Еўрапейская камісія — найвышэйшы орган выканаўчай улады Еўрасаюза. Адказвае за выкананне рашэнняў Саюза, кантралюе выкананне яго законаў у краінах-членах і, калі патрабуецца, узбуджае ў судзе Еўрапейскага саюза пазоў супраць краін-членаў за парушэнне членскіх абавязацельстваў.

У яе склад уваходзяць 27 камісараў, якія прызначаюцца адзіным пагадненнем ўрадаў краін-членаў на пяцігадовы тэрмін. У Камісіі павінен быць прадстаўлены як мінімум адзін прадстаўнік з кожнай краіны-члена. Члены Камісіі ў сваёй працы прадстаўляюць не краіну-члена, а выключна Еўрапейскі саюз. Усе прапановы ЕС павінны праходзіць праз Камісію. Прадстаўнікі Камісіі маюць права ўдзельнічаць у абмеркаванні прапановы ва ўсіх правамоцных органах ЕС.

Еўрапейская камісія (ЕК) з’яўляецца выканаўчай галіной улады Еўрапейскага Саюза, адказнай за распрацоўку заканадаўства, ажыццяўленне рашэнняў, захаванне дагавораў ЕС і кіраванне паўсядзённай дзейнасцю ЕС. Упаўнаважаныя прыносяць прысягу ў Еўрапейскім судзе ў Люксембургу, абяцаючы паважаць дагаворы і быць цалкам незалежнымі пры выкананні сваіх абавязкаў на працягу тэрміну дзеяння свайго мандата. Упаўнаважаныя прапануюцца Саветам Еўрапейскага Саюза на аснове прапаноў нацыянальных урадаў, а затым прызначаецца Еўрапейскім саветам пасля адабрэння Еўрапейскім парламентам. Хоць гэта і не з’яўляецца фармальным патрабаваннем, але члены камісіі маюць досвед высокіх палітычных пасад, такіх як член Еўрапейскага парламента або міністр урада.

Гэтая ўстанова ЕС дзейнічае як Кабінет міністраў, у склад якога ўваходзяць 27 членаў камісіі (неафіцыйна вядомых як «камісары»). Існуе адзін член на кожную дзяржаву-член, але члены звязаны сваёй прысягай прадстаўляць агульныя інтарэсы ЕС у цэлым, а не сваёй роднай дзяржавы. Адным з 27 з’яўляецца прэзідэнт Камісіі (у цяперашні час Урсула фон дэр Ляен), прапанаваны Еўрапейскім Саветам і абраны Еўрапейскім парламентам. Затым Савет Еўрапейскага Саюза прызначае іншых членаў камісіі па ўзгадненні з прызначаным старшынёй, і 27 членаў як адзіны орган затым падлягаюць адабрэнню Еўрапейскім парламентам. Цяперашняя камісія — гэта камісія фон дэр Ляйена, якая ўступіла ў пасаду ў снежні 2019 года пасля выбараў у Еўрапейскі парламент у траўні таго ж года.

Паняцце камісія ўжываецца па-рознаму, або ў вузкім сэнсе Калегіі камісараў з 27 членаў (або калег), або для таго, каб таксама ўключыць адміністрацыйны орган з прыкладна 32 000 еўрапейскіх грамадзянскіх служачых, якія падзеленыя на дэпартаменты, званыя генеральнымі дырэктаратамі і службамі. Працэдурнымі мовамі камісіі з’яўляюцца англійская, французская і нямецкая мовы. Члены камісіі і іх «кабінеты» (непасрэдныя групы) размяшчаюцца ў будынку Берлаймон ў Бруселі.

Гісторыя

Еўрапейская камісія з’яўляецца адным з пяці ключавых інстытутаў, створаных у рамках наднацыянальнай сістэмы Еўрапейскай Супольнасці па прапанове міністра замежных спраў Францыі Роберта Шумана 9 мая 1950 года. Паўстаўшы ў 1951 годзе ў якасці вышэйшага органа Еўрапейскай Супольнасці вугалю і сталі, камісія зведала шматлікія змены ва ўладзе і складзе пры розных прэзідэнтах, уключаючы тры супольнасці.

