Фалькісты або Яўрэйская народная партыя — яўрэйскі палітычны рух, актыўны на пачатку XX стагоддзя ў расійскай мяжы аселасці, а пазней на тэрыторыі Царства Польскага і (пасля Першай сусветнай вайны) у міжваеннай Польшчы і краінах Балтыі.
Адным з заснавальнікаў руху быў Сямён Дубноў, які распрацаваў праграму аўтаноміі яўрэяў. Яна пастулявала неабходнасць таго, каб яўрэі заставаліся ў краінах, населеных дыяспарай. Фалькісты лічылі сябе карэнным насельніцтвам і асобнай нацыянальнасцю. Яны выступалі за стварэнне свецкіх абшчын, лідары якіх абіраліся б дэмакратычна. Гэтыя абшчыны павінны былі кіравацца Нацыянальнай радай, якая прадстаўляла б усіх яўрэяў, якія пражываюць на яе тэрыторыі, перад дзяржаўнымі ўладамі. Праграма Дубнова прадугледжвала таксама стварэнне сусветнага яўрэйскага кангрэса, які павінен быў займацца праблемамі, якія датычацца сусветнага яўрэйства. Расійскія фалькісты дазвалялі свабоду ў выбары мовы, на якой яўрэі будуць мець зносіны ў будучыні: на іх думку, не мела значэння, ці гэта будзе ідыш, іўрыт ці мова краіны пасялення. Гэта адрознівала іх ад польскіх фалькістаў, якія надавалі вялікую ўвагу прасоўванню ідыша.
У 1917 годзе, пасля Лютаўскай рэвалюцыі ў Расіі, фалькісты пачалі дзейнічаць як адкрытая і легальная палітычная партыя. Адначасова яны спрабавалі рэалізаваць сваю праграму ва Украіне, якая імкнулася да незалежнасці. Яны ўсклалі вялікія надзеі на дзяржаву, што ўзнікла. Аднак з-за супраціву іншых яўрэйскіх арганізацый фалькісты не ўвайшлі ў склад Украінскай нацыянальнай рады. Пасля ўсталявання савецкага ладу афіцыйная дзейнасць арганізацыі была спынена. Яны працягвалі сваю дзейнасць у Польшчы («Ідышэ Фолькспартай») і Літве.
На выбарах у сейм Польшчы ў 1919 г. фалькісты правялі двух дэпутатаў (Прылуцкага і Гіршгорна), але на выбарах 1922 г. пацярпелі няўдачу ў барацьбе з блокам нацыянальных меншасцяў, які прыцягнуў большасць галасоў яўрэйскіх выбаршчыкаў. Прылуцкі, які быў абраны ў сейм адзіным прадстаўніком Фолькспартай, не далучыўся да клубу яўрэйскіх дэпутатаў «Кола». У 1926 г. адбыўся раскол, які прывёў да аддзялення віленскай секцыі на чале з , якая абвясціла сябе незалежнай («народна-дэмакратычнай») фракцыяй. У 1928 г. прыхільнікі Прылуцкага разам з і Арганізацыяй гандляроў аб’ядналіся са спісам, які падтрымліваўся ўрадам, супраць другога блока нацыянальных меншасцяў, які ўзначальваўся І. Грынбаўмам. Гэтая палітыка садзейнічала далейшай страце папулярнасці Фолькспартай.
Паступова з’явіліся прыкметы таго, што пастулаты праграмы не будуць рэалізаваны. Калі гэта стала відавочна, прыкладна ў сярэдзіне 1920-х гадоў (з-за антыдэмакратычных хваляванняў у краінах Цэнтральнай Еўропы і Балтыі і наступнага ўздыму антысемітызму), фалькісцкая партыя распалася. Многія з яе былых членаў далучыліся да сіянісцкіх арганізацый.
Крыніцы
Катэгорыя:Яўрэйскія арганізацыі Катэгорыя:Палітычныя партыі Катэгорыя:Сіянізм Катэгорыя:Яўрэі ў Беларусі Катэгорыя:Яўрэі ў Польшчы Катэгорыя:Яўрэі ў Літве