Андрэй Мікалаевіч Шаўчэнка (; нар. , Дзвіркіўшчына Кіеўскай вобласці) — украінскі футбаліст (нападнік) і трэнер. Самы тытулаваны футбаліст Украіны і постсавецкай прасторы. Найлепшы бамбардзір (60 мячоў) і былы капітан зборнай Украіны. Галоўны трэнер нацыянальнай зборнай Украіны (2016—2021). Нацыянальная легенда Украіны (2022).
Уладальнік «Залатога мяча» 2004 года. Чатыры разы станавіўся найлепшым бамбардзірам Лігі чэмпіёнаў, тройчы — чэмпіянату Італіі. Другі бамбардзір у гісторыі «Мілана», найлепшы бамбардзір у гісторыі міланскіх дэрбі. Шэсць разоў прызнаваўся найлепшым футбалістам Украіны. Заслужаны майстар спорту Украіны.
27 ліпеня 2012 года абвясціў аб завяршэнні спартыўнай кар’еры і пра зыход у палітыку, каб прыняць удзел у парламенцкіх выбарах 2012 года ў праекце «Украіна — Наперад!». У выніку, партыя Шаўчэнкі не здолела прайсці ў парламент.
Кар’ера Андрэй Шаўчэнка нарадзіўся 29 верасня 1976 года ў вёсцы Дворкаўшчына, Ягацінскі раён (Кіеўская вобласць). Першыя гады яго жыцця прайшлі ў Дворкаўшчыне, затым у 1979 годзе сям’я пераехала ў Кіеў, у адзін з новых гарадскіх раёнаў — Абалонь.
Першыя крокі ў футболе Андрэй зрабіў на спортпляцоўцы сярэдняй школы № 216 (тут ён вучыўся з першага па дзесяты клас, у 1983—1993 гадах). Гуляў за каманду ЖЭКа, якой кіравала інструктар-жанчына. На адным з дзіцячых турніраў Шаўчэнка прыкмеціў трэнер дзіцяча-юнацкай спартыўнай школы кіеўскага «Дынама» Аляксандр Шпакаў, запрасіўшы ў свой клас.
Бацькі Андрэя спачатку былі супраць захаплення сына. Мікалай Шаўчэнка хацеў, каб пасля заканчэння школы спадчыннік пайшоў па яго слядах — стаў вайскоўцам. Ды і ездзіць на трэніроўкі трэба было праз увесь горад. Але Шпакаў пераканаў Мікалая Рыгоравіча і маму Андрэя, Любоў Мікалаеўну, у тым, што ў іх дзіцяці ёсць перспектывы ў футболе. Але заняткі спортам ледзь не былі перакрэсленыя аварыяй на АЭС у Чарнобылі. Вясной 1986 года кіеўскіх школьнікаў спешна вывозілі далей ад рэгіёнаў, «пазначаных» радыяцыяй. Вярнуўшыся дадому, Андрэй усё роўна працягнуў гуляць у футбол.
У 1990 годзе на таварыскім турніры «Кубак Яна Раша» Андрэй стаў найлепшым бамбардзірам, прычым самым маладым з усіх удзельнікаў. Зорка футбольнага клуба «Ліверпул» і зборнай Уэльса Ян Раш пасля матча падарыў Шаўчэнку новыя бутсы.
Каманда, у якой выступаў Шаўчэнка (у 1992 Шпакава на трэнерскай пасадзе зменіць Аляксандр Лысенка), у жніўні 1991 года стала пераможцам апошняга першынства СССР сярод юнакоў 1976 года нараджэння. У яе складзе Шаўчэнкі, пачынаў на пазіцыі апорнага паўабаронцы, заваяваў свае першыя міжнародныя прызы і тытулы.
Клубная кар’ера
«Дынама» (Кіеў) thumb|справа|Андрэй Шаўчэнка на паштовай марцы
У 1986 годзе Шаўчэнку не ўдалося паступіць у футбольную школу. Нягледзячы на гэта, ён прыцягнуў увагу скаўтаў кіеўскага «Дынама», гуляючы ў маладзёжным турніры. У 1990 годзе гуляў на Кубку Яна Раша, дзе ён стаў найлепшым бамбардзірам і атрымаў буцы ад Яна Раша. У сезоне 1993/1994 Шаўчэнка стаў найлепшым бамбардзірам «Дынама», забіўшы 12 галоў. Дэбют Шаўчэнкі ў асноўнай камандзе адбыўся 8 лістапад 1994, у Данецку, у матчы супраць «Шахцёра». Ён забіў свой першы гол за «Дынама» 1 снежня 1994 года ў матчы супраць «Дняпра». Гэта быў яго адзіны гол у гэтым сезоне, але ў тым жа годзе ён забіў адзін гол у двух праведзеных матчах у Лізе чэмпіёнаў. У наступным годзе Шаўчэнка забіў 16 галоў у 31 гульнях лігі і выйграў чэмпіянат. У сезоне 1996/1997 зноў выйграў чэмпіянат, забіўшы 6 галоў у 20 гульнях.
