William Shakespeare (fon. Vilijam Šekspir; 26. aprila 1564 – 23. april 1616) bio je engleski pjesnik, dramatičar i glumac. Često ga smatraju engleskim nacionalnim pjesnikom i po mnogima je najveći dramatičar svih vremena. Shakespeare zauzima jedinstven položaj u svijetu književnosti. Ostali pjesnici, kao što su Homer i Dante, i pisci kao što su Lav Tolstoj i Charles Dickens, prevazišli su nacionalne barijere, ali ugled nijednog od ovih pisaca se ne može porediti sa ugledom koji ima Šekspir. Njegove predstave koje je pisao krajem 16. vijeka i početkom 17. vijeka za pozorište sa malim repertoarom, sada se izvode i čitaju češće i u više zemalja nego ikad prije.
Biografija Prvi pokušaji biografskog istraživanja o životu ovog pisca su počeli tek nakon više od pola vijeka poslije Shakespearove smrti, i stoga se ne zasnivaju na podacima iz prve ruke. Malo biografija pa čak i o poznatim ličnostima je pisano u to vrijeme. Također, iako možda izgleda čudno danas, drama nije smatrana ozbiljnom književnošću u to vrijeme, tako da dramaturzi uopšte nisu smatrani dostojnim da bi se o njima pisalo. Osim toga pozorišta su bila zatvorena od strane Puritanaca 1642. godine, 36 godina nakon smrti Williama Shakespeara, zbog čega su izgubljeni mnogi dokumenti i rukopisi. Ipak, poznat je iznenađujući broj činjenica o njemu i njegovom pozorišnom djelovanju. thumb|lijevo|Rodna kuća Williama Shakespearea u Stratfordu na rijeci Avon William Shakespeare se rodio u gradiću Stratford na rijeci Avon 1564. godine, u grofoviji Warwickshire, Engleska. U parohijskom zapisniku za gradić Stratford zabilježeno je da je William kršten 26. aprila 1564. godine. Stvarni datum rođenja ovog pisca nije poznat. Bio je treće i najstarije muško dijete od osmero djece. Otac mu je bio John Shakespeare, ugledan i imućan građanin, trgovac-zanatlija, član Opštinskog vijeća. O njegovom dobrom imovinskom statusu govori i podatak da je 1596. godine John Shakespeare mogao platiti da on i njegovo potomstvo može upotrebljavati porodični grb koji prikazuje sokola i koplje te ima francuski natpis: "Non sans droit" (Ne bez prava). Uz sve to John Shakespeare je 1571. godine izabran za gradonačelnika Stratforda. Majka Williama Shakespearea zvala se Mary, a djevojačko prezime bilo joj je Arden. Shakespeare je pohađao školu u svom rodnom gradu gdje je učio latinski i osnove grčkog jezika. Mora da je za vrijeme svog boravka u ovoj školi naučio gledati izvan mehanike jezika uočavajući ljepotu literature. Čitao je Ovidija koji je ostao omiljen tokom cijelog njegovog života, zatim Plauta najomiljenijeg pisca latinskih komedija. Također je bio upoznat sa govorništvom i logikom kroz pisanje Cicerona i Kvintilijana, kao i latinske historije, filozofije.
Postoje pretpostavke da je William Shakespeare napustio školu 1578. godine kada su poslovi njegovog oca pošli nagore, te je prisustvo četrnaestogodišnjeg sina u kući postalo neophodno. Od tada pa do njegove 18 godine o njemu ne postoje nikakvi pisani podaci. Tek od 18. septembra 1582. godine postoji dokument koji govori o ženidbi Williama Shakespearea s Ann Hathaway iz obližnjeg zaseoka Shotery, a koja je bila osam godina starija od njega. U braku najvjerovatnije nije bio sretan, jer je često pisao protiv ranih brakova. Godine 1583. rodila mu se kćerka Susan, a 1585. blizanci - kćerka Judith i sin Hamnet. Onda se opet do 1592. godine o Shakespearu ništa ne zna, a te se godine prvi put spominje kao glumac i dramski pisac. Godine 1596. umire mu sin Hamnet, a 1597. godine u Stantfordu je kupio imanje pod nazivom "New Place" i postao u međuvremenu suvlasnik pozorišta "Globe". Nedugo potom, 1601. godine Shakespearu umire otac, a 1607. udala mu se kćerka Susan za poznatog londonskog liječnika Johna Halla.
Godinu dana kasnije umire mu majka, a iste godine Willliam se povlači iz Londona u svoj rodni grad, premda je povremeno dolazio u London (npr. 1612. godine kao svjedok u jednoj parnici). Iste godine (1612.) umire mu brat Gilbert, a sljedeće 1613. i posljednji brat Richard, kada je u Londonu izgorjelo pozorište Globe. Godine 1616. udala mu se kćerka Judith, a 23. aprila iste godine umro je u 52-oj godini života u svom rodnom gradu, gdje je i sahranjen u crkvi sv. Trojstva u blizni oltara. Iznad groba postavljena je 1623. godine spomen bista s latinskim natpisom: . Shakespeareova supruga Ann umrla je 1623. godine, sedam godina poslije smrti svoga muža. Iste godine u Londonu svjetlo dana ugledalo je prvo izdanje svih djela Williama Shakespeara. Posljednji njegov neposredni potomak, unuka Elisabeth, kćerka Susan i dr Johna Halla umrla je 1670. godine čime se loza gasi.
