Аўты́нг (ад , паходзіць ад выразу to be out of the closet — «быць па-за шафай», не хаваць сваю арыентацыю) — публічнае разгалашэнне інфармацыі пра прыналежнасць чалавека да ЛГБТ-супольнасці (яго сексуальную арыентацыю або гендарную ідэнтычнасць) без яго на тое згоды ці ведама. Часта гэта робіцца з ліхімі намерамі, каб інструменталізаваць гомафобію, біфобію і/або трансфобію дзеля дыскрэдытацыі асобы, альбо, наадварот, каб змагацца з гомафобіяй, гетэрасексізмам і цыссексізмам шляхам выкрыцця таго, што вядомы або паважаны чалавек з’яўляецца гомасексуалам і/або трансгендарам.
Паняцце аўтынгу можа выкарыстоўвацца і ў больш шырокім сэнсе — як абнародаванне любой кампраметуючай інфармацыі (напрыклад, удзелу ў БДСМ-практыках або прыналежнасці да секты), так і ў больш вузкім — як выкрыццё прыналежнасці да ЛГБТ выключна публічных асоб і знакамітасцей, а не любых прадстаўнікоў супольнасці. Аўтынг з’яўляецца супрацьлегласцю камінг-аўту, які ўяўляе сабой выключна добраахвотнае раскрыццё ўласнай ідэнтычнасці.
Звычайна аўтынг у асабістым кантэксце лічыцца неэтычным і асуджаецца грамадствам. Калі ж гаворка ідзе пра публічных асоб, этычнасць такіх дзеянняў выклікае вострыя спрэчкі, паколькі гэта можа негатыўна паўплываць на асабістае жыццё або кар’еру чалавека. Некаторыя ЛГБТ-актывісты сцвярджаюць, што гомасексуальныя асобы, якія выступаюць супраць правоў ЛГБТ, не маюць права на прыватнае жыццё з-за іх відавочнай крывадушнасці. У спробе прадухіліць аўтынг, публічная асоба можа прыняць рашэнне зрабіць камінг-аўт першай, хоць кантроль над умовамі выкрыцця ўласнай ідэнтычнасці — толькі адзін са шматлікіх матываў для гэтага кроку.
Тэрміналогія і этымалогія
Вызначыць першае выкарыстанне тэрміна ў сучасным сэнсе складана. У выданні часопіса «Harper's Magazine» за 1982 год Тэйлар Бранч прадказваў, што «outage» (бел.: выхад) стане палітычнай тактыкай, у якой людзі, што знаходзяцца «ў шафе», апынуцца пад скрыжаваным агнём. Артыкул «Прымус геяў да выхаду з шафы» () аўтарства Уільяма А. Генры III у часопісе «Time» ад 29 студзеня 1990 года ўвёў тэрмін «аўтынг» у шырокі ўжытак.
У пачатку 1990-х гадоў паняцце замацавалася і ў іншых мовах, у прыватнасці ў нямецкай. У інтэрнэт-выданні слоўніка «Duden» тлумачацца два значэнні: па-першае, абнародаванне гомасексуальнай схільнасці каго-небудзь (асабліва вядомай асобы) без яе згоды; па-другое, публічнае прызнанне сваіх уласных схільнасцей. З цягам часу тэрмін набыў дадатковыя значэнні ў жоўтай прэсе і пачаў прымяняцца для абазначэння выкрыцця любых схаваных фактаў (напрыклад, шлюбнай здрады), аднак у дакладным сэнсе ён працягвае абазначаць менавіта раскрыццё сексуальнай арыентацыі або гендарнай ідэнтычнасці без згоды. У англійскай мове гістарычна слова «outing» азначала проста экскурсію або паездку, і толькі ў канцы XX стагоддзя набыло сучасны палітычны і сацыяльны падтэкст.
Этыка і матывы У самім ЛГБТ-супольніцтве аўтынг з’яўляецца прадметам вострых дыскусій. Многія гомасексуальныя і трансгендарныя людзі лічаць яго непрымальным пры любых абставінахJanusz Boguszewski, Coming-Out czy outing? , homiki.pl. Аднак абаронцы аўтынгу як палітычнага інструмента прыводзяць розныя аргументы на сваю карысць. Габрыэль Ратэла, былы рэдактар выдання «OutWeek», тлумачыў аўтынг як «прывядзенне да роўнасці», сцвярджаючы, што гэта перш за ўсё журналісцкі рух, накіраваны на тое, каб ставіцца да гомасексуальнасці ў СМІ нароўні з гетэрасексуальнасцю. Мікеланджэла Сіньярыле апісваў мэту «OutWeek» як павышэнне дасведчанасці пра прысутнасць геяў і іх палітычныя праблемы, каб тэма гомасексуальнасці перастала здавацца грамадству настолькі «гратэскавай», што яе нельга абмяркоўваць. Ён таксама падкрэсліваў, што аўтынг не з’яўляецца простай трансляцыяй прыватных дэталяў.
