Іван Пятровіч Па́ўлаў (,  — , ) — адзін з аўтарытэтных навукоўцаў Расіі, фізіёлаг, псіхолаг, стваральнік навукі аб вышэйшай нервовай дзейнасці і ўяўленняў аб працэсах рэгуляцыі стрававання; заснавальнік найбуйнейшай расійскай фізіялагічнай школы; лаўрэат Нобелеўскай прэміі ў галіне медыцыны і фізіялогіі (1904) «за работу па фізіялогіі стрававання».

Сярод вучняў І. П. Паўлава — расійскі фізіёлаг і педагог Браніслаў Фартунатавіч Вярыга, фізіёлаг і фармаколаг Мікалай Апалінаравіч Ражанскі.

Адукацыя і маладосць

Паўлаў нарадзіўся 26 верасня 1849 года ў Разані, Расійская імперыя, першым з дзесяці дзяцей. Яго бацька, Пётр Дзмітрыевіч Паўлаў (1823—1899), быў вясковым рускім праваслаўным святаром. Яго маці, Варвара Іванаўна Успенская (1826—1890), была хатняй гаспадыняй. У дзяцінстве Паўлаў ахвотна выконваў хатнія справы, такія як мыццё посуду і клопат пра сваіх братоў і сясцёр. Ён любіў займацца садоўніцтвам, катацца на ровары, веславаць, плаваць і гуляць у гарадкі; гэтым заняткам ён прысвячаў свае летнія канікулы. Нягледзячы на тое, што Паўлаў ужо ўмеў чытаць з сямі гадоў, ён пачаў вучыцца ў школе толькі ў 11 гадоў з-за сур’ёзных траўмаў, атрыманых пры падзенні з высокай сцяны на каменны тратуар.

З дзяцінства Паўлаў праяўляў інтэлектуальную цікаўнасць разам з тым, што ён называў «інстынктам даследавання». Ён наведваў Разанскую царкоўную школу, перш чым паступіць у мясцовую духоўную семінарыю. Натхнёны прагрэсіўнымі ідэямі, якія распаўсюджвалі Дзмітрый Пісараў, рускі літаратурны крытык 1860-х гадоў, і Іван Сечанаў, бацька рускай фізіялогіі, Паўлаў пакінуў рэлігійную кар’еру, не скончыўшы вучобу, і прысвяціў сваё жыццё навуцы.

У 1870 годзе ён паступіў на фізіка-матэматычны факультэт Санкт-Пецярбургскага ўніверсітэта для вывучэння прыродазнаўчых навук. На чацвёртым курсе яго першы даследчы праект па фізіялогіі нерваў падстраўнікавай залозы прынёс яму прэстыжную ўніверсітэцкую ўзнагароду. У 1875 годзе Паўлаў атрымаў ступень кандыдата прыродазнаўчых навук. Зацікаўлены фізіялогіяй, Паўлаў вырашыў працягнуць вучобу і паступіў у Імператарскую акадэмію медыцынскай хірургіі. Падчас вучобы ў акадэміі Паўлаў стаў асістэнтам свайго былога настаўніка Эліяса фон Цыёна. Ён пакінуў кафедру, калі Цыёна змяніў іншы выкладчык.

Праз некаторы час Паўлаў атрымаў пасаду лабаранта Канстанціна Усцімавіча на фізіялагічным аддзяленні Ветэрынарнага інстытута. На працягу двух гадоў Паўлаў даследаваў сістэму кровазвароту для сваёй медыцынскай дысертацыі. У 1878 годзе прафесар Сяргей Боткін, клініцыст, запрасіў Паўлава працаваць у фізіялагічную лабараторыю ў якасці загадчыка клінікі. У 1879 годзе ён скончыў Ваенна-медыцынскую акадэмію з залатым медалём за сваю даследчую працу. Пасля конкурснага экзамену Паўлаў атрымаў стыпендыю акадэміі для аспірантуры.

Стыпендыя і пасада дырэктара фізіялагічнай лабараторыі ў клініцы Боткіна дазволілі Паўлаву працягваць сваю даследчую працу. [патрэбна крыніца] У 1883 годзе ён абараніў доктарскую дысертацыю на тэму цэнтрабежных нерваў сэрца і выказаў ідэю нерваў і асноўныя прынцыпы трафічнай функцыі нервовай сістэмы. Акрамя таго, яго супрацоўніцтва з клінікай Боткіна дало доказы асноўнай заканамернасці рэгуляцыі рэфлексаў у дзейнасці органаў кровазвароту.

На навуковую кар’еру яго натхнілі літаратурны крытык і прыхільнік прыродазнаўства Дзмітрый Пісараў і фізіёлаг Іван Сечанаў, якога Паўлаў назваў «бацькам фізіялогіі».

Кар’ера

Вучоба ў Германіі Пасля атрымання доктарскай ступені Паўлаў адправіўся ў Германію, дзе вучыўся ў Лейпцыгу ў Карла Людвіга і Эймера Келі ў лабараторыях Гейдэнгайна ў Брэслаў. Ён заставаўся там з 1884 па 1886 год. Гейдэнгайн вывучаў страваванне ў сабак, выкарыстоўваючы вывядзенне вонкі аддзела страўніка. Аднак Паўлаў удасканаліў методыку, пераадолеўшы праблему падтрымання знешняга нервовага забеспячэння. Выведзены вонкі аддзел стаў называцца мяшком Гейдэнгайна або Паўлава.

Вяртанне ў Расію У 1886 годзе Паўлаў вярнуўся ў Расію ў пошуках новай пасады. Яго заяўка на заняцце кафедры фізіялогіі ў Санкт-Пецярбургскім універсітэце была адхілена. У рэшце рэшт Паўлаву прапанавалі кафедру фармакалогіі ў Томскім універсітэце ў Сібіры і ў Варшаўскім універсітэце ў Польшчы. Ён не заняў ніводнай з гэтых пасад. У 1890 годзе ён быў прызначаны прафесарам фармакалогіі ў Ваенна-медыцынскай акадэміі і займаў гэту пасаду пяць гадоў. У 1891 годзе Паўлаў быў запрошаны ў Інстытут эксперыментальнай медыцыны ў Санкт-Пецярбургу для арганізацыі і кіравання кафедрай фізіялогіі.

За 45 гадоў кіраўніцтва Паўлава інстытут стаў адным з найважнейшых цэнтраў фізіялагічных даследаванняў у свеце. Паўлаў працягваў кіраваць кафедрай фізіялогіі ў інстытуце, адначасова заняўшы ў 1895 годзе кафедру фізіялогіі ў Ваенна-медыцынскай акадэміі. Паўлаў бесперапынна ўзначальваў кафедру фізіялогіі ў акадэміі на працягу трох дзесяцігоддзяў.

Нобелеўская прэмія Пачынаючы з 1901 года, Паўлаў чатыры гады запар намінаваўся на Нобелеўскую прэмію па фізіялогіі і медыцыне. Ён атрымаў прэмію толькі ў 1904 годзе, бо яго папярэднія намінацыі не былі звязаныя з якім-небудзь канкрэтным адкрыццём, а грунтаваліся на розных лабараторных выніках. Калі Паўлаў атрымаў Нобелеўскую прэмію, было ўдакладнена, што ён зрабіў гэта «ў знак прызнання яго працы па фізіялогіі стрававання, дзякуючы якой веды аб найважнейшых аспектах гэтага прадмета былі трансфармаваны і пашыраны».

Даследаванні стрававання У Інстытуце эксперыментальнай медыцыны Паўлаў правёў свае класічныя эксперыменты з стрававальнымі залозамі, якія ў рэшце рэшт прынеслі яму вышэйзгаданую Нобелеўскую прэмію.