Stvaralaštvo Naučnici su često kategorisali šekspirovo umjetničko stvaralaštvo u četiri grupe: komedije, historije, tragedije i romanse, a njegov rad je grubo podijeljen u četiri perioda. thumb|left| Obnovljeno pozorište "Globe" u Londonu. Piščevo stvaralaštvo se uglavnom dijeli na nekoliko kategorija:
U prvom periodu do sredine 1590-ih pisao je uglavnom komedije po uzoru na rimske i italijanske modele i historijske predstave u popularnoj tradiciji hronike. Drugi period je počeo od oko 1595. godine sa tragedijom Romeo i Julija, a završio se sa tragedijom Julije Cezar iz 1599. godine. Za to vrijeme je napisao ono što se smatra njegovim najvećim komedijama i historijama. Treći period od 1600. do 1608. godine je vrijeme kad je Shakespeare napisao većinu svojih najvećih tragedija. U četvrtom periodu od 1608-1613. godine uglavnom je napisao tragikomedije ili romanse.
Uz dramski opus, Shakespeare je i autor spjevova, te možda najbolje zbirke ljubavne poezije u engleskoj i svjetskoj književnosti.
Rane drame Prva poznata djela Williama Shakespearea su Richard III i tri dijela Henrik VI, napisana u ranim 1590-im u vrijeme popularnosti historijskih drama. Njegovim dramama je danas teško odrediti vrijeme pisanja, ali ispitivanjem tekstova dolazi se do pretpostavke da Tit Andronik, Komedija nesporazuma, Ukroćena goropadnica i Dva plemića iz Verone također pripadaju najranijem stvaralačkom periodu ovog pisca. Njegove prve historije, koje su bile dosta zasnovane na Hronikama iz Engleske, Škotske i Irske iz 1587. godine u izdanju Raphaela Holinsheda dramatizuju pogubne rezultate slabih ili korumpiranih vlasti i protumačene su kao opravdanje za porijeklo dinastije Tudor. Njihov sastav je bio pisan po uzoru na radove drugih elizabetanskih dramaturga, a posebno Thomasa Kyda i Christophera Marlowea. Kao uzori tu su i tradicije srednjovjekovne drame i predstava Seneke. Predstava Komedija nesporazuma je također zasnovana na klasičnim modelima, ali nisu utvrđeni izvori za Ukroćenu goropadnicu iako se odnosi na posebnu istoimenu predstavu koja možda potiče iz narodnih priča. Kao u djelu Dva plemića iz Verone u kojem se pojavljuju dva prijatelja koji naizgled odobravaju silovanje, ili u Ukroćenoj goropadnici u priči o ukroćavanju ženskog nezavisnog duha od strane muškarca su teme koje ponekad muče moderne kritičare i filmske režisere.
Zrelo doba Šekspirove rane klasične i italijanske komedije koje sadrže čvrste dvostruke radnje i precizne komične sekvence, ustupaju sredinom 1590ih mjesto romantičnoj atmosferi u njegovim najvećim komedijama. San ljetne noći je duhovita mješavina romantike, vilinske magije, i scena iz običnog života. Njegova sljedeća komedija jednako romantični Mletački trgovac sadrži prikaz osvetoljubivog jevrejskog zajmodavca Shylocka što se odrazilo na elizabetanske stavove, ali može izgledati rasistički modernoj publici. U duhovitosti i igri riječi u djelu Mnogo vike ni za što šarmantnom seoskom okruženju u Kako vam drago i živahnom veselju u Bogojavljenskoj noći upotpunjuje Shakespearov niz velikih komedija. Nakon lirskog Richarda II koji je napisan gotovo u potpunosti u stihu,
Shakespeare uvodi proznu komediju u historije iz kasnih 1590-ih, Henrik IV (I i II dio) i Henrik V. Njegovi likovi postaju složeniji i nježniji kako ih spretno prebacuje između komičnih i ozbiljnih scena, proze i poezije postižući narativnu mješavinu njegovog zrelog stvaralaštva.
Ovaj period počinje i završava s dvije tragedije: Romeo i Julija poznate romantične tragedije erotikom ispunjene adolescencije, ljubavi i smrti i Julije Cezar na osnovu prevoda Plutarhove Paralelni životi od Sir Thomasa Northa iz 1579. godine koja je uvela novu vrstu drame. Prema šekspirovskom učenjaku Jamesu Shapirou, u tragediji Julije Cezar: Njegovo tzv "tragično razdoblje" je trajalo od oko 1600-1608, iako je također napisao tzv. "problemske predstave" “Mjera za mjeru”, “Troilus i Cressida”, i “Sve je dobro što se dobro svrši”. Za to vrijeme i prije toga pisao je tragedije. Mnogi kritičari smatraju da najveće tragedije Shakespearea predstavljaju vrhunac njegove umjetnosti. Junak prve tragedije Hamlet, o kojem se vjerovatno više raspravljalo nego o bilo kojem drugom šekspirovskom liku, posebno zbog njegovog čuvenog monologa: Za razliku od neodlučnog Hamleta, čija je fatalna mana oklijevanje, junaci tragedija koje su uslijedile, “Othello” i “Kralj Lear”, su upropašteni zbog njihovih brzopletih i pogrešnih odluka. Radnje šekspireovih tragedija često zavise od takvih fatalnih grešaka ili propusta koje uznemiravaju ustaljeni red i uništavaju heroja zajedno sa onima koje je volio. U Othellu, zlikovac Jago podržava Othellovu ljubomoru do tačke u kojoj Othello ubija nevinu ženu koja ga voli. U "Kralju Learu", stari kralj je počinio tragičnu grešku odustajanjem od njegove moći, što je izazvalo scene dovodeći do ubistva njegove kćeