Аляксей Мікалаевіч Ду́шкін ( — ) — савецкі архітэктар і горадабудаўнік. Член-карэспандэнт Акадэміі архітэктуры СССР (1950). Лаўрэат трох Сталінскіх прэмій другой ступені (1941, 1946, 1949).

Біяграфія Нарадзіўся 24 снежня 1903 года ў сяле Аляксандраўка Харкаўскай губерні. Маці — Надзея Уладзіміраўна Фіхтэр; па бацькаўскай лініі — напалову немка швейцарскага паходжання, напалову францужанка; па лініі маці — данская кураная казачка. Бацька — Мікалай Аляксеевіч Душкін, навуковец-глебазнавец, аграном, ганаровы грамадзянін Волагды. Працаваў кіраўнікам маёнткаў і эканомій сем’яў Харытоненка і Кёніг — найбуйнейшых прамыслоўцаў, мецэнатаў і калекцыянераў (у Курскай і Харкаўскай губернях, у вобласці Войска Данскога). Атрымаў разам са старэйшымі братамі хатную адукацыю, паступіў у рэальнае вучылішча ў Харкаве, дзе вучыўся да 1919 г.Жизнь архитектора Душкина. 1904—1977. Книга воспоминаний. Публикация, сост. и науч. ред. Н. О. Душкиной. М., Издательство «А-Фонд», 2004. — 381 с.

Па патрабаванні бацькі паступіў у Харкаўскі меліярацыйны інстытут; у 1923 годзе перавёўся на другі курс хімічнага факультэта Харкаўскага тэхналагічнага інстытута ў ХаркавеПопулярная художественная энциклопедия: Архитектура, Живопись. Скульптура, Графика, Декоративное искусство / Гл. ред В. М. Полевой; Ред. кол.: В. Ф. Маркузон, Д. В. Сарабьянов, В. Д. Синюков. — М.: «Советская Энциклопедия». Книга 1 А-М., 1986. — 447 с., дзе правучыўся два гады (з 1923 па 1925). Пасля смерці бацькі ў 1925 г. рэзка змяніў спецыяльнасць і перавёўся на інжынерна-будаўнічы факультэт таго ж інстытута з паніжэннем на курс і даздачай многіх прадметаў. Дамогся залічэння ў клас акадэміка архітэктуры Аляксея Мікалаевіча Бекетава, аднаго з найбуйнейшых архітэктараў поўдня Расіі і Украіны. У 1930 г. завяршыў вучобу (інжынерна-архітэктурны аддзел факультэта), абараніўшы дыплом «Камбінат друкароў». Дыплом аб вышэйшай адукацыі не атрымаў (з-за запазычанасці па ўкраінскай мове; быў выдадзены, калі Душкін ужо быў вядомым архітэктарам). Накіраваны на працу ў Діпрагар у ХаркавеАлексей Николаевич Душкин. Архитектура 1930—1950-х годов. Каталог выставки. Архитектурные проекты, документы, живопись, графика. Автор-сост. и науч. ред. Н. О. Душкина. — М., «Издательство А-Фонд», 2004. — 366 с.Большая Российская энциклопедия: В 30 т. / Председатель науч.-ред. совета Ю. С. Осипов. Отв. ред С. Л. Кравец. Т. 9. Динамика атмосферы — железнодорожный узел. — М.: Большая Российская энциклопедия, 2007. — 767 с..

На працягу жыцця Аляксей Мікалаевіч працаваў ва ўсіх абласцях архітэктуры, спецыяліст у вобласці транспартнага будаўніцтва. Пачатак творчай дзейнасці звязаны з канструктывізмам, зведаў творчы ўплыў братоў Вясніных. У 1933—1939 гг. аўтар-архітэктар у 3-й майстэрні Массавета акадэміка І. А. Фаміна; у гэты перыяд стаў працаваць на аснове пераасэнсавання гістарычнай спадчыны, у тым ліку, у стылістыцы ар-дэко. Удзельнічаў у праектаванні «сацгарадоў» Данбаса (1930—1932; Новая Горліўка, Новы Краматорск, часткова рэалізаваны), Аўтадарожнага інстытута ў Харкаве (1932—1934, сум. з Э. Л. Гамзэ, ажыццёўлены). Браў удзел у шматлікіх архітэктурных конкурсах: Палаца Саветаў (1931—1932, сум. з Я. М. Додзіцам, I прэмія; далей па ўсіх этапах праектавання ў аўтарскіх групах); Палаца Радыё (I прэмія, 1933) і Інстытута Маркса-Энгельса-Леніна (ІМЭЛ, 1933), абодва сумесна з А. Р. Мардвінавым, К. І. Саламонавым; Акадэмічнага кінатэатра (1936) у Маскве і інш.

А. М. Душкін зрабіў наватарскі ўнёсак у метрабудаванне, стварыўшы канцэпцыю безаконнай падземнай прасторы і стаўшы фактычна стваральнікам новага кірунку ў архітэктуры — падземнай урбаністыкі; працаваў у гэтай вобласці ў 1934—1967 гг., у тым ліку знаходзячыся на пасадзе галоўнага архітэктара інстытута «Метрадіпратранс». Ён выхаваў некалькі пакаленняў паслядоўнікаў. Сярод найважнейшых прынцыпаў, распрацаваных Душкіным пры праектаванні станцый метро, варта назваць наступныя: 1) выразнае выяўленне канструкцыйнай асновы, адсутнасць баластных мас і аб’ёмаў; 2) святло як галоўны сродак стварэння архітэктурнага вобраза; 3) адзінства канструкцый і дэкору; 4) адзінства тэматычных выяўленчых сродкаў з архітэктурай; 5) трывалыя падлогі.