У лабараторыі Паўлава быў паўнавартасны вальер для эксперыментальных сабак. Паўлаў цікавіўся назіраннем за іх доўгатэрміновымі фізіялагічнымі працэсамі. Гэта патрабавала падтрымання іх жывымі і здаровымі для правядзення хранічных эксперыментаў, як ён іх называў. Гэта былі эксперыменты на працягу пэўнага часу, прызначаныя для разумення нармальных функцый сабак. Гэта быў новы від даследавання, бо раней эксперыменты былі «вострымі», гэта значыць, сабака падвяргаўся вівісекцыі, якая ў рэшце рэшт прыводзіла да яго гібелі. Паўлаў часта выдаляў стрававод некалькіх сабак і ствараў свіршч у іх горле.

Іншая дзейнасць

У артыкуле Сяргія Маргуліса ў часопісе «Science» за 1921 год была зроблена крытыка працы Паўлава, у якім выказвалася занепакоенасць з нагоды асяроддзя, у якім праводзіліся гэтыя эксперыменты. У артыкуле, заснаваны на дакладзе Г. Дж. Уэлса, у якім сцвярджалася, што Паўлаў вырошчваў бульбу і моркву ў сваёй лабараторыі, гаварылася: «Прыемна ўпэўніцца, што прафесар Паўлаў вырошчвае бульбу толькі як хобі і ўсё яшчэ аддае ўсё магчымае навуковым даследаванням». У тым жа годзе Паўлаў пачаў праводзіць лабараторныя сустрэчы, вядомыя як «сустрэчы па серадах», на якіх ён адкрыта выказваўся па многіх тэмах, у тым ліку пра свае погляды на псіхалогію. Гэтыя сустрэчы працягваліся да яго смерці ў 1936 годзе.

Адносіны з савецкім урадам Паўлаў карыстаўся высокай павагай савецкага ўрада, і ён змог працягваць свае даследаванні. Яго высока ацаніў Уладзімір Ленін. Нягледзячы на пахвалу з боку ўрада Савецкага Саюза, грошы, якія ўкладваліся ў падтрымку яго лабараторыі, і ўзнагароды, якія яму аказвалі, Паўлаў не спрабаваў схаваць сваё незадавальненне і пагарду да камунізму.

У 1923 годзе Паўлаў заявіў, што не ахвяруе нават задняй лапкай жабы дзеля сацыяльнага эксперыменту, які камуністычны рэжым праводзіць у Расіі. Праз чатыры гады ён напісаў Іосіфу Сталіну, пратэстуючы супраць таго, што робіцца з расійскай інтэлігенцыяй, і кажучы, што яму сорамна быць рускім. Пасля забойства Сяргея Кірава ў 1934 годзе Паўлаў напісаў некалькі лістоў Вячаславу Молатаву, з крытыкай масавых пераследаў, якія рушылі пасля забойства, і просіў перагледзець справы, што тычыліся некалькіх людзей, якіх ён асабіста ведаў.

У апошнія гады жыцця стаўленне Паўлава да савецкага ўрада змякчылася; не падтрымліваючы цалкам яго палітыку, ён хваліў савецкі ўрад за падтрымку навуковых устаноў. У 1935 годзе, за некалькі месяцаў да смерці, Паўлаў прачытаў праект «Сталінскай Канстытуцыі» 1936 года і выказаў сваё задавальненне з нагоды відавочнага світання больш свабоднага і дэмакратычнага Савецкага Саюза.

Смерць і пахаванне Паўлаў, які знаходзіўся ў свядомасці да апошніх хвілін свайго жыцця, папрасіў аднаго са сваіх вучняў сесці каля яго ложка і запісаць абставіны яго смерці. Ён хацеў стварыць унікальныя сведчанні суб’ектыўных перажыванняў гэтага апошняга этапу жыцця.Chance, Paul (1988). Learning and Behaviour. Wadsworth Pub. Co. . p. 48. Паўлаў памёр 27 лютага 1936 года ад двухбаковай пнеўманіі ва ўзросце 86 гадоў. Яму ўладкавалі пышныя пахаванні, а яго кабінет і лабараторыя былі захаваны як музей у яго гонар. Яго магіла знаходзіцца на Літаратарскіх мастках на Волкаўскіх могілках у Санкт-Пецярбургу.

