«Ба́цькаўшчына» (поўная назва — Беларускае культурна-асветнае таварыства «Бацькаўшчына» ў Латвіі) — беларуская арганізацыя дыяспары ў міжваеннай Латвіі, створаная ўвесну 1921 года. З’яўлялася першай буйной арганізацыяй беларускага нацыянальнага руху ў Латгаліі.

Гісторыя Заснаванне і пашырэнне Таварыства было закладзена 25 сакавіка 1921 года ў Дзвінску (сучасны Даўгаўпілс). У гэты дзень на кватэры Яна Восіпавіча Харлапа сабраліся 9 мясцовых актывістаў. Яны заслухалі даклад Кастуся Езавітава «Гісторыя беларускага адраджэнскага руху» і афіцыйна падпісалі статут арганізацыі. Старшынёй таварыства быў абраны Ян Харлап, а сярод ініцыятараў яго стварэння і актывістаў вылучаліся таксама Сяргей Сахараў, Макар Шчорс і іншыя дзеячы.

На працягу лета 1921 года з пашырэннем сваёй дзейнасці дзвінская сядзіба ператварылася ў Цэнтральнае ўпраўленне культурна-асветнага таварыства «Бацькаўшчына» ў Латвіі. Былі створаны мясцовыя аддзелы ў іншых паселішчах Латгаліі, у прыватнасці ў Індры, Краслаўцы, Люцыне, Рэжыцы і Старой Слабадзе.

Супрацоўніцтва з Янісам Райнісам Кіраўніцтва таварыства разумела неабходнасць мацнейшай палітычнай і грамадскай падтрымкі з боку латвійскіх улад. Таму 18 жніўня 1921 года яны звярнуліся да выдатнага латышскага паэта і лідара сацыял-дэмакратычнай партыі Латвіі Яніса Райніса з просьбай стаць афіцыйным апекуном беларусаў. Райніс пагадзіўся і запэўніў беларускіх дзеячаў наступнымі словамі: «Вы ў мяне заўсёды знойдзеце ў добрых справах добрага абаронцу». Дзякуючы гэтаму, менавіта Райніс прадстаўляў інтарэсы беларускай меншасці (якая на той момант яшчэ не мела ўласных дэпутатаў) ва Устаноўчым сходзе Латвіі восенню 1921 года.

Дзейнасць Асветніцкая праца «Бацькаўшчына» адыграла вырашальную ролю ў станаўленні беларускага школьніцтва. Улетку 1921 года пры садзейнічанні Міністэрства асветы Латвіі таварыства арганізавала ў Дзвінску двухмесячныя беларускія настаўніцкія курсы для падрыхтоўкі нацыянальных педагагічных кадраў.

Таварыства непасрэдна спрычынілася да адкрыцця першых беларускіх сярэдніх навучальных устаноў у Латвіі. У 1922 годзе яго намаганнямі былі заснаваныя Дзвінская дзяржаўная беларуская гімназія і прыватная Люцынская беларуская гімназія (якая ў 1923 годзе набыла дзяржаўны статус і перайшла на ўтрыманне Беларускага аддзела).

У жніўні 1922 года Дзвінскі аддзел таварыства праводзіў адбор маладых беларусаў для накіравання на вышэйшае навучанне ў Чэхаславакію. Разгледзеўшы 23 заявы, таварыства адабрала і накіравала на вучобу ў Прагу шэсць найбольш здольных беларускіх юнакоў і дзяўчат з ліку слухачоў настаўніцкіх курсаў, а астатнім параіла працягнуць педагагічную падрыхтоўку ў Дзвінску.

Тэатральнае жыццё

Адной з праяў дзейнасці «Бацькаўшчыны» стала зараджэнне беларускага аматарскага тэатра ў Латвіі. 1 верасня 1921 года пры таварыстве была створана беларуская драматычная дружына пад кіраўніцтвам Сцяпана Заліўскага. Неўзабаве яна паставіла сваю першую п'есу ў дзвінскім гарадскім клубе. У тым жа месяцы Кастусь Езавітаў змог арганізаваць з моладзі Дзвінска і навакольных вёсак асобную вандроўную тэатральную трупу, якая выступала ў розных населеных пунктах Латгаліі. У 1922—1923 гадах уласны драматычны гурток таксама актыўна працаваў пры Краслаўскім аддзеле таварыства.

Спыненне дзейнасці У 1924 годзе латвійская палітычная паліцыя пачала маштабны пераслед беларускіх дзеячаў. У выніку так званага «беларускага працэсу» многія кіраўнікі і актывісты нацыянальнага руху былі арыштаваны па абвінавачванні ў сепаратызме і антыдзяржаўнай дзейнасці. Нягледзячы на тое, што суд у красавіку 1925 года апраўдаў затрыманых, гэтыя падзеі прывялі да часовага паралічу грамадскай актыўнасці дыяспары. Пасля 1925 года дзейнасць таварыства «Бацькаўшчына» спынілася, а эстафету беларускай працы перанялі іншыя арганізацыі, такія як «Беларуская хата», «Таварыства беларусаў-выбаршчыкаў» і Таварыства беларускіх настаўнікаў у Латвіі.

Крыніцы

Літаратура

Катэгорыя:Арганізацыі беларусаў Латвіі Катэгорыя:Арганізацыі, заснаваныя ў 1921 годзе Катэгорыя:Зніклі ў 1925 годзе Катэгорыя:Даўгаўпілс