Беларусы Бельгіі — беларусы, якія стала або часова жывуць у Бельгіі, а таксама гістарычныя беларускія эміграцыйныя асяродкі, арганізацыі і ўстановы ў гэтай краіне.
Арганізаваная беларуская грамада ў Бельгіі сфарміравалася пасля Другой сусветнай вайны, калі ў краіну пачалі перасяляцца беларускія перамешчаныя асобы з лагераў у Германіі і Аўстрыі. Частка іх прыбыла на працу ў бельгійскую вугальную прамысловасць. У 1947 годзе быў легалізаваны Саюз беларусаў Бельгіі, а з канца 1940-х гадоў Лёвен стаў адным з галоўных адукацыйных, культурных і грамадскіх цэнтраў беларускай пасляваеннай эміграцыі ў Заходняй Еўропе.
У 1949—1950-я гады ў Каталіцкім універсітэце Лёвена існавала значная група беларускіх студэнтаў. Тут дзейнічалі Беларускае студэнцкае згуртаванне, Беларускае акадэмічнае каталіцкае аб'яднанне «Рунь», студэнцкі хор і ансамбль пад кіраўніцтвам Міколы Равенскага. З лёвенскім асяродкам былі звязаны Барыс Рагуля, Янка Запруднік, Вітаўт Кіпель, Васіль Шчэцька, Мікола Равенскі і іншыя дзеячы пасляваеннай беларускай эміграцыі.
Пасля Другой сусветнай вайны Пасля заканчэння Другой сусветнай вайны ў заходніх акупацыйных зонах Германіі і ў Аўстрыі засталіся дзясяткі тысяч выхадцаў з Беларусі. Сярод іх былі былыя прымусовыя рабочыя, ваеннапалонныя, уцекачы, былыя вайскоўцы і ўдзельнікі розных беларускіх арганізацый. Значная частка не жадала або не магла вяртацца ў СССР і шукала магчымасці перасялення ў краіны Заходняй Еўропы, Амерыкі і Аўстралію.
У 1947 годзе Бельгія пачала адну з першых у пасляваеннай Еўропе буйных праграм перасялення перамешчаных асоб для працы ў вугальнай прамысловасці. У 1947—1951 гадах у бельгійскія шахты з лагераў у акупаванай Германіі было накіравана каля 22 тысяч уцекачоў з Усходняй Еўропы. Сярод іх былі і беларусы, якія пасяляліся найперш у прамысловых раёнах Лімбурга, Льежа, Шарлеруа і Монса.
Успаміны Барыса Рагулі сведчаць, што шмат беларускіх работнікаў прыехала ў Бельгію ў 1947 годзе па двухгадовых працоўных кантрактах. Калі ў 1948—1949 гадах кантракты заканчваліся, Саюз беларусаў Бельгіі дапамагаў ім змяняць месца працы, афармляць дакументы, узаемадзейнічаць з прафсаюзамі або рыхтавацца да далейшай эміграцыі.
Саюз беларусаў Бельгіі Саюз беларусаў Бельгіі быў легалізаваны бельгійскім Міністэрствам юстыцыі ў студзені 1947 года. Ён стаў асноўнай грамадскай арганізацыяй беларусаў у краіне і меў сувязі з беларускімі асяродкамі ў іншых дзяржавах Заходняй Еўропы.
Саюз займаўся сацыяльнай дапамогай беларускім рабочым, кантактамі з бельгійскімі ўстановамі і прафсаюзамі, арганізацыяй культурных імпрэз, нацыянальных свят і навучаннем беларускай мове. Пры Саюзе ладзіліся курсы беларускай мовы для дзяцей беларускіх работнікаў.
У розныя гады ў працы арганізацыі ўдзельнічалі Аўген Смаршчок, Янка Жытка, Барыс Рагуля, Вітаўт Кіпель і іншыя. У лютым 1952 года старшынёй галоўнай управы быў Янка Жытка; на тым жа з'ездзе была асобна адзначана арганізацыйная праца Вітаўта Кіпеля.