У сезоне 1997/1998 ён зрабіў хет-трык у матчы супраць «Барселоны» і быў прызнаны найлепшым украінскім іграком у Лізе чэмпіёнаў. Шаўчэнка забіў 19 галоў у 23 матчах у лізе і 6 галоў у 10 матчах Лігі чэмпіёнаў. У сезоне 1998/1999 Шаўчэнка забіў 33 галы і стаў найлепшым бамбардзірам лігі з 18 галамі. Таксама Шаўчэнка стаў найлепшым бамбардзірам Лігі чэмпіёнаў.
У свой першы перыяд гульні за «Дынама», ён забіў 106 галоў ва ўсіх спаборніцтвах, і выйграў пяць чэмпіянатаў Украіны (з 1995 па 1999 год), тры Кубкі Украіны і званне найлепшага бамбардзіра лігі ў 1998/1999.
«Мілан» У маі 1999 года Шаўчэнка быў набыты «Міланам» за 25 мільёнаў долараў. Шаўчэнка дэбютаваў у камандзе 21 жніўня 1999 ў матчы на Суперкубак Італіі супраць «Пармы». Яго дэбют у серыі А адбыўся 28 жніўня 1999 года ў матчы супраць «Лечэ», у той жа гульні ён забіў свой першы гол за «Мілан». У першы ж год Шаўчэнка стаў найлепшым бамбардзірам чэмпіянату Італіі, забіўшы 24 галы, пры гэтым забіўшы тры ў вароты рымскага «Лацыа» у адным з першых матчаў (4:4). Галоўным яго сапернікам у спрэчцы бамбардзіраў у тыя гады быў Эрнан Крэспа. У наступным сезоне Андрэй паўтарыў сваё дасягненне (24 галы ў чэмпіянаце), але Крэспа забіў на два больш. Таксама Шаўчэнка стаў другім замежнікам пасля Мішэля Плаціні, які стаў найлепшым бамбардзірам. У сезонах 2000/2001 і 2001/2002 адпаведна Шэва забіў 34 галы ў 51 афіцыйных матчах (24 у лізе), але «Мілан» не змог выйграць ніводнага трафея. Сезон 2002/2003 аказаўся больш паспяховым. Прабыўшы некалькі месяцаў без футбола з-за траўмы меніска, якую ён атрымаў у матчы Лігі чэмпіёнаў супраць «Слована» з Лібераца, Шаўчэнка выйграў чэмпіянат Італіі і Лігу чэмпіёнаў, дзе ён забіў вырашальны гол у серыі пасляматчавых пенальці ў фінале ў вароты «Ювентуса». Ён быў першым украінскім футбалістам, што выйграў гэты трафей. Праз тры дні, Шаўчэнка таксама выйграў Кубак Італіі. У жніўні таго ж года ён выйграў Суперкубак УЕФА. У сезоне 2003/2004 Шаўчэнка выйграў чэмпіянат Італіі. Таксама ён выйграў званне найлепшага бамбардзіра лігі. Для «Мілана» гэта быў першы тытул за апошнія 4 гады, а для Шаўчэнка другі ў кар’еры. У жніўні 2004 года Шаўчэнка таксама выйграў Суперкубак Італіі, зрабіўшы ў ім хет-трык. У снежні 2004 года Шаўчэнка быў узнагароджаны «Залатым мячом» як найлепшы ігрок у Еўропе, у сакавіку 2004 года ён быў унесены ў спіс ФІФА 100, складзены Пеле. Таксама ў 2004 годзе Шаўчэнка атрымаў званне Героя Украіны. Сезон 2004/2005 Мілан скончыў на другім месцы, дзякуючы 17 галам Шаўчэнкі. Таксама гулец забіў 6 галоў у 11 матчах Лігі чэмпіёнаў. Таксама «Мілан» выйшаў у фінал гэтага турніру, ў якім каманда прайграла «Ліверпулу» па пенальці 5:3. Матч скончыўся з лікам 3:3 пасля асноўнага і дадатковага часу. У серыі пенальці Шаўчэнка прабіў вырашальны ўдар, але яго парыраваў брамнік. У сезоне 2005/2006 Шаўчэнка забіў 19 галоў у 28 гульнях у лізе і 9 галоў у 12 матчах Лігі чэмпіёнаў. 