя тэрыторыі, якія ніколі не былі цалкам арганізаваны.
У тым жа месяцы адміністрацыйныя намаганні былі спынены, калі венгерскія войскі пад кіраўніцтвам Ёжэфа Бема правялі шырокамаштабнае наступленне праз Трансільванію. З дапамогай імперскіх расійскіх войскаў аўстрыйская армія (за выключэннем гарнізонаў у Альба-Юліі і Дэве) і аўстрыйска-румынская адміністрацыя адступілі ў Валахію і Валахскую Алтэнію, якія ў той час знаходзіліся пад акупацыяй Расіі.
Знясіленне 8 лістапада Аўрам Янку разам са сваімі 4000 байцамі легіёна «Auraria Gemina» прыняў удзел у сумесных ваенных дзеяннях з аўстрыйскімі войскамі. Легіён дайшоў да Турды, і 20 лістапада горад здаўся без бою. Затым ён і яго войскі вярнуліся ў горы. 29 лістапада Аўрам Янку мабілізаваў для дзеянняў яшчэ 1500 салдат. 4 снежня ён дасягнуў Сакуеу, а 6-7 снежня яму і яго людзям было загадана знянацку атакаваць варожыя лініі. Аднак атака правалілася з-за некампетэнтнасці аўстрыйскага афіцэра, і румыны былі вымушаныя адступіць да 10 снежня. Да пачатку студзеня 1849 года кантроль над Трансільваніяй быў амаль цалкам адноўлены венгерскай арміяй. У румынскіх байцоў, якія трымаліся ў сваёй крэпасці ў гарах, не хапала запасаў, маючы ўсяго 800 вінтовак, каб узброіць некалькі тысяч чалавек, і да канца сакавіка яны былі цалкам акружаны венгерскімі войскамі .
У красавіку 1849 года да Аўрама Янку звярнуўся венгерскі пасланнік, які фактычна быў румынскім дэпутатам у венгерскім парламенце. Драгаш, як здавалася, дзейнічаў з уласнага жадання міру, бо войскі Янку скоўвалі каля 10 000 венгерскіх салдат, што складала траціну венгерскай арміі ў Трансільваніі, паводле слоў венгерскага генерала Янаша Чэца. Драгаш шмат працаваў, каб румынскія лідары сустрэліся з ім у Абрудзе і прыслухаліся да патрабаванняў Венгрыі.
Аднак венгерскі камандзір, прамы праціўнік Янку, скарыстаўся часовым перамір’ем для нападу на румын у Абрудзе. Янку і яго людзі адступілі, а затым акружылі яго. Тым часам Драгаш быў лінчаваны абрудскімі натоўпамі, якія лічылі, што ён быў часткай хітрасці Хатвані.
Хатвані таксама раззлаваў румын тым, што Іаан Бутэану быў схоплены і забіты. Пакуль яго пазіцыі слабелі, ён падвяргаўся пастаянным нападам людзей Янку, што прывяло да буйнога паражэння 22 мая. Хатвані і большая частка яго ўзброенай групы былі забіты праціўнікамі, калі Янку захапіў іх гарматы, змяніўшы тактычную перавагу на наступныя месяцы. Войскі Хатвані страцілі 5000 салдат і ўсю артылерыю.
Кошут быў раззлаваны дзеяннямі Хатвані, і тагачасная інспекцыя звольніла ўсіх блізкіх супрацоўнікаў Хатвані, асабліва таму, што гэта рабіла будучыя перамовы малаверагоднымі.
8 чэрвеня румынская крэпасць у гарах была атакаваная найбуйнейшымі венгерскімі сіламі на той час: 4000 чалавек, падтрыманыя 19 гарматамі пад кіраўніцтвам генерала Фаркаша Кемені. Бітва працягвалася з 11 па 17 чэрвеня і скончылася разгромнай перамогай румын, пры гэтым венгры страцілі як мінімум 500 салдат.