Стварэнне

Першая камісія ўзнікла ў 1951 годзе як «вышэйшы орган улады» з дзевяці членаў пры Прэзідэнце Жане Манэ (гл.вышэйшым органам улады была наднацыянальная адміністрацыйная выканаўчая ўлада новай еўрапейскай супольнасці вугалю і сталі (ECSC). Упершыню ён уступіў у пасаду 10 жніўня 1952 года ў Люксембургу. У 1958 годзе рымскія дагаворы стварылі два новых супольнасці разам з ЕЭСК: Еўрапейскую эканамічную супольнасць (ЕЭС) і еўрапейскую супольнасць па атамнай энергіі (Еўратам). Аднак іх кіраўнікі называліся «камісіямі», а не «вышэйшымі інстанцыямі». Прычынай змены назвы сталі новыя адносіны паміж кіраўнікамі і Саветам. Некаторыя дзяржавы, такія як Францыя, выказалі агаворкі ў дачыненні да паўнамоцтваў вышэйшага органа ўлады і пажадалі абмежаваць іх, падаўшы больш паўнамоцтваў Савету, а не новым кіраўнікам.

Луі Арман ўзначаліў першую камісію Еўратама. Вальтэр Хальштэйн узначаліў першую камісію ЕЭС, правёўшы першае афіцыйнае пасяджэнне 16 студзеня 1958 года ў замку Валь-Дзюшэс. Камісія дасягнула пагаднення па спрэчным пагадненні пра цэны на збожжавыя, а таксама станоўча ўплыа на трэція краіны, калі дэбютавала на міжнародным узроўні ў ходзе Кэнэдзі-раўнда перамоў па генеральным пагадненні па тарыфах і гандлі (ГАТТ). Хальштэйн, у прыватнасці, пачаў кансалідацыю еўрапейскага права і пачаў аказваць прыкметны ўплыў на нацыянальнае заканадаўства. Спачатку яго адміністрацыі надавалася мала ўвагі, але з дапамогай Еўрапейскага суда яго камісія зацвердзіла свой аўтарытэт досыць трывала, каб да будучых камісій можна было ставіцца больш сур’ёзна. Аднак у 1965 годзе назапашаныя рознагалоссі паміж французскім урадам Шарля дэ Голя і іншымі дзяржавамі-членамі па розных пытаннях (ўступленне Вялікабрытаніі, прамыя выбары ў парламент, план Фушэ і бюджэт) выклікалі крызіс «пустога крэсла», нібыта праз прапановы па Агульнай сельскагаспадарчай палітыцы. Хоць інстытуцыянальны крызіс быў вырашаны ў наступным годзе, ён каштаваў Эцьену Хіршу яго прэзідэнцтва ў Еўратоме, а затым Уолтар Халстайн прэзідэнцтва ў ЕЭС, нягледзячы на тое, што ў астатнім ён лічыўся самым «дынамічным» лідарам да Жака Делора.

Ранняе развіццё

Гэтыя тры органа, сумесна названыя еўрапейскімі выканаўчымі органамі, суіснавалі да 1 ліпеня 1967 года, калі ў адпаведнасці з Дамовай пра зліццё яны былі аб’яднаны ў адзіную адміністрацыю пад кіраўніцтвам прэзідэнта Жана Рэя. У выніку зліцця камісія Рэя часова павялічылася да 14 членаў, хоць наступныя камісіі былі скарочаныя назад да дзевяці, згодна з формулай адзін член — для малых дзяржаў і два — для больш буйных краін. Камісія Рэя завяршыла Мытны саюз супольнасці ў 1968 годзе і правяла кампанію за больш магутны, абраны, Еўрапейскі парламент. Нягледзячы на тое, што Рэй быў першым прэзідэнтам аб’яднаных суполак, Халльштейн лічыцца першым прэзідэнтам сучаснай камісіі.

