Беларуская этнаграфія — гістарычная навука, якая вывучае побыт і культуру беларусаў, іх паходжанне (этнагенез), рассяленне, культурна-гістарычныя сувязі.
Метад беларускай этнаграфіі
Асноўны метад беларускай этнаграфіі — непасрэдныя назіранні; выкарыстоўваюцца таксама пісьмовыя крыніцы, рэчавыя помнікі, сацыялагічныя метады даследавання. Навука цесна звязана з гісторыяй, археалогіяй, геаграфіяй (на мяжы з ёй паўстала этнагеаграфія), антрапалогіяй, мовазнаўствам, фалькларыстыцы, з прыродазнаўчы навукамі (пры вывучэнні народнай аграноміі, метэаралогіі) і іншыя.
Беларуская этнаграфія як самастойная навука
Беларуская этнаграфія вылучылася ў самастойную навуку да сярэдзіны XIX ст. Першыя звесткі аб плямёнах, якія жылі на тэрыторыі Беларусі, змешчаныя ў летапісах і іншых гістарычных помніках часоў Кіеўскай Русі. Побыт беларусаў Вялікага княства Літоўскага адлюстраваны ў паэме Н. Гусоўскага «Песня пра зубра» (1523, Кракаў, на лацінскай мове), зафіксаваны ў дакументах, інвентарах, замалёўках падарожнікаў і паслоў, сярод іх: «Запіскі аб маскоўскіх справах» С. Герберштэйна (1549, Вена), «Аб рэлігіі, ахвяраваннях, вясельных, пахавальных абрадах русінаў, маскавітаў і татараў. З работ розных пісьменнікаў…» Я. Ласіцкі (1582, г. Спірыт, Германія, на лацінскай мове).
Далучэнне Беларусі да Расіі прыцягнула ўвагу расійскай грамадскасці да жыцця і культуры беларусаў. З’явіліся «Апісанне Крычаўскага графства…» А. Меера (напісана ў 1786, апублікавана ў 1901), нататкі экспедыцый у Беларусь акадэмікаў І. І. Лепехіна, В. М. Севергіна. Пазней даследаванні праводзілі Расійская АН, Маскоўскае таварыства гісторыі і старажытнасцей расійскіх («Рускія могілкі простага святы і забабонныя абрады» І. М. Снягірова (1837—1839), гурток Н. П. Румянцава. Найбольш поўна духоўная культура беларусаў прадстаўлена ў калекцыі «Беларускі архіў» П. В. Кірэяўскага.
Беларусь вывучалі дзеячы польскай і беларускай культуры, большасць якіх групаваць вакол Віленскага універсітэта. Шырока паказваецца побыт беларусаў у публікацыях 3. Я. Даленга-Хадакоўскага, М. Чарноўскага, Я. Чачота, І. Ярашэвіча, Р. А. Падбярэскага, Ю. І. Крашэўскага, Я. Баршчэўскага, Я. П. Тышкевіча, Р. С. Зянькевіч, У. Сыракомлі, а таксама А. Ф. Рыпінскага, Л. Галамбеўскага.
Больш за сістэматычнае і мэтанакіраванае збіранне этнаграфічнага матэрыялаў пачалося пасля заснавання (1845) Рускага геаграфічнага таварыства, якое мела аддзяленне этнаграфіі. Друкаваліся працы М. А. Без-Карніловіча, П. М. Шпілеўскага, І. Юркевіча, М. Анімеле. Матэрыялы, сабраныя ў 1840-1850-я гады А. Кіркорам, склалі дзве часткі 3-га тома выдання «Маляўнічая Расія» («Літоўскае Палессе» і «Беларускае Палессе», 1882). Пасля паўстання 1863—1864 інтэнсіўна вывучаліся этнаграфічныя межы і нацыянальны склад насельніцтва заходніх губерняў Расійскай імперыі. У «Матэрыялы для геаграфіі і статыстыкі Расіі, сабраных афіцэрамі Генеральнага штаба» сярод тамоў, прысвечаных Беларусі, вылучаецца «Гарадзенская губерня» П. В. Баброўскага (1863).
Фарміраванне беларускай нацыі абумовілі выхад на арэну навуковай дзейнасці мясцовых сіл. Розныя сацыяльна-палітычныя перакананні даследчыкаў вызначалі іх погляды на Беларусь і беларускі народ. З дэмакратычных пазіцый выступілі І. І. Насовіч, Ю. Ф. Крачкоўскі, П. П. Чубінскі, М. А. Дзмітрыеў, Н. Я. Васільева і іншыя, з ліберальных — Э. Івашкевіч, І. А. Берман, К. П. Тышкевіч, з вялікадзяржаўных — П. А. Гільтэбрант, М. В. Каяловіч, М. Камінскі, а таксама складальнікі этнаграфічных карт Р. Ф. Эркерта, П. І. Кёпен, супярэчлівыя высновы рабілі А. М. Семянтоўскі-Курыла, П. А. Бяссонаў, , І. Эрэміч.
Вядомыя этнографы Беларусі Уладзімір Дабравольскі (1856—1920) Язэп Драздовіч (1888—1954) Яўхім Карскі (1861—1931) Адам Кіркор (1818—1886) Юльян Крачкоўскі (1840—1903) Арсень Ліс (1934—2018) Мікалай Нікіфароўскі (1845—1910) Еўдакім Раманаў (1855—1922)
Гл. таксама
Этнічная тэрыторыя беларусаў
Літаратура Асветнікі зямлі беларускай: Энцыклапедычны даведнік / гал. рэд. Б. І. Сачанка. — Минск : БелЭн імя П. Броўкі, 1995. Грынблат М. Я. Беларуская этнаграфія і фалькларыстыка: Бібліяграфічны паказальнік (1945—1970). ― Мн., 1972. Бандарчык В. К. Гісторыя беларускай этнаграфіі XIX ст.― Мн., 1964. Бандарчык В. К. Гісторыя беларускай этнаграфіі (пачатак XX ст.).― Мн., 1970. Бандарчык В. К. Гісторыя беларускай савецкай этнаграфіі. ― Мн. 1962. Цітоў В. С. Этнаграфічная спадчына. — Мн,, 2001. Этнаграфія Беларусі: Энцыклапедыя. — Мн: БелСЭ 1989. — 575 с.: іл. ISBN 5-85700-014-9
Спасылкі Музей этнаграфіі ў Магілёве
Катэгорыя:Этнаграфія Беларусі Катэгорыя:Беларусы Катэгорыя:Гісторыя Беларусі