Расійская інтэрвенцыя ў чэрвені значна паскорыла падзеі, асабліва таму, што палякі, якія змагаліся ў венгерскіх рэвалюцыйных кантынгентах, імкнуліся да поўнага супраціву царскім войскам. Такія людзі, як Генрык Дэмбінскі, выступалі пасярэднікамі паміж Кошутам і валашскімі рэвалюцыянерамі-эмігрантамі. Апошнія, асабліва Нікалае Бэлчэску, Георге Магеру, Аляксандру Г. Галеску і Іён Гіка, былі блізкія да Аўрама Янку і таксама імкнуліся нанесці паражэнне расійскім войскам, якія задушылі іх рух у верасні 1848 года.
Баі працягваліся і ў ліпені, нягледзячы на мірныя перамовы. Венгерскія атакі 2, 4 і 22 ліпеня былі адбітыя. Нарэшце, канфлікт скончыўся 29 ліпеня, калі Аўрам Янку прапанаваў венгерскім войскам гарантыі, што ён не будзе на іх нападаць, што дазволіла ім адступіць перад аўстра-расійскім наступам.Dragomir 1968, pp. 270—271
Перамовы Бэлчэску і Кошут сустрэліся ў маі 1849 года ў Дэбрэцэне . Гэты кантакт доўгі час адзначаўся румынскімі гісторыкамі і палітыкамі- марксістамі : асуджэнне Карлам Марксам усяго, што выступала супраць Кошута, прывяло да таго, што любая румынская ініцыятыва аўтаматычна лічылася " рэакцыйнай ". Фактычна здаецца, што пагадненне ні ў якім разе не было пактам: Кошут меў на ўвазе ліслівіць валахам, прымусіўшы іх падтрымаць ідэю назаўсёды пакінуць Трансільванію войскам Янку, каб дапамагчы Бэлчэску ў Бухарэсце . Пагадзіўшыся пасрэднічаць у дасягненні міру, Бэлчэску ніколі не прадстаўляў гэтыя ўмовы байцам у гарах Апусені . Яго асабістыя дакументы (каментар ) паказваюць, што нерэалістычныя здагадкі Кошута прымусілі яго разглядаць венгерскага лідара як " дэмагога ". , 1848-1849. Români și unguri în revoluție, Bucharest, Editura Enciclopedică, 1998
Што яшчэ больш супярэчыць, адзінае, на што пагадзіўся Аўрам Янку (і чаго не прасіў ніводны бок), гэта " нейтралітэт " яго сіл у канфлікце паміж Расіяй і Венгрыяй. , 1848-1849. Români și unguri în revoluție, Bucharest, Editura Enciclopedică, 1998 Такім чынам, ён умацаваў сваю пазіцыю, бо венгерскія войскі пацярпелі паражэнне ў ліпені, кульмінацыяй якога стала бітва пры Сегешвары (Сігішаара), а затым капітуляцыя 13 жніўня.
Пазнейшыя гады Аўрам Янку пагадзіўся раззброіцца, як толькі аўстрыйцы захапілі ўладу, і напісаў у 1850 годзе падрабязную справаздачу новаму губернатару Трансільваніі генералу Людвігу фон Вольгемуту . Каб пазбегнуць падазрэнняў у румынскім сепаратызме, у дакуменце не згадваюцца кантакты з валахамі. Калі аўстрыйцы адмянілі прыгоннае права, яны таксама забаранілі ўсе прадстаўнічыя ўстановы ў Трансільваніі. У той час як венгерскі нацыяналізм павольна ўпісваўся ў схему, якая зрабіла б Ausgleich прымальным для абодвух уцягнутых бакоў, румынскі варыянт выклікаў усё большае раздражненне. Рэвалюцыйны запал, які ён выявіў пры Янку, хаця і прыносіў карысць манархіі, мог таксама апынуцца зброяй, якая выкарыстоўвалася для зусім іншых мэтаў (аўстрыйцы асабліва баяліся, што праваслаўная вера румын згодзіцца з панславізмам, запоўніўшы разрыў паміж Сербіяй і Расійскай імперыяй).