Камісіі Мальфаці і Мансхольта працягнулі працу над валютным супрацоўніцтвам і першым пашырэннем на поўнач у 1973 годзе. З гэтым пашырэннем членскі склад камісіі павялічыўся да трынаццаці чалавек у рамках Камісіі Артолі (Злучанаму Каралеўству як буйному члену было прадастаўлена два камісара), якая займалася пашырэннем супольнасці падчас эканамічнай і міжнароднай нестабільнасці ў той час. Знешняе прадстаўніцтва супольнасці зрабіла крок наперад, калі прэзідэнт Рой Джэнкінс, абраны на пасаду прэзідэнта ў студзені 1977 года з пасады міністра ўнутраных спраў лейбарысцкага ўрада Злучанага Каралеўства, ён стаў першым прэзідэнтам, які прыняў удзел у саміце «Вялікай васьмёркі» ад імя супольнасці. Пасля камісіі Джэнкінс камісія Гастона Торна назірала за пашырэннем супольнасці на поўдзень, у дадатак да пачатку працы над адзіным еўрапейскім актам.

Камісія, якую ўзначальвае Жак Дэлор, надавала супольнасці пачуццё напрамку і дынамізму. Дэлор і яго каманда таксама лічацца «бацькамі-заснавальнікамі Еўра». The International Herald Tribune адзначыла працу Дэлора ў канцы яго другога тэрміну ў 1992 годзе: «спадар Дэлор выратаваў еўрапейскую супольнасць ад дэпрэсіі. Ён прыехаў, калі Еўрапесімізм быў у самым горшым стане. Хоць ён быў малавядомым былым міністрам фінансаў Францыі, ён удыхнуў жыццё і надзею ў Еўрапейскую і ў прыгнечаную брусэльскую камісіі. У свой першы тэрмін, з 1985 па 1988 год, ён згуртаваў Еўропу на заклік да адзінага рынку, а калі яго прызначылі на другі тэрмін, ён пачаў падштурхоўваць еўрапейцаў да значна больш амбіцыйнай мэты эканамічнага, валютнага і палітычнага саюза».

Пераемнікам Делора стаў Жак Сантэр. У выніку скандалу з махлярствам і карупцыяй, уся камісія Сантэра была вымушаная парламентам сысці ў адстаўку ў 1999 годзе; цэнтральную ролю адыграла Эдзіт Крэсон. Гэтыя махінацыі былі выяўлены унутраным аўдытарам, Полам Ван Бюйтэненам.

Гэта быў першы выпадак, калі камісія была вымушаная сысці ў адстаўку ў масавым парадку і ўяўляла сабой зрух улады ў бок парламента. Аднак камісія Сантэра правяла працу над Амстэрдамскай дамовай і еўра. У адказ на гэты скандал было створана Еўрапейскае бюро па барацьбе з махлярствам (OLAF).

Услед за Сантэрам да ўлады прыйшоў Рамана Продзі. Амстэрдамскі дагавор пашырыў паўнамоцтвы камісіі, і прэса ахрысціла Продзі чымсьці накшталт прэм’ер-міністра. Паўнамоцтвы былі зноў ўзмоцнены; Ніцкі дагавор, падпісаны ў 2001 годзе, падаў прэзідэнтам больш паўнамоцтваў у дачыненні да іх складу камісій.

Жазэ Мануэль Барозу стаў прэзідэнтам у 2004 годзе: парламент зноў заявіў пра сябе, пярэчачы супраць прапанаванага сяброўства ў Камісіі Барозу. Праз гэту апазіцыю Барозу быў вымушаны правесці кадравыя перастаноўкі ў сваёй камандзе перад уступленнем на пасаду. Камісія Барозу была таксама першай паўнапраўнай камісіяй з моманту яе пашырэння ў 2004 годзе да 25 членаў; такім чынам, колькасць членаў камісіі Продзі ў канцы яе працы дасягнула 30. У выніку павелічэння колькасці дзяржаў Амстэрдамскі дагавор прывёў да скарачэння колькасці ўпаўнаважаных да аднаго на дзяржаву, а не да двух для больш буйных дзяржаў.