Даследаванне рэфлекторнай сістэмы Паўлаў зрабіў унёсак у многія галіны фізіялогіі і неўралагічных навук. Большая частка яго працы была звязана з даследаваннямі тэмпераменту, умоўных рэфлексаў і міжвольных рэфлекторных дзеянняў. Паўлаў праводзіў і кіраваў эксперыментамі па страваванні, у рэшце рэшт апублікаваўшы ў 1897 годзе, пасля 12 гадоў даследаванняў, «Працу стрававальных залоз». Яго эксперыменты прынеслі яму Нобелеўскую прэмію па фізіялогіі і медыцыне ў 1904 годзе.

Гэтыя эксперыменты ўключалі хірургічнае выдаленне частак стрававальнай сістэмы ў жывёл, перасячэнне нервовых пучкоў для вызначэння наступстваў і імплантацыю свіршчоў паміж органамі стрававання і знешнім мяшком для вывучэння змесціва органа. Гэта даследаванне паслужыла асновай для шырокіх даследаванняў стрававальнай сістэмы. Далейшая праца над рэфлекторнымі дзеяннямі ўключала міжвольныя рэакцыі на стрэс і боль. [патрэбна крыніца]

Даследаванні нервовай сістэмы

Паўлаў заўсёды цікавіўся біямаркерамі тыпаў тэмпераменту, апісаных Гіпакратам і Галенам. Ён назваў гэтыя біямаркеры «ўласцівасцямі нервовай сістэмы» і вызначыў тры асноўныя ўласцівасці: (1) сілу, (2) рухомасць нервовых працэсаў і (3) раўнавагу паміж узбуджэннем і тармажэннем, і на аснове гэтых трох уласцівасцей вывеў чатыры тыпы. Ён пашырыў азначэнні чатырох тыпаў тэмпераменту, якія вывучаліся ў той час: халерык, флегматык, сангвінік і меланхолік, абнавіўшы назвы да «моцнага і імпульсіўнага тыпу, моцнага ўраўнаважанага і ціхага тыпу, моцнага ўраўнаважанага і жывога тыпу і слабага тыпу» адпаведна.[ патрэбна крыніца ]

Паўлаў і яго даследчыкі назіралі і пачалі вывучаць трансмаргінальнае тармажэнне (ТМТ), натуральную рэакцыю арганізма — адключэнне пры ўздзеянні моцнага стрэсу або болю, выкліканага электрычным токам.Mazlish, Bruce (1995), Fourth Discontinuity: The Co-Evolution of Humans and Machines, Yale University Press, pp. 122—123, [ праверка не спраўдзілася ] Гэта даследаванне паказала, што ўсе тыпы тэмпераменту рэагавалі на раздражняльнікі аднолькава, але розныя тэмпераменты праходзяць праз рэакцыі ў розны час. Ён адзначыў, што «найбольш асноўнае спадчыннае адрозненне… заключалася ў тым, як хутка яны дасягалі гэтай кропкі адключэння, і што тыя, хто хутка адключаецца, маюць прынцыпова іншы тып нервовай сістэмы».Rokhin, L, Pavlov, I and Popov, Y. (1963), Psychopathology and Psychiatry, Foreign Languages Publication House: Moscow.

Паўлаў праводзіў эксперыменты з стрававальнымі залозамі, а таксама даследаваў функцыю страўніка сабак і ў рэшце рэшт атрымаў Нобелеўскую прэмію па фізіялогіі і медыцыне ў 1904 годзе, стаўшы першым расійскім лаўрэатам Нобелеўскай прэміі. У апытанні ў часопісе «Review of General Psychology», апублікаваным у 2002 годзе, Паўлаў заняў 24-е месца сярод найбольш цытаваных псіхолагаў 20-га стагоддзя.

Прынцыпы класічнага абумоўлення Паўлава былі ўстаноўлены як эфектыўныя ў розных паводніцкіх тэрапіях, так і ў эксперыментальных і клінічных умовах, такіх як навучальныя класы, і нават для зніжэння фобій з дапамогай сістэматычнай дэсенсібілізацыі.

Класічнае навучанне