Леанід Мікалаевіч Андрэеў (, Арол, Расійская імперыя — , Нейвола, Фінляндыя) — рускі пісьменнік. Прадстаўнік Сярэбранага веку рускай літаратуры. Лічыцца пачынальнікам рускага экспрэсіянізму.
Біяграфія
Дзяцінства Нарадзіўся ў Арле ў не вельмі забяспечанай сям'і каморніка-таксатара Мікалая Іванавіча Андрэева (1847—1889) і Анастасіі Мікалаеўны Андрэевай (Пацкоўскай) — дачкі збяднелага польскага памешчыка. Ужо ў дзяцінстве выяўляў цікавасць да чытання. Вучыўся ў Арлоўскай класічнай гімназіі (1882—1891) . Захапляўся творчасцю Шапенгаўэра і Гартмана.
Юнацтва Юнацкая ўражлівасць і развітае ўяўленне некалькі разоў падахвочвалі яго на безразважныя ўчынкі: ва ўзросце 17 гадоў вырашыў выпрабаваць сілу волі і лёг паміж рэек перад надыходзячым паравозам, але застаўся цэлы.
Скончыўшы гімназію, Андрэеў паступіў на юрыдычны факультэт Пецярбургскага ўніверсітэта; пасля смерці бацькі матэрыяльнае становішча яго сям'і пагоршылася, а сам Андрэеў пачаў злоўжываць алкаголем. Некаторы час Андрэеву даводзілася нават галадаць. У Пецярбурге спрабаваў пісаць свае першыя апавяданні, аднак з рэдакцыі, як Андрэеў узгадвае ў сваіх мемуарах, іх вярнулі са смехам. Адлічаны за нявыплату, ён паступіў на юрыдычны факультэт Маскоўскага ўніверсітэта. У Маскве, па словах самога Андрэева: «матэрыяльна жылося лепш: дапамагалі таварышы і камітэт». thumb|left|200px|Л. Андрэеў. Партрэт працы І. Рэпіна (1904) У 1894 г., пасля любоўнай няўдачы, Андрэеў спрабаваў скончыць жыццё самагубствам. Наступствам няўдалага стрэлу было царкоўнае пакаянне і парок сэрца, які і выклікаў пасля смерць пісьменніка. Пасля гэтага выпадку Леанід Андрэеў зноў быў вымушаны бедаваць: цяпер яму неабходна было карміць маці, сваіх сясцёр і братоў, якія перабраліся ў Маскву. Перабіваўся выпадковымі заробкамі, выкладаннем і маляваннем партрэтаў на заказ. У палітычнай дзейнасці не ўдзельнічаў.
У 1897 паспяхова здаў выпускныя экзамены ва ўніверсітэце, што адкрыла яму дарогу ў адвакатуру, якой ён займаўся аж да 1902 г. У тым жа годзе пачынае сваю журналісцкую дзейнасць у газетах «Маскоўскі веснік» і «Кур'ер». Свае фельетоны ён падпісваў псеўданімам «James Lynch». У 1898 г. у «Кур'еры» быў надрукаваны яго першы аповяд: «Баргамот і Гараська». Паводле слоў Андрэева, аповяд быў перайманнем Дзікенса, аднак маладога аўтара заўважыў Максім Горкі, які і запрасіў Андрэева ў кнігавыдывецкае таварыства «Веды», якое аб’ядноўвае многіх маладых пісьменнікаў.
Першая руская рэвалюцыя і даваенныя гады міні|Віла «Аванс», якая належала Л. Андрэеву (не захавалася) міні|«Самагубства». Анкета пісьменніка ў часопісе «Новае слова», 1912, чэрвень Сапраўдная слава прыйшла да Андрэева пасля выдання ў 1901 яго апавядання «Жылі-Былі» ў часопісе «Жыццё».
У 1902 Андрэеў ажаніўся з А. М. Велігорскай — унучатай пляменніцай Тараса Шаўчэнкі. У тым жа годзе становіцца рэдактарам «Кур'ера», вымушаны быў даць паліцыі падпіску аб нявыездзе з-за сваёй сувязі з рэвалюцыйна настроеным студэнцтвам. Дзякуючы дапамозе Максіма Горкага вялікім накладам быў выпушчаны першы том яго твораў. У гэтыя гады абазначылася накіраванасць творчасці і яго літаратурная манера.