23 лістапада 2005 года, у матчы першага этапу Лігі чэмпіёнаў супраць «Фенербахчэ», забіў чатыры галы. Разам з Марка ван Бастэнам, Сімонэ Індзагі, Дада Пршо, Рудам ван Ністэлроем, Ліянелем Месі, Бафецімбі Гамісам, Марыа Гомесам і Робертам Левандоўскім уваходзіць у спіс футбалістаў, якім скарылася такая планка. 8 лютага 2006 года Шаўчэнка стаў другім бамбардзірам у гісторыі «Мілана», пасля Гунара Нордаля. Гэта здарылася ў матчы супраць «Трэвіза». Апошняй гульнёй Шэвы за «Мілан» быў паядынак з «Пармай», 7 мая 2006 года. Ён быў вымушаны пакінуць поле з-за траўмы ўжо на восьмай хвіліне. 14 мая 2006 года ў матчы «Мілан» — «Рома» заўзятары са спевамі і банерамі прасілі Шаўчэнку застацца ў «Мілане». 12 мая 2006 года прэзідэнт «Мілана» Сільвіа Берлусконі сказаў: «Шаўчэнка хоча з’ехаць у Англію». Гэта стала аб’ектам абмеркавання СМІ і мноствам чутак.
Пазней высветлілася, што Шаўчэнка не будзе працягваць кантракт.
«Чэлсі» Пасля сямі гадоў выступаў за італьянскі «Мілан», Шаўчэнка вырашыў перабрацца ў Лондан, у клуб Рамана Абрамовіча «Чэлсі». Сума яго трансферу склала каля 30 млн фунтаў. У першай жа гульні за новы клуб, ён стаў аўтарам гола: гэта быў матч за Суперкубак Англіі «Ліверпул» — «Чэлсі», які завяршыўся перамогай «Ліверпула» з лікам 2:1. Але, нягледзячы на нядрэнны пачатак і давер тагачаснага трэнера «Чэлсі» Жазэ Маўрынью, кар’ера Шаўчэнкі ў Англіі не была ўдалай. За два гады ў «Чэлсі» ён перанёс дзве аперацыі і цяжкую траўму спіны.
Вяртанне ў «Мілан» 23 жніўня 2008 года, пасля двух гадоў у Лондане, афіцыйны сайт «Чэлсі» паведаміў аб вяртанні Шаўчэнка ў «Мілан» у гадавую арэнду з магчымым правам выкупу. Вярнуўшыся, Шаўчэнка гуляў пад 76-м нумарам, паколькі яго любімая «сямёрка» была занятая Алешандры Пату.
2 кастрычніка ў першым раундзе Кубка УЕФА ў матчы супраць «Цюрыха» Андрэй Шаўчэнка забіў свой першы гол пасля вяртання ў «Мілан». У першай палове сезона ён забіў па галу ў Кубку УЕФА і Кубку Італіі («Лацыа»). Перастаўшы пасля Новага года трапляць у склад «расанеры», Андрэй забіваў ужо выключна ў таварыскіх матчах, якія «Мілан» праводзіў пасярод сезона. Нягледзячы на высокую рэзультатыўнасць (4 галы «Гановеру», зборнай венгерскай Лігі і «Тыране»), недавер трэнера так і не дазволіў Шаўчэнку паразіць вароты сапернікаў у Серыі А.
Па заканчэнні сезона кіраўніцтва «Мілана» паведаміла пра жаданне будаваць новую каманду — клуб пакінулі галоўны трэнер Карла Анчэлоці, ігракі — Мальдзіні, Кака і Шаўчэнка.
12 чэрвеня 2009 года з’явілася паведамленне пра тое, што «Мілан» не будзе працягваць арэнду Шаўчэнкі і яму неабходна будзе вярнуцца ў «Чэлсі», кантракт з якім будзе ў сіле яшчэ год.