Рычард Мор адзначаў, што некаторыя параўноўваюць аўтынг з макартызмам, але, на яго думку, правільна выкарыстаны аўтынг не мабілізуе антыгееўскія каштоўнасці, а змагаецца з імі. Мор сцвярджае, што аўтынг з’яўляецца «дапушчальным і чаканым вынікам маральнага жыцця»Mohr, Richard. Gay Ideas: Outing and Other Controversies, Boston: Beacon Press, 1992..
Не існуе агульнапрызнанага вызначэння «справядлівага аўтынгу». Уорэн Ёхансан і Уільям Персі апісваюць прынамсі чатыры прамежкавыя пазіцыі, якія апраўдваюць такія дзеянні: па-першае, дапускаецца аўтынг толькі памерлых асоб; па-другое, выкрыццё выключна крывадушнікаў, якія актыўна дзейнічаюць супраць правоў і інтарэсаў геяў; па-трэцяе, выкрыццё пасіўных саўдзельнікаў, якія дапамагаюць кіраваць гомафобнымі інстытутамі; і, нарэшце, аўтынг выбітных асоб, выкрыццё якіх магло б разбурыць стэрэатыпы і прымусіць грамадства перагледзець сваё стаўленне да гомасексуальнасці. Большасць прыхільнікаў гэтай тактыкі нацэльваецца на тых, хто падтрымлівае дыскрымінацыйную палітыку і рэлігійныя дагматы супраць геяў, адначасова вядучы таемнае гомасексуальнае жыццё. Як адзначыў журналіст з Сан-Францыска Рэндзі Шылтс, для актывістаў гей-руху відавочна, што найбольшай перашкодай на шляху прагрэсу часта з’яўляюцца не гетэрасексуалы, а менавіта прыхаваныя гомасексуалы.
Амерыканскі журналіст Майкл Маста, адзін з першых, хто пачаў практыкаваць выкрыццё знакамітасцей, заяўляўInterview with Michael Musto, David Shankbone, Wikinews, October 7, 2007.:
Брытанскі актывіст Пітэр Тэтчэл у 1995 годзе абгрунтаваў такія дзеянні як форму самаабароны:
У Польшчы дыскусія наконт аўтынгу таксама выклікала супярэчлівыя меркаванні. Некаторыя публіцысты называлі яго «апошняй зброяй» супраць крывадушных правых палітыкаўMichał Minałto, Outing bronią ostateczną , homiki.plЯцэк Каханоўскі, Outing — za czy przeciw?, innastrona.pl. Аднак такія дзеячы як Роберт Бедрань, Шыман Нямец і Яцэк Каханоўскі выступалі супраць аўтынгу гамасексуальных палітыкаў польскай правіцы. Бедрань заяўляў, што арганізацыя «Кампанія супраць гамафобіі» не мае намеру выкарыстоўваць такія супярэчлівыя метадыOuting homoseksualistów prawicy. З іншага боку, Тар’я Халанен, былая прэзідэнтка Фінляндыі, крытыкавала асоб, якія хаваюць сваю арыентацыю, бо іх бачнасць неабходная для пабудовы талерантнага грамадства.
Кангрэсмен ЗША Барні Фрэнк падчас скандалу з Маркам Фолі ў 2006 годзе сцвярджаў: «Я думаю, што існуе права на прыватнае жыццё. Але права на прыватнае жыццё не павінна быць правам на крывадушнасць. Людзі, якія жадаюць дэманізаваць іншых, не павінны мець магчымасць пайсці дадому, зачыніць дзверы і рабіць тое ж самае самі».
Тым не менш, праціўнікі аўтынгу падкрэсліваюць, што ён не вырашае глабальных праблем ЛГБТ, а толькі служыць спектаклем для СМІ. Раскрыццё чужых сакрэтаў можа прывесці да сур’ёзных псіхалагічных траўмаў для тых, хто яшчэ не прыняў сябе. Як адзначаў Роджэр Розенблат у эсэ 1993 года для «New York Times Magazine», «Практыка „аўтынгу“ гомасексуалаў супярэчліва мае на ўвазе, што яны маюць права на прыватны выбар, але не маюць права на прыватнае жыццё».
Грамадская думка У 2008 годзе амерыканскі сэрвіс «PlanetOut.com» правёў даследаванне наконт стаўлення да аўтынгу сярод шырокай папуляцыі і асобна сярод геяў і лесбіянакHighlights from 2008 Prime Access/PlanetOutGay and Lesbian Consumer Study :
+ Ці павінны СМІ рабіць аўтынг гомасексуальных публічных асоб (у тым ліку палітыкаў), якія хаваюць сваю арыентацыю? Група рэспандэнтаў Так Не Няма меркавання Уся папуляцыя (1 502 чал.) 8 % 74 % 18 % Геі і лесбіянкі (757 чал.) 8 % 72 % 20 %
+ Ці павінны СМІ рабіць аўтынг гомасексуальных публічных асоб, якія хаваюць сваю арыентацыю і выступаюць супраць роўных правоў для ЛГБТ? Група рэспандэнтаў Так Не Няма меркавання Уся папуляцыя (1 502 чал.) 33 % 45 % 22 % Геі і лесбіянкі (757 чал.) 61 % 13 % 26 %
Наступствы і ўплыў Аўтынг рэдка праходзіць бязбольна. Гэта можа мець разбуральныя наступствы, асабліва для тых, хто не мае падтрымкі з боку сям’і. Выкрыццё можа прывесці да звальнення з працы, разрыву стасункаў з сябрамі і сваякамі, а таксама справакаваць гвалт на глебе нянавісці.
Калі гомасексуальнасць крыміналізаваная ў краіне або лічыцца хваробай, аўтынг можа наклікаць рэпрэсіі з боку дзяржавы. Гістарычнымі прыкладамі з’яўляюцца Оскар Уайльд (быў зняволены) і Алан Цьюрынг (быў прымушаны да гарманальнай тэрапіі). У ісламскіх краінах аўтынг часта азначае смяротную небяспеку, што прымушае многіх шукаць прытулку ў заходніх краінах. Напрыклад, у кантэксце забойства Алі Фазелі Манфарэда ў Іране праваабаронцы адзначалі небяспеку ўнясення дадзеных аб сексуальнай арыентацыі ў дакументы аб вызваленні ад ваеннай службы. У Марока пасля серыі аўтынгаў праз дадаткі для знаёмстваў Human Rights Watch заклікала ўрад абараніць мясцовую супольнасць ад дыскрымінацыі і гвалту.
Часта ЛГБТ-людзі, асцерагаючыся наступстваў аўтынгу і шантажу з боку журналістаў, вымушаны самастойна абвяшчаць пра сваю ідэнтычнасць. Такім чынам іх камінг-аўт становіцца вымушаным. Напрыклад, у 2016 годзе так зрабіла рэжысёрка Лілі Вачоўскі:
Разам з тым, аўтынг часам аказвае і глабальны палітычны ўплыў. Мікеланджэла Сіньярыле сцвярджаў, што выкрыццё журналіста Піта Уільямса сур’ёзна пахіснула ваенную палітыку супраць геяў у ЗША і зрабіла гэтае пытанне адной з галоўных тэм прэзідэнцкай кампаніі 1992 года.
Гісторыя і вядомыя выпадкі
Першая палова XX стагоддзя Справа Філіпа цу Ойленбурга ў 1907—1909 гадах стала першым публічным аўтынг-скандалам XX стагоддзя. Журналісты левага кірунку, якія выступалі супраць палітыкі кайзера Вільгельма II, выкрылі некалькіх выбітных членаў яго кабінета, пачынаючы з абвінавачванняў Максіміліяна Гардэна супраць дыпламата Філіпа цу Ойленбурга. Гэтыя абвінавачванні падштурхнулі іншых журналістаў рушыць услед іх прыкладу, у тым ліку Адольфа Бранда, заснавальніка часопіса «Der Eigene». Многія актывісты першага гомасексуальнага руху асудзілі аўтынг як «шлях па трупах». Аднак у 1928 годзе Курт Хілер абараняў магчымасць аўтынгу палітыкаў, якія рыхтуюць антыгомасексуальныя законы, заяўляючы: «Наша салідарнасць… не распаўсюджваецца на здраднікаў уласнай справы».
У 1931—1932 гадах быў выкрыты найбліжэйшы саюзнік Адольфа Гітлера Эрнст Ром. У адказ Адольф Бранд напісаў, што калі чалавек на дзяржаўнай пасадзе жадае ўсталяваць зневажальны кантроль над інтымным жыццём іншых, «яго ўласнае любоўнае жыццё таксама перастае быць прыватнай справай»Brand, Adolph. Political Criminals: A Word About the Röhm Case (1931) Reprinted in Homosexuality and Male Bonding in Pre-Nazi Germany, edited by Harry Oosterhuis, 235—240. New York, Haworth, 1991.. Журналіст Курт Тухольскі з гэтым не пагадзіўся, напісаўшы ў выданні «Die Weltbühne»: «Мы змагаемся са скандальным параграфам 175 ўсюды, дзе можам, таму мы не павінны далучацца да хору тых, хто хоча выгнаць чалавека з грамадства за тое, што ён гомасексуал». Яшчэ адным палітычным скандалам стала Справа Бломберга — Фрыча (1938 год).
Другая палова XX стагоддзя — нашы дні У 1950-я гады падчас «Лавандавай панікі» ў ЗША з’явіліся жоўтыя выданні накшталт часопіса «Confidential», якія спецыялізаваліся на раскрыцці скандальнай інфармацыі пра знакамітасцей. Сярод іх ахвяр былі былы намеснік дзяржсакратара Самнер УэлсBenjamin Welles, Sumner Welles: FDR’s Global Strategist: A Biography (NY: St. Martin’s Press, 1997),370-1 і Артур Х. Вандэнберг-малодшы. У 1957 годзе амерыканскі піяніст Лібэрачэ паспяхова падаў у суд на брытанскую газету «Daily Mirror» за намёк на яго гомасексуальнасць, прычым абарона газеты грунтавалася на тым, што абвінавачванні не было зусім. Толькі ў 2011 годзе актрыса Бэці Уайт пацвердзіла, што Лібэрачэ быў геем і што яна часта выступала ў якасці яго «барады» (падстаўной дзяўчыны).