У 1905 годзе вітаў Першую рускую рэвалюцыю; хаваў у сябе дома членаў РСДРП, 10 лютага быў пасаджаны ў турму за тое, што напярэдадні на яго кватэры прайшоў тайны сход ЦК (25 лютага выпушчаны пад заклад, унесены Савам Марозавым). У гэтым жа годзе ён напіша апавяданне «Губернатар», якое стала водгукам на забойства 17 лютага эсэрам І. Каляевым маскоўскага генерал-губернатара вялікага князя Сяргея Аляксандравіча.
У 1906 годзе пісьменнік вымушаны з'ехаць у Германію, дзе ў яго нараджаецца другі сын, Данііл, які пасля стане пісьменнікам (яго пяру належыць трактат «Ружа Свету»). У снежні таго ж года ад послеродовой гарачкі памірае яго жонка (пахавана ў Маскве на могілках Навадзевічага манастыра).
Андрэеў ад'язджае на Капры (Італія), дзе жыве ў Горкага (са снежня 1906 года — да вясны 1907). Пасля пачатку рэакцыі ў 1907 годзе Андрэеў расчароўваецца ў самой рэвалюцыі. Ён адыходзіць ад рэвалюцыйна настроенага пісьменніцкага асяроддзя Горкага.
У 1908 годзе Андрэеў ажаніўся з А. І. Дзенісевіч (Карніцкай) і пераязджае ва ўласны дом у Вамельсу. На віле «Аванс» (назва была абрана з-за таго, што дом быў пабудаваны на аванс ад выдаўца) Леанід Андрэеў піша свае першыя драматычныя творы.
З 1909 года актыўна супрацоўнічае з мадэрнісцкімі альманахамі выдавецтва «Шыпшына».
Першая сусветная вайна, рэвалюцыя 1917 года і смерць пісьменніка
Пачатак Першай сусветнай вайны Леанід Андрэеў сустрэў з натхненнем:
«Перамагчы Германію неабходна — гэта пытанне жыцця і смерці не толькі для Расіі — найвялікшай славянскай дзяржавы, усе магчымасці якой наперадзе, але і для еўрапейскіх дзяржаў. <…> Разгром Германіі будзе разгромам Усееўрапейскай рэакцыі і пачаткам новага цыкла еўрапейскіх рэвалюцый».
У час вайны Андрэеў публікуе драму пра ваенные падзеі ў Бельгіі («Кароль, закон і свабода»). Зрэшты, творы пісьменніка ў той час прысвечаны, галоўным чынам, не вайне, а мяшчанскаму побыту, тэме «маленькага чалавека».
Пасля Лютаўскай рэвалюцыі 1917 года ўваходзіў у рэдакцыйны Савет рэакцыйнай газеты «Руская воля».
Кастрычніцкую рэвалюцыю не прыняў. Пасля аддзялення Фінляндыі ад Расіі — апынуўся ў эміграцыі. Апошнія творы пісьменніка прасякнутыя песімізмам і нянавісцю да бальшавіцкай улады («Дзённік сатаны», «SOS»).
12 верасня 1919 года Леанід Андрэеў раптоўна памёр ад пароку сэрца ў мястэчку Мустамякі, на дачы ў свайго сябра — лекара і літаратара Ф. М. Фалькоўскага. Быў пахаваны ў Марыёках. У 1956 годзе перапахаваны ў Ленінградзе на Літаратарскіх мастках на Волкавых могілках.Интервью Ирины Рыжковой-Андреевой, внучки писателя. Газета «Неделя» Надгробие Л. Н. Андреева
З 1956 года яго выбраныя творы часта перавыдаваліся ў СССР. У 1991 годзе ў Арле, на радзіме пісьменніка, адкрыўся Дом-Музей Леаніда Андрэева.