Саюз выдаваў «Інфармацыйны бюлетэнь Саюзу Беларусаў у Бельгіі», дзе змяшчаліся арганізацыйныя паведамленні, інфармацыя пра жыццё беларускай грамады, царкоўныя і грамадска-палітычныя матэрыялы.
Паводле Беларускай энцыклапедыі, Саюз дзейнічаў з 1947 года да пачатку 1960-х гадоў.
Беларускае студэнцтва ў Лёвене
Асаблівае месца ў гісторыі беларусаў Бельгіі займае беларускі студэнцкі асяродак у Лёвене. Пасля вайны прадстаўнікі беларускай эміграцыі наладзілі кантакты з кіраўніцтвам Каталіцкага ўніверсітэта Лёвена і бельгійскімі каталіцкімі коламі, дзякуючы чаму маладыя беларускія ўцекачы атрымалі магчымасць атрымліваць вышэйшую адукацыю.
Адным з галоўных ініцыятараў быў Барыс Рагуля. Ён сам вучыўся на медыцынскім факультэце Лёвенскага ўніверсітэта, а таксама ўдзельнічаў у арганізацыі стыпендый і пераезду беларускіх студэнтаў з Германіі, Вялікабрытаніі і іншых краін.
У чэрвені 1949 года ў Лёвен прыехаў Вітаўт Кіпель, які вывучаў геалогію. 13 сакавіка 1950 года з Вялікабрытаніі прыбыла група маладых беларусаў, частка так званай «Дванаццаткі» — былых навучэнцаў беларускіх школ у пасляваеннай Германіі.
Беларускае студэнцкае згуртаванне Цэнтральнай арганізацыяй студэнтаў было Беларускае студэнцкае згуртаванне ў Лёвене. На агульным сходзе 17 лістапада 1950 года старшынёй быў выбраны Міхась Жылік, намеснікам — Чэслаў Кукель, сакратаром — Васіль Шчэцька, скарбнікам — Уладзімір Цвірка; у кіраўніцтва ўваходзіў таксама Янка Запруднік.
Згуртаванне арганізоўвала адукацыйныя курсы па беларусазнаўстве, нацыянальныя ўрачыстасці, лекцыі, культурныя імпрэзы і кантакты з іншымі студэнцкімі арганізацыямі. Беларускія студэнты актыўна ўдзельнічалі таксама ў працы Саюза беларусаў Бельгіі.
У 1951 годзе ў Лёвенскім універсітэце вучыліся прынамсі 32 беларускія студэнты праваслаўнага веравызнання; разам з католікамі агульная беларуская студэнцкая група была большай.
Сярод беларускіх студэнтаў Лёвена былі Барыс Рагуля, Янка Запруднік, Вітаўт Кіпель, Васіль Шчэцька, Павел Урбан, Алесь Арэшка, Міхась Жылік, Чэслаў Кукель, Уладзімір Цвірка, Фёдар Мазура і іншыя.
«Рунь» У кастрычніку 1949 года ў Лёвене адбыўся з'езд прадстаўнікоў беларускай каталіцкай інтэлігенцыі і студэнцкіх асяродкаў Бельгіі, Вялікабрытаніі, Германіі і Францыі. На ім было створана Беларускае акадэмічнае каталіцкае аб'яднанне «Рунь».
У дзейнасці «Руні» ўдзельнічалі беларускія студэнты і духавенства з некалькіх заходнееўрапейскіх краін. Аб'яднанне арганізоўвала штогадовыя навучальныя і рэлігійныя сустрэчы, у якіх бралі ўдзел як католікі, так і праваслаўныя. Духоўным апекуном арганізацыі быў Чэслаў Сіповіч. «Рунь» існавала да канца 1960-х гадоў.
Ансамбль беларускіх студэнтаў У сярэдзіне 1950 года ў Лёвен пераехаў кампазітар Мікола Равенскі. Беларускія студэнты запрасілі яго арганізаваць хор, які павінен быў прадстаўляць беларускую культуру ў Бельгіі і іншых краінах Еўропы.