Вяртанне ў «Дынама» (Кіеў) 27 жніўня 2009 галоўны трэнер «Чэлсі» Карла Анчэлоці паведаміў Шаўчэнка, што не плануе ўключаць яго ў заяўку на Лігу чэмпіёнаў. 29 жніўня 2009 Андрэй падпісаў кантракт з кіеўскім «Дынама» па схеме 2+1, атрымаўшы сёмы нумар.
31 жніўня ў хатняй гульні «Дынама» з данецкім «Металургам» Шаўчэнка дэбютаваў і забіў першы мяч (з пенальці). Гульні спадарожнічаў ажыятаж — перапоўнены стадыён увесь матч прывітаў свайго куміра. Сам Андрэй пасля гульні прызнаўся: «Я ведаў, што мяне любяць у Кіеве, але што настолькі — нават уявіць не мог».
4 лістапада ў матчы Лігі чэмпіёнаў паміж «Дынама» і «Інтэрам» Шаўчэнка забіў гол і быў прызнаны найлепшым іграком матча, нягледзячы на тое, што кіяўляне саступілі з лікам 1:2. Гэта быў першы гол Шаўчэнкі ў Лізе чэмпіёнаў за 2 гады і 16-ы ў вароты «Інтэра» за ўсю яго кар’еру. У сезоне 2009/10 Валерый Газаеў, трэнер кіеўскага «Дынама», выкарыстоўваў Андрэя пераважна на флангах атакі.
У пачатку сезона 2010/11 стаў капітанам каманды. У пачатку 2011 года новы галоўны трэнер Юрый Сёмін прызначыў капітанам ветэрана каманды Шаўкоўскага.
Клубная статыстыка Даныя на 22 красавіка 2012 года КлубСезонЧэмпіянатКубакЕўракубкіІншаеУсягоСпаб.МатчыГалыСпаб.МатчыГалыСпаб.МатчыГалыСпаб.МатчыГалыМатчыГалыУкраінаДынама |1994/95 |ЧУ||17||1||КУ||4||1||ЛЧ||2||1||-||-||-||23||3 |- |1995/96 |ЧУ||31||20||КУ||5||1||ЛЧ||3||3||-||-||-||39||24 |- |1996/97 |ЧУ||20||15||-||-||-||-||-||-||-||-||-||20||15 |- |1997/98 |ЧУ||23||22||КУ||8||10||ЛЧ||10||6||-||-||-||41||38 |- |1998/99 |ЧУ||26||22||КУ||4||5||ЛЧ||14||14||-||-||-||44||41 |- !colspan="16"|Італія |- |rowspan="7"|Мілан1999/00А3227КІ44ЛЧ61СІ1043322000/01А3428КІ31ЛЧ1411---51402001/02А2916КІ30КУ63---38192002/03А248КІ41ЛЧ115---39142003/04А3230КІ10ЛЧ+СУ107СІ+МК1+11+045382004/05А2918---ЛЧ108СІ1340292005/06А2820---ЛЧ1211---4031АнгліяЧэлсі |2006/07 |АПЛ||30||14||КА+КЛ||6+4||4+3||ЛЧ||10||4||СА||1||1||51||26 |- |2007/08 |АПЛ||17||7||КА+КЛ||1+2||1+2||ЛЧ||5||1||-||-||-||25||11 |- !colspan="16"|Італія |- |rowspan="1"|Мілан2008/09А183КІ11КУ71---265АнгліяЧэлсі |2009/10 |АПЛ||1||0||-||-||-||-||-||-||-||-||-||1||0 |- !colspan="16"|Украіна |- |rowspan="3"|Дынама2009/10ЧУ219КУ20ЛЧ62---29112010/11ЧУ1812КУ21ЛЧ+ЛЕ4+82+5---32202011/12ЧУ166КУ10ЛЧ+ЛЕ1+40---226Дынама !172||107||||26||18||||52||33||||-||-||250||158 |- !colspan="3"|Мілан226150167764744322208Чэлсі !48!!21!!||7!!5!!||15!!5!!||7!!6!!77!!37 |- !colspan="3"|Усяго4462784930143851110648403
Міжнародная кар’ера thumb|справа|Шаўчэнка забівае Тунісу на ЧС-2006
Андрэй дэбютаваў у зборнай у 1995 годзе. Усяго са зборнай ён згуляў на двух вялікіх турнірах — чэмпіянаце свету 2006 і чэмпіянаце Еўропы 2012.