Творчасць, асноўныя ідэі міні|Пісьменнікі Леанід Андрэеў (справа) і Вікенцій Верасаеў. Першыя творы Леаніда Андрэева, шмат у чым пад уздзеяннем бядотных умоў, у якіх тады знаходзіўся пісьменнік, прасякнутыя крытычным аналізам сучаснага свету («Баргамот і Гараська», «Горад»). Аднак яшчэ ў раннім перыядзе творчасці пісьменніка праявіліся яго асноўныя матывы: крайні скептыцызм, нявер'е ў чалавечы розум («Сцяна», «Жыццё Васіля Фівейскага»), узнікае захапленне спірытуалізмам і рэлігіяй («Юда Іскарыёт»). Апавяданні «Губернатар», «Іван Іванавіч» і п'еса «Да зорак» адлюстроўваюць сімпатыю пісьменніка да рэвалюцыі. Аднак пасля пачатку рэакцыі 1907 Леанід Андрэеў адмовіўся ад усялякіх рэвалюцыйных поглядаў, лічачы, што бунт мас можа прывесці толькі да вялікіх ахвяраў і вялікіх пакут (гл. «Аповяд пра сем павешаных»). У сваім апавяданні «Чырвоны смех» Андрэеў намаляваў карціну жахаў сучаснай вайны (рэакцыя на Руска-японскую вайну). Незадаволенасць яго герояў навакольным светам і парадкамі нязменна выліваецца ў пасіўнасць або анархічны бунт. Перадсмяротныя сачыненні пісьменніка прасякнуты дэпрэсіяй, ідэяй пра радасць ірацыянальных сіл.
Нягледзячы на патэтычны настрой твораў, літаратурная мова Андрэева, напорыстая і экспрэсіўная, з падкрэсленым сімвалізмам, сустракала шырокі водгук у мастацкай і інтэлігенцкім асяроддзі дарэвалюцыйнай Расіі. Станоўчыя водгукі аб Андрэеве пакінулі Максім Горкі, Рэрых, Рэпін, Блок, Чэхаў і многія іншыя. Творы Андрэева адрознівае рэзкасць кантрастаў, нечаканыя павароты сюжэту, у спалучэнні са схематычна прастатой склада. Леанід Андрэеў прызнаны яркім пісьменнікам Срэбнага веку рускай літаратуры.
Творы
Апавяданні
1892 — У холадзе і золаце 1898 — Баргамот і Гараська 1898 — З жыцця штабс-капітана Каблукова 1898 — Абарона 1898 — Што бачыла галка 1898 — Алёша-дурачок 1899 — Ангелочек 1899 — Сябар 1899 — Вялікі шлем 1899 — У вокны 1899 — Пецька на дачы 1899 — У Сабуравым 1899 — Моладзь 1899 — Помнік 1900 — Маўчанне 1900 — Аповяд пра Сяргея Пятровіча 1900 — У цёмную даль 1900 — Мімаходам
1900 — Валя 1900 — На рацэ 1900 — Першы ганарар 1900 — Свята 1900 — Выдатнае жыццё для ўваскрослых 1901 — Хлусня 1901 — Жылі-былі 1901 — Бездань 1901 — Буяніха 1901 — Кусака 1901 — Выпадак 1901 — Сцяна 1901 — Іншаземец 1901 — У падвале 1901 — У цягніку 1901 — Гасцінец 1901 — Кніга 1901 — Набат 1901 — Смех 1902 — У тумане
1902 — Горад 1902 — маючым адбыцца крадзеж 1902 — Думка 1902 — Вясной 1902 — Арыгінальны чалавек 1903 — Вясновыя абяцанні 1903 — На станцыі 1904 — Злодзей 1904 — Чырвоны смех 1904 — Няма прабачэння 1904 — Прывіды 1905 — Губернатар 1905 — Хрысціяне 1905 — Марсэльеза 1905 — Бэн- Товит 1905 — Так было 1906 — Элеазар 1907 — З аповеду, які ніколі не будзе скончаны 1907 — Цемра 1908 — Іван Іванавіч
