Міхал Саевіч (; , Ляўкова Новае, гміна Нарэўка, Гайнаўскі павет, Падляскае ваяводства, Польшча) — польскі мовазнавец, славіст і беларусіст, даследчык беларускіх гаворак Беласточчыны, словаўтварэння, антрапанімікі, этналінгвістыкі і сацыялінгвістыкі польска-беларуска-ўкраінскага і шырэй польска-ўсходнеславянскага моўнага памежжа.Goral A. Prof. dr hab. Michał Sajewicz – a researcher into the Polish-East Slavonic borderland, a populariser of research on Belarus and Belarusians, and a teacher. Laudatio in Honour of Professor Sajewicz // Studia Białorutenistyczne. — 2019. — T. 13. — S. 9–19. — DOI: 10.17951/sb.2019.13.9-19.Sajewicz M. O etymologii wybranych nazwisk mieszkańców wsi Lewkowo Nowe w powiecie hajnowskim na Białostocczyźnie // Studia Białorutenistyczne. — 2024. — T. 18. — S. 225–240. — DOI: 10.17951/sb.2024.18.225-240. Габілітаваны доктар гуманітарных навук у галіне славянскага мовазнаўства (2003), прафесар гуманітарных навук (2014), прафесар-эмерыт Універсітэта Марыі Складоўскай-Кюры ў Любліне.Nominacje profesorskie w Pałacu Prezydenckim // Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej. — 10.11.2014.
Біяграфія
Паходжанне і адукацыя
Нарадзіўся 15 чэрвеня 1949 года ў вёсцы Ляўкова Новае каля Белавежскай пушчы, цяпер у гміне Нарэўка Гайнаўскага павета. Дзяцінства правёў у роднай вёсцы. У 1956—1963 гадах вучыўся ў пачатковай школе ў суседнім Ляўкове Старым, пасля чаго працягнуў навучанне ў агульнаадукацыйным ліцэі ў Гайнаўцы з дадатковым навучаннем беларускай мовы.
У 1967 годзе паступіў на рускую філалогію ва Універсітэт Марыі Складоўскай-Кюры ў Любліне. Яшчэ падчас вучобы зацікавіўся дыялекталогіяй: у 1971 годзе ўдзельнічаў у палявых даследаваннях гаворак у Ляўкове Старым і Ляўкове Новым. Магістарскую працу Gwara ruska okolic Narewki w pow. hajnowskim (fonetyka – fleksja), прысвечаную фанетыцы і словазмяненню мясцовых беларускіх гаворак, падрыхтаваў пад кіраўніцтвам Міхала Лесьёва і абараніў у 1972 годзе.Goral A. Osobowe nomina agentis na Białostocczyźnie w badaniach profesora Michała Sajewicza // Zeszyty Cyrylo-Metodiańskie. — 2020. — T. 9. — S. 140–152.
Навуковая і выкладчыцкая праца
1 кастрычніка 1972 года Міхал Саевіч пачаў працаваць ва Універсітэце Марыі Складоўскай-Кюры. У 1975 годзе праходзіў трохмесячную навуковую стажыроўку ў Інстытуце славістыкі Польскай акадэміі навук у Варшаве, у 1978 годзе — у Кіеўскім дзяржаўным універсітэце імя Тараса Шаўчэнкі. Паралельна працягваў палявыя даследаванні ўсходнеславянскіх гаворак Беласточчыны.
У 1983 годзе атрымаў ступень доктара гуманітарных навук на падставе дысертацыі Słowotwórstwo rzeczowników w gwarach wschodniosłowiańskich na terenie byłego powiatu hajnowskiego («Словаўтварэнне назоўнікаў ва ўсходнеславянскіх гаворках на тэрыторыі былога Гайнаўскага павета»), падрыхтаванай пад кіраўніцтвам Марыяна Юркоўскага і Стэфана Вархала. Пасля абароны працягваў даследаваць словаўтварэнне беларускіх гаворак гмін Нарэўка і Белавежа, а пазней пашырыў тэрыторыю палявых даследаванняў на 30 вёсак уздоўж Нарава.
У 2002 годзе выдаў манаграфію Derywacja sufiksalna osobowych nazw subiektów w nadnarwiańskich gwarach białoruskich Białostocczyzny. Deverbativa, deadiectiva, якая стала асновай габілітацыі. 25 чэрвеня 2003 года атрымаў ступень габілітаванага доктара гуманітарных навук у галіне славянскага мовазнаўства. 10 лістапада 2014 года прэзідэнт Польшчы Браніслаў Камароўскі ўручыў яму акт аб наданні навуковага звання прафесара гуманітарных навук.