Абвінавачванні ў махлярстве і карупцыі былі зноў вылучаны ў 2004 годзе былым галоўным аўдытарам Жулем Мюісам. Супрацоўнік камісіі Гвіда Страк паведаміў пра меркаваным махлярстве і злоўжываннях у сваім Дэпартаменце ў 2002—2004 гадах Олафу і ў выніку быў звольнены. У 2008 годзе Пол ван Бюйтэнен (былы аўдытар, вядомы па скандалу з камісіяй Сантэра) абвінаваціў Еўрапейскае ўпраўленне па барацьбе з махлярствам (OLAF) у недастатковай незалежнасці і эфектыўнасці.

Першы тэрмін паўнамоцтваў Барозу скончыўся 31 кастрычніка 2009 года. Згодна з Ніцкай дамовай, першая камісія, якая будзе прызначаная пасля таго, як лік дзяржаў-членаў дасягне 27, павінна быць скарочана да «меншай колькасці дзяржаў-членаў». Дакладная колькасць членаў Камісіі павінна была быць вызначана аднагалосным галасаваннем Еўрапейскага савета, і членскі склад павінен быў раціравацца пароўну паміж дзяржавамі-членамі. Пасля далучэння Румыніі і Балгарыі ў студзені 2007 года гэтае становішча ўступіла ў сілу для наступнай камісіі. Лісабонскі дагавор, які ўступіў у сілу 1 снежня 2009 года, прадугледжваў скарачэнне колькасці ўпаўнаважаных да дзвюх трацін дзяржаваў-членаў з 2014 года, калі Савет не прыме іншага рашэння. Членскі склад будзе раціравацца пароўну, і ні адна дзяржава-член не будзе мець больш аднаго камісара. Аднак у 2008 годзе ірландскія выбаршчыкі адкінулі гэтую дамову, прычым адной з галоўных праблем была страта іх камісара. Такім чынам, гарантыя паўторнага галасавання заключалася ў тым, што Савет скарыстаецца сваім правам змяніць колькасць членаў камісіі ў бок павелічэння. Аднак у адпаведнасці з дамовамі яна ўсё роўна павінна быць менш агульнай колькасці членаў, таму было прапанавана, каб дзяржава — член, якая не атрымала камісара, атрымала б пасаду Высокага прадстаўніка — так званую формулу 26 + 1. Гэтая гарантыя (якая можа знайсці сваё адлюстраванне ў наступнай папраўцы да дамовы, імаверна, у дамове пра далучэнне) спрыяла таму, што ірландцы ўхвалілі дамову на другім рэферэндуме ў 2009 годзе.

Лісабон таксама аб’яднаў пасады еўракамісара па знешніх зносінах з Высокім прадстаўніком Савета па агульнай знешняй палітыцы і палітыцы бяспекі. Гэтая пасада, таксама з’яўляецца намеснікам старшыні камісіі, будзе старшынстваваць на пасяджэннях Савета Еўрапейскага Саюза па замежных справах, а таксама выконваць абавязкі камісіі па знешніх зносінах. Дагавор далей прадугледжвае, што самыя апошнія еўрапейскія выбары павінны быць «прыняты пад увагу» пры прызначэнні камісіі, хоць прэзідэнт усё яшчэ прапануецца Еўрапейскім Саветам; Еўрапейскі парламент «абірае» камісію, а не «сцвярджае» яе, як гэта прадугледжана Ніцкі дамовай.

Юнкер прызначыў свайго папярэдняга кіраўніка перадвыбарнай кампаніі і кіраўніка пераходнай каманды Марціна Сельмайра кіраўніком Кабінета міністраў. Падчас прэзідэнцтва Юнкера Сельмайр быў апісаны як «самы магутны кіраўнік адміністрацыі ЕС калі-небудзь.»