1908 — Аповяд пра сем павешаных 1908 — Велікан 1908 — Праклён звера 1908 — Мае запіскі 1909 — Сын чалавечы 1910 — Расказ змеі пра тое, як у яе з’явіліся атрутныя зубы 1910 — Дзень гневу 1910 — Неасцярожнасць 1911 — Правілы дабра 1911 — Іпатаў 1911 — Супакой 1911 — Смерць Гулівера 1911 — Кветка пад нагою 1913 — Зямля 1913 — Ён (Аповяд невядомага) 1913 — Палёт 1913 — Зварот 1913 — Нягоднік 1913 — Арэшак 1913 — Фальшывы рубель і добры дзядзька
1913 — Адважны воўк 1914 — Герман і Маргарыта 1914 — Уваскрасенне ўсіх мёртвых 1914 — Канец Джона — Прапаведніка 1914 — Тры ночы (Сон) 1914 — Чорт на вяселлі 1915 — Аслы 1915 — Мае анекдоты 1915 — раганосцам 1916 — Два лісты 1916 — Ахвяра 1916 — Чамаданаў 1916 — казюльку
П'есы 1906 — Да зорак 1907 — Жыццё чалавека 1907 — Сава 1908 — Цар Голад 1909 — Анатэма 1909 — Дні нашага жыцця 1910 — Анфіса 1910 — Gaudeamus 1912 — Кацярына Іванаўна 1914 — Думка 1915 — Той, хто атрымлівае аплявухі
Раманы і аповесці
1903 Жыццё Васіля Фивейского 1905 Губернатар 1907 — Юда Іскарыёт 1908 — Мае запіскі 1911 — Сашка Жегулев 1916 — Іга вайны 1919 — Дзённік Сатаны
Дзеці Вадзім Леанідавіч (1902—1976) — паэт, грамадскі дзеяч. Данііл Леанідавіч (1906—1959) — паэт, празаік, філосаф-містык. Сава Леанідавіч (1909—1970) — мастак, артыст балета. Вера Леанідаўна (1910—1986) — празаік, мемуарыст. Валянцін Леанідавіч (1912—1988) — мастак, харэограф, літаратар, перакладчык.
Адрас у Арле 1871—1891 — радавы дом сям'і Андрэевых — 2-я Пушкарная вул., 41;
Адрасы ў Санкт-Пецярбургу — Петраградзе 1907—1908 — прыбытковы дом К. Х. Гельдаля — Каменнавостраўскі праспект, 13; Дом у пасёлку Вохнала да 1918, затым пераехаў на Віла АВАНС у Вамелсу 1914—1917 — прыбытковы дом К. І. Розенштейна — Вялікі праспект Петраградскага боку, 75.
Экранізацыі твораў 1912 — Анфіса (Андрэеў быў таксама аўтарам сцэнарыя фільма) 1914 — Дні нашага жыцця 1915 — Кацярына Іванаўна 1916 — Думка 1916 — Той, хто атрымлівае аплявухі (Расійская Імперыя) 1919 — Сава 1920 — Аповед пра сем павешаных (фільм не захаваўся) 1921 — Голад 1924 — Той, хто атрымлівае аплявухі (ЗША) 1928 — Белы арол (паводле аповесці «Губернатар») 1968 — Балада пра сем павешаных 1987 — Хрысціяне 1988 — Любоў да бліжняга (па аповедах «Манумент» і «Любоў да бліжняга») 1988 — На адной знаёмай вуліцы… (па аповедзе «Іван Іванавіч») 1989 — Звер радасны (кароткаметражны, па матывах апавядання «Бездань») 1990 — Ачышчэнне 1991 — Ноч грэшнікаў (па аповедзе «Цемра») (таксама пад назвай «Вышэйшая ісціна бамбіста Аляксея») 1991 — Пустыня (па аповедах «Юда Іскарыёт» і «Елізар») (СССР) 1997 — Ах, навошта гэтая ноч… (Расія, ЗША) 2008 — Анёлак (Расія) 2009 — Бездань (Расія) 2009 — Бездань (Расія, кароткаметражны) 2013 — Іуда (Расія, поўнаметражны, паводле аповесці «Юда Іскарыёт»)
Катэгорыя:Пісьменнікі Расійскай імперыі Катэгорыя:Рускамоўныя пісьменнікі Катэгорыя:Драматургі Расійскай імперыі Катэгорыя:Публіцысты Расійскай імперыі Катэгорыя:Пахаваныя на Літаратарскіх мастках