У Інстытуце славянскай філалогіі Універсітэта Марыі Складоўскай-Кюры Саевіч выконваў шэраг арганізацыйных функцый. У 1997—2005 гадах узначальваў лабараторыю беларускай мовы і літаратуры, у 2005—2018 гадах — аддзел беларусістыкі, у 2018—2019 гадах — аддзел беларусістыкі і балгарыстыкі. У 2003—2009 гадах быў намеснікам дырэктара Інстытута славянскай філалогіі, а з верасня 2013 да жніўня 2018 года — яго дырэктарам.
У 1989—2009 гадах выкладаў таксама ў Люблінскім каталіцкім універсітэце. Пад яго кіраўніцтвам былі падрыхтаваны больш за 450 магістарскіх і бакалаўрскіх прац па рускай, беларускай і ўкраінскай філалогіі, а таксама дзве доктарскія дысертацыі ў галіне славянскага мовазнаўства.
Навуковая дзейнасць
Беларуская дыялекталогія і словаўтварэнне
Асноўным аб'ектам шматгадовых даследаванняў Саевіча сталі беларускія гаворкі паўднёвай часткі Беласточчыны, найперш ваколіц Нарэўкі, Белавежы і верхняга цячэння Нарава. Ён вывучаў іх фанетыку, словазмяненне, лексіку і асабліва словаўтварэнне назоўнікаў, разглядаючы матэрыял беларускіх гаворак у супастаўленні з украінскімі і польскімі гаворкамі, а таксама з літаратурнымі беларускай, украінскай і польскай мовамі.Прыгодзіч М. Р. Міхал Саевіч як даследчык гаворак Беласточчыны // Супольнасць традыцыі — садружнасць у будучыні: беларуска-польскія моўныя, літаратурныя, гістарычныя і культурныя сувязі / пад рэд. І. Э. Багдановіч, С. М. Запрудскага. — Мінск: Кнігазбор, 2012. — С. 8–11.
Факталагічнай асновай габілітацыйнай манаграфіі сталі матэрыялы з 30 вёсак — 23 у гміне Нарэўка і сямі ў гміне Белавежа. У ёй было прааналізавана 2630 дэрыватаў, у тым ліку 1875 аддзеяслоўных асабовых назваў суб'ектаў дзеяння і 755 адпрыметнікавых назваў носьбітаў прымет. Даследаванне стала комплексным апісаннем гэтых словаўтваральных катэгорый у беларускіх гаворках верхняга цячэння Нарава.
Асобна Саевіч даследаваў беларуска-ўкраінскую моўную мяжу на Беласточчыне, узаемадзеянне беларускіх, украінскіх і польскіх гаворак, а таксама вынікі польскага і ранейшых моўных уплываў у сістэме мясцовых гаворак.Goral A. Polsko-wschodniosłowiańskie pogranicze językowe w badaniach profesora Michała Sajewicza. — Lublin: Wydawnictwo KUL, 2022. — 160 s. — ISBN 978-83-8288-029-8.
Антрапаніміка і сацыялінгвістыка
Значная частка прац Саевіча прысвечана антрапаніміцы ўсходняй Беласточчыны. Ён даследаваў асабовыя імёны, прозвішчы, мянушкі і назвы жонак у сучасным Гайнаўскім павеце, у тым ліку імёны жыхароў Кляшчэляў XVI—XVIII стагоддзяў, змены асабовага наймення праваслаўнага насельніцтва, патранімічныя прозвішчы з фармантам -uk, мянушкі жыхароў Ляўкова Старога і наваколля, а таксама традыцыйныя формы наймення жонак у беларускіх гаворках вакол Нарэўкі.Złotkowski P. Antroponimia Białostocczyzny w badaniach profesora Michała Sajewicza // Studia Białorutenistyczne. — 2022. — T. 16. — S. 277–287. — DOI: 10.17951/sb.2022.16.277-287.
Абагульненнем шматгадовых антрапанімічных даследаванняў стала 725-старонкавая манаграфія Nazwiska patronimiczne z formantem -uk w powiecie hajnowskim na Białostocczyźnie na tle ogólnopolskim (2013). У ёй матэрыял Гайнаўскага павета разглядаецца на агульнапольскім і ўсходнеславянскім фоне.
Да этна- і сацыялінгвістычных тэм даследчыка належаць моўная і этнічная самаідэнтыфікацыя насельніцтва Беласточчыны, суадносіны мовы і веравызнання, вобраз «малой радзімы» ў беларускамоўных вясковых супольнасцях, а таксама культурна-моўная спецыфіка польска-беларуска-ўкраінскага памежжа.
Развіццё беларусістыкі ў Любліне
Міхал Саевіч удзельнічаў у стварэнні і развіцці асобнага беларусістычнага кірунку ва Універсітэце Марыі Складоўскай-Кюры. У 1990-я гады там была створана лабараторыя беларускай мовы і літаратуры, на аснове якой пазней развіўся аддзел беларусістыкі.