Аўтар шэрагу станцый Маскоўскага метрапалітэна — «Палац Саветаў» (цяпер «Крапоткінская», сумесна з Я. Р. Ліхтэнбергам, 1935), «Плошча Рэвалюцыі» (1938, скульптар М. Г. Манізер), «Маякоўская» (1938, маст. А. А. Дайнека), «Завод імя Сталіна» (цяпер «Аўтазаводская», 1943, скульптар І. С. Яфімаў, маст. В. Ф. Бардзічэнка, Ф. К. Лехт, Б. У. Пакроўскі), «Новаслабодская» (1952, сумесна з А. Ф. Стралковым, маст. П. Д. Корын).

Праект станцыі «Маякоўская» ў 1939 годзе атрымаў Гран-пры на Сусветнай выстаўцы ў Нью-Ёрку. Падчас праведзенага ў 2009 г. апытання масквічоў гэта станцыя ўзначаліла рэйтынг самых прыгожых станцый — яе назвалі лепшай 25 % апытаных (цікава, што другое месца заняла «Новаслабодская» — 10 % галасоў, а на трэцім апынулася «Плошча Рэвалюцыі» — 9 % галасоў) — P. 96..

Сярод іншых твораў А. М. Душкіна — чыгуначныя вакзалы ў Днепрапятроўску (1951), Сімферопалі (1951), Сочы (1952), у Бранску (1952) і Еўпаторыі (1953). Ён стварыў буйныя горадабудаўнічыя ансамблі ў Маскве — з вышынным будынкам Міністэрства транспартнага будаўніцтва на плошчы Красных Варот (1947—1953) (з Б. С. Мезенцавым) і ўнівермагам «Дзіцячы свет» на Лубянскай плошчы (1953—1957).

Галоўны архітэктар Метрапраекта і Метрабуда (1941—1943), а таксама Цэнтральнай архітэктурнай майстэрні Наркамата (потым Міністэрства) шляхоў зносін СССР (з 1943 года). У 1947—1974 гады выкладаў у Маскоўскім архітэктурным інстытуце.

А. М. Душкін сканаў 1 кастрычніка 1977 года. Пахаваны на Армянскіх могілках у МасквеАрмянскія могілкі .

Узнагароды і прэміі Сталінская прэмія другой ступені (1941) — за архітэктуру станцыі «Палац Саветаў» Маскоўскага метрапалітэна імя Л. М. Кагановіча Сталінская прэмія другой ступені (1946) — за архітэктуру станцыі «Завод імя Сталіна» Маскоўскага метрапалітэна імя Л. М. Кагановіча Сталінская прэмія другой ступені (1949) — за архітэктурны праект вышыннага будынка Міністэрства транспартнага будаўніцтва ў Красных Варот ордэн Леніна два ордэны Працоўнага Чырвонага Сцяга медалі

Сям’я Унучка — архітэктар, прафесар МАРХІ Н. А. Душкіна. Унук — мастак А. Д. Душкін.

Гл. таксама Сталінская архітэктура

Літаратура Аболина Р. Архитектор Алексей Душкин в пространстве и времени // Пути и перепутья. Материалы и исследования по отечественному искусству XX века. М., 1995. С. 71—87. Алексей Николаевич Душкин. Архитектура 1930—1950-х годов. Каталог выставки. Архитектурные проекты, документы, живопись, графика. Автор-сост. и науч. ред. Н. О. Душкина. М., «Издательство А-Фонд», 2004. — 366 с., ил. Жизнь архитектора Душкина. 1904—1977. Книга воспоминаний. Публикация, сост. и науч. ред. Н. О. Душкиной. М., Издательство «А-Фонд», 2004. — 381 с., ил. Маковская Н. О. А. Н. Душкин — архитектор метростроя // Художник и город. М., 1988. С. 120—143 Махаев В. Б. Монументальная архитектура Алексея Душкина. / Строительство, архитектура, дизайн. 2007, № 1. Москва. Энциклопедия. М., 1998. С. 274 Самин Д. К. Алексей Николаевич Душкин (1904—1977) // Самин Д. К. Сто великих архитекторов. М.,2000. С. 523—527 Татаржинская Я. В. Основоположник советского подземного зодчества // Метрострой. 1973, № 5. С.28-29 Татаржинская Я. В. Жизнь в творческом поиске // Строительство и архитектура Москвы. 1975, № 9. С. 23-27 Толстая И. А. А. Душкин (1904—1977) // Зодчие Москвы. XX век. М., 1988. С. 306—311

Спасылкі

Катэгорыя:Архітэктары СССР Катэгорыя:Выкладчыкі МАРХІ Катэгорыя:Члены КПСС Катэгорыя:Архітэктары Масквы Катэгорыя:Архітэктары Сочы Катэгорыя:Горадабудаўнікі Катэгорыя:Архітэктары рускага авангарда Катэгорыя:Нарадзіліся ў Багадухіўскім раёне