Паступова быў створаны Ансамбль беларускіх студэнтаў у Лёвене, які меў хор, салістаў і танцавальную частку. Першы вялікі канцэрт адбыўся 18 снежня 1950 года ва ўніверсітэцкай зале Grande Rotonde. Ансамбль дзейнічаў каля пяці гадоў і выступаў у Бельгіі, Францыі, Вялікабрытаніі і Германіі.
Равенскі таксама кіраваў царкоўным хорам беларускіх студэнтаў. Ён памёр у Лёвене 9 сакавіка 1953 года і быў пахаваны на мясцовых могілках.
Магіла кампазітара засталася адным з месцаў памяці беларускай грамады ў Бельгіі. У 2017 годзе беларусы Бельгіі і Францыі ўсталявалі на ёй новую надмагільную пліту.
Рэлігійнае жыццё У пасляваеннай беларускай грамадзе Бельгіі дзейнічалі як каталіцкія, так і праваслаўныя асяродкі. Важную ролю ў дапамозе беларускім студэнтам адыгрываў бельгійскі бенедыкцінец айцец Роберт ван Каўвеларт, звязаны з Каталіцкім універсітэтам Лёвена.
У 1950 годзе ў Бельгіі была арганізавана парафія Беларускай аўтакефальнай праваслаўнай царквы. У верасні таго года ў святары быў высвечаны Аўген Смаршчок, які стаў душпастырам беларусаў у Лёвене і іншых прамысловых цэнтрах краіны.
Багаслужэнні праводзіліся ў Лёвене, Льежы, Шарлеруа, Лімбургу і іншых месцах пражывання беларусаў. У 1954 годзе быў зацверджаны Царкоўны камітэт БАПЦ у Бельгіі, у якім былі прадстаўлены беларускія асяродкі Лёвена, Льежа, Звартберга, Зольдэра і Монса.
У 1954 годзе ў Лёвен пераехаў беларускі каталіцкі святар Францішак Чарняўскі, які жыў у абацтве Мон-Сезар і быў беларускім сакратаром біскупа Баляслава Слосканса, адначасова займаючыся душпастырствам беларусаў Бельгіі і паўночнай Францыі.
З выездам значнай часткі пасляваеннай эміграцыі ў ЗША і Канаду і скарачэннем колькасці беларускіх студэнтаў у Лёвене арганізаваныя структуры БАПЦ у Бельгіі да пачатку 1970-х гадоў спынілі дзейнасць.
Беларускія камбатанты Беларусы — былыя вайскоўцы стварылі ў Бельгіі аддзелы Згуртавання беларускіх камбатантаў. Яны існавалі ў Лёвене, Льежы, Шарлеруа і Арсхоте. 8 кастрычніка 1950 года ў Лёвене адбыўся Першы агульны з'езд Згуртавання беларускіх камбатантаў у Бельгіі.
Заняпад пасляваеннага асяродка У 1950-я гады Бельгія для значнай часткі беларускіх эмігрантаў была прамежкавым месцам жыхарства. Пасля заканчэння вучобы або працоўных кантрактаў многія пераязджалі ў ЗША, Канаду і іншыя краіны.
Барыс Рагуля пасля заканчэння медыцынскай адукацыі ў 1954 годзе пераехаў у Канаду. Вітаўт Кіпель у 1955 годзе выехаў у ЗША. Янка Запруднік пасля заканчэння Лёвенскага ўніверсітэта таксама пазней перасяліўся ў ЗША. Адначасова змяншалася колькасць беларускіх рабочых, а Саюз беларусаў Бельгіі ў пачатку 1960-х гадоў спыніў актыўную дзейнасць.
Частка беларусаў засталася ў Бельгіі. Сярод іх быў хімік Алесь Арэшка, выпускнік Лёвенскага ўніверсітэта, які ў 1956 годзе атрымаў ступень доктара хімічных навук і працаваў у бельгійскай фармацэўтычнай прамысловасці. Ён заснаваў аб'яднанне беларускіх выпускнікоў Лёвенскага ўніверсітэта «Academicus», якое выдавала аднайменны бюлетэнь.
Новая міграцыя Новая хваля міграцыі з Беларусі ў Бельгію пачалася пасля распаду СССР. Яна ўжо не была звязана з адным арганізацыйным або рэлігійным цэнтрам. Беларусы пераязджалі ў краіну дзеля працы, вучобы, сямейнага ўз'яднання і міжнароднай абароны. Значная частка новай дыяспары канцэнтравалася ў Брусельскім сталічным рэгіёне, Антверпене і іншых буйных гарадах.
Бельгійская афіцыйная статыстыка ўлічвае перадусім грамадзянства, а не этнічнае паходжанне. Таму колькасць грамадзян Беларусі і агульная колькасць людзей беларускага паходжання істотна адрозніваюцца. Статыстычная база, складзеная на падставе даных Statbel, на 1 студзеня 2023 года налічвала каля 1000 жыхароў з грамадзянствам Беларусі і каля 4894 жыхароў з беларускай міграцыйнай гісторыяй; апошняя катэгорыя ўключала таксама натуралізаваных у Бельгіі беларусаў і іх нашчадкаў.
+ Насельніцтва беларускага паходжання ў Бельгіі Дата Грамадзяне Беларусі Натуралізаваныя беларусы і іх нашчадкі Разам 1 студзеня 2023 1000 3894 4894
Такія даныя не з'яўляюцца непасрэдным падлікам этнічных беларусаў: чалавек беларускага паходжання можа ўжо мець бельгійскае грамадзянства, а грамадзянін Беларусі можа мець іншую этнічную самаідэнтыфікацыю.
Асобнай формай часовай працоўнай міграцыі сталі камандзіраваныя ў Бельгію работнікі з беларускім грамадзянствам. У 2021 годзе беларусы складалі 17 % усіх камандзіраваных у Бельгію работнікаў — грамадзян дзяржаў па-за ЕС; асноўнымі краінамі, з якіх іх накіроўвалі, былі Польшча і Літва. Найчасцей яны працавалі ў транспарце і будаўніцтве.
Пасля 2020 года Пасля прэзідэнцкіх выбараў 2020 года і палітычнага крызісу, які наступіў за імі, грамадская актыўнасць беларусаў у Бельгіі павялічылася. У Бруселі рэгулярна адбываліся акцыі салідарнасці з удзельнікамі пратэстаў і палітычнымі зняволенымі. 31 жніўня 2020 года каля беларускай амбасады ў Бруселі сабралася да ста чалавек.
Пасля 2020 года беларуская супольнасць ладзіць у Бруселі мерапрыемствы да Дня Волі, Дня беларускай вайсковай славы, акцыі падтрымкі палітычных зняволеных, сустрэчы, канцэрты і іншыя культурныя імпрэзы.
Місія дэмакратычнай Беларусі ў Бруселі У кастрычніку 2022 года ўрад Фландрыі перадаў беларускім дэмакратычным структурам памяшканне ў Бруселі для стварэння Місіі дэмакратычнай Беларусі. Яе кіраўніком быў прызначаны дыпламат Уладзімір Астапенка. Памяшканне стала таксама месцам сустрэч беларускай дыяспары і правядзення грамадскіх мерапрыемстваў.
Афіцыйнае адкрыццё Місіі адбылося 1 сакавіка 2023 года. Факт яе адкрыцця асобна адзначыў Еўрапейскі парламент у рэзалюцыі аб адносінах з Беларуссю.
Місія выкарыстоўваецца таксама як пляцоўка для культурных мерапрыемстваў, сустрэч дыяспары і мерапрыемстваў, звязаных з адносінамі беларускіх дэмакратычных структур з інстытутамі Еўрапейскага саюза.
Вядомыя беларусы, звязаныя з Бельгіяй Мікола Равенскі — кампазітар і дырыжор; у 1950—1953 гадах жыў у Лёвене, кіраваў ансамблем беларускіх студэнтаў, памёр і пахаваны ў Бельгіі. Барыс Рагуля — грамадскі дзеяч і лекар; вучыўся на медыцынскім факультэце Каталіцкага ўніверсітэта Лёвена, арганізоўваў беларускае студэнцтва.