У 2007 годзе з ініцыятывы Саевіча і пры супрацоўніцтве з Рышардам Радзікам быў заснаваны навуковы штогоднік Studia Białorutenistyczne, прысвечаны даследаванням Беларусі і беларускай мовы, літаратуры, культуры і гісторыі. У 2007—2018 гадах Саевіч узначальваў яго рэдакцыйную раду.
З'яўляецца сябрам Міжнароднай асацыяцыі беларусістаў. У 2004—2018 гадах узначальваў цэнтральнае праўленне Польскага беларусазнаўчага таварыства (Polskie Towarzystwo Białorutenistyczne). Уваходзіў таксама ў навуковыя і рэдакцыйныя органы шэрагу польскіх і беларускіх выданняў, у тым ліку Acta Albaruthenica і «Весніка БДУ».
Да 2019 года навуковы і навукова-арганізацыйны даробак Саевіча налічваў больш за 160 публікацый: манаграфіі, больш за 80 навуковых артыкулаў, рэцэнзіі, рэдагаваныя калектыўныя выданні, навукова-папулярныя тэксты, пераклады і бібліяграфічныя працы.
Выбраная бібліяграфія
Манаграфіі
Derywacja sufiksalna osobowych nazw subiektów w nadnarwiańskich gwarach białoruskich Białostocczyzny. Deverbativa, deadiectiva. — Lublin: Wydawnictwo UMCS, 2002. — 521 s. Nazwiska patronimiczne z formantem -uk w powiecie hajnowskim na Białostocczyźnie na tle ogólnopolskim. — Lublin: Wydawnictwo UMCS, 2013. — 725 s. Odczasownikowe pejoratywne nazwy subiektów z formantem sufiksalnym w gwarach białoruskich okolic Lewkowa Starego na Białostocczyźnie. — Lublin: Wydawnictwo UMCS, 2019. — 349 s.
Выбраныя артыкулы
Wyobrażenie „małej ojczyzny” w białoruskojęzycznych wspólnotach wiejskich na Białostocczyźnie // Pojęcie ojczyzny we współczesnych językach europejskich. — Lublin, 1993. — S. 127–139. O białorusko-ukraińskiej granicy językowej na Białostocczyźnie // Rozprawy Slawistyczne. — 1997. — T. 12. — S. 91–107. Słowotwórstwo nazw żon w nadnarwiańskich gwarach białoruskich Białostocczyzny // Acta Albaruthenica. — 1998. — T. 1. — S. 51–67. Формы назваў жонак у нараўскіх беларускіх гаворках Беласточчыны ў мінулым і сёння // Беларуска-польскія моўныя, літаратурныя, гістарычныя і культурныя сувязі. — Мінск: БДУ, 2016. — С. 174–183. Popularne nazwiska mieszkańców powiatu hajnowskiego na początku XXI wieku // Studia Białorutenistyczne. — 2022. — T. 16. — S. 197–219. O etymologii wybranych nazwisk mieszkańców wsi Lewkowo Nowe w powiecie hajnowskim na Białostocczyźnie // Studia Białorutenistyczne. — 2024. — T. 18. — S. 225–240.
Узнагароды і прызнанне
За навуковую, выкладчыцкую і арганізацыйную дзейнасць узнагароджаны Залатым Крыжам Заслугі, Залатым медалём «За шматгадовую службу» і Медалём Камісіі нацыянальнай адукацыі Польшчы. Неаднаразова атрымліваў таксама ўзнагароды рэктара Універсітэта Марыі Складоўскай-Кюры.
Крыніцы
Літаратура
Goral A. Polsko-wschodniosłowiańskie pogranicze językowe w badaniach profesora Michała Sajewicza. — Lublin: Wydawnictwo KUL, 2022. — 160 s. — ISBN 978-83-8288-029-8. Прыгодзіч М. Р. Міхал Саевіч як даследчык гаворак Беласточчыны // Супольнасць традыцыі — садружнасць у будучыні: беларуска-польскія моўныя, літаратурныя, гістарычныя і культурныя сувязі. — Мінск: Кнігазбор, 2012. — С. 8–11. Złotkowski P. Antroponimia Białostocczyzny w badaniach profesora Michała Sajewicza // Studia Białorutenistyczne. — 2022. — T. 16. — S. 277–287.
Гл. таксама
Беларусістыка Беласточчына Міжнародная асацыяцыя беларусістаў Універсітэт Марыі Складоўскай-Кюры
Спасылкі
Міхал Саевіч на старонцы Studia Białorutenistyczne ORCID
Катэгорыя:Нарадзіліся 15 чэрвеня Катэгорыя:Нарадзіліся ў 1949 годзе Катэгорыя:Мовазнаўцы Польшчы Катэгорыя:Беларусісты Польшчы Катэгорыя:Дыялектолагі Катэгорыя:Сацыялінгвісты Катэгорыя:Беларуская меншасць у Польшчы