Канстанцін Васілевіч Яльніцкі () — педагог-метадыст, асветнік, краязнавец, аўтар вялікай колькасці вучэбных дапаможнікаў i падручнікаў па педагогіцы, гісторыі педагогікі, методыцы выкладання рускай мовы, артыкулаў для педагагічных часопісаў.Мысліцелі і асветнікі Беларусі, X—XIX стст. : энцыклапедычны даведнік. — Мінск, 1995. — С. 608—609.
Біяграфія Нарадзіўся 11 чэрвеня 1846 года ў Мінскай губерні, з дваран, сын тытулярнага саветніка судовага ведамства. Пасля заканчэння гімназіі ў 1865 годзе паступіў у Нежынскі ліцэй. У 1868 годзе скончыў поўны курс і быў дапушчаны да выканання пасады рускай славеснасці ў Мазырскай класічнай гімназіі. Скончыў двухгадовыя курсы Санкт-Пецярбургскай ваеннай гімназіі.
Праца ў Омску 9 ліпеня 1872 года атрымаў прызначэнне ў Сібірскую ваенную гімназію. Адначасова загадам генерал-губернатара Заходняй Сібіры ад 8 верасня 1872 года прызначаны настаўнікам педагогікі і дыдактыкі Омскай жаночай гімназіі ганаровых грамадзян Паповых. З 7 лістапада 1876 года — калежскі асэсар; з 1 ліпеня 1877 года — надворны саветнік; з 23 лістапада 1880 года — калежскі саветнік, 19 жніўня 1882 года прызначаны галоўным інспектарам вучылішчаў Заходняй Сібіры, а таксама прызначаны выкладчыкам педагогікі і дыдактыкі 7 і 8 класаў Омскай жаночай гімназіі. У гімназіі працаваў да 1906 года.
28 кастрычніка 1884 года выраблены ў стацкія саветнікі, 13 снежня 1909 года ў сапраўдныя стацкія саветнікі.
Узнагароджаны ордэнам Св. Станіслава 2-й і 3-й ступені (30 жніўня 1887) і ордэнам Св. Ганны 2-й і 3-й ступені (30 жніўня 1893). 17 сакавіка 1896 года Яльніцкаму падаравана сярэбраны медаль у памяць валадарання імператара Аляксандра III. Заснавальнік стыпендый у Омскай жаночай гімназіі і Омскім кадэцкім корпусе (у памяць 19 лютага 1861 і ў памяць укаранавання яго імператарскай вялікасці 15 мая 1883).
Падчас сваёй працы ў Омску напісаў 34 падручнікі і навучальных дапаможнікі: «Курс дыдактыкі» (1915), «Методыка пачатковага навучання роднай мове» (1916), «Агульная педагогіка» (1916), «Нарысы па гісторыі педагогікі» (1918) і інш.; каля 200 артыкулаў у розных педагагічных часопісах. Падручнікі Ельніцкага доўгі час былі адзінымі ў жаночай гімназіі. Паслядоўнік Канстанціна Ушынскага. За працы ў педагогіцы 22 ліпеня 1887 года ганараваны залатога медалю 1-й ступені на навукова-прамысловай Сібірска-Уральскай выстаўцы.
Вывучаў эканоміку, гісторыю, побыт і культуру народаў Сібіры. Выдаў кнігу «Інародцы Сібіры і Сярэднеазіяцкіх уладанняў Расіі: этнаграфічныя нарысы» (1895).
Вяртанне ў Беларусь 7 студзеня 1910 года з прычыны хваробы вачэй быў звольнены з кадэцкага корпуса і з’ехаў у Санкт-Пецярбург. Пасля аперацыі, быў запрошаны выкладаць у 7-х і 8-х педагагічных класах Парыцкага жаночага вучылішча духоўнага ведамства. Заснаваў у вучылішчы адукацыйныя стыпендыі для выхаванак. Унёс грашовыя сродкі на будаўніцтва будынка бальніцы для вучылішча.
Летам 1909 кіраваў педагагічным курсамі ў Мінску для настаўнікаў пачатковых школ Мінскай і Магілёўскай губерняў.
Педагагічныя погляды Выказаў шэраг важных меркаванняў па пытаннях дыдактыкі, першапачатковага навучання грамаце, падрыхтоўкі народных настаўнікаў. Асноўныя яго метадычныя працы прысвечаны навучанню пісьму і чытанню. Заслугоўваюць увагі працы Яльніцкага па пытаннях педагагічнай падрыхтоўкі настаўнікаў, адукацыі жанчын і, у прыватнасці, падрыхтоўкі іх да выкладчыцкай і педагагічнай дзейнасці. Лічыў, што народны настаўнік «павінен мець тыя станоўчыя якасці, без якіх яму немагчыма асвятляць жыццёвы шлях іншых»; што поспех настаўніка залежыць ад зацікаўленасці яго ў сваёй дзейнасці. Падкрэсліваў, што настаўнік павінен з любоўю ставіцца да дзяцей, але не песціць іх, кіравацца ў сваёй дзейнасці веданнем і педагагічным тактам, з’яўляцца для вучняў узорам працавітасці, быць у пэўнай меры строгім, але справядлівым, не патураць капрызам дзяцей, а заўсёды праяўляць самавалоданне. Ён асуджаў любыя меры пакарання, якія прыніжаюць годнасць вучня. Рэлігію адносіў да найважнейшых сродкаў маральнага выхавання, а закон божы лічыў неабходным прадметам школьнага курса. Высока цэнячы дасягненні рускай педагогікі, ён рабіў намаганні для пашырэння яе ідэй, а метадычныя рэкамендацыі КанстанцінаУшынскага лічыў асноўным кірункам для настаўнікаў пачатковых школ.
Многія працы Яльніцкага перавыдаваліся па некалькі разоў, некаторыя перакладзены на балгарскую мову. Падручнікамі Яльніцкага шырока карысталіся ў навучальных установах Беларусі пачынаючы з 1880-х гадоў.
Крыніцы
Катэгорыя:Мемуарысты Расійскай імперыі Катэгорыя:Члены Рускага геаграфічнага таварыства да 1917 года Катэгорыя:Правадзейныя стацкія саветнікі Катэгорыя:Вучоныя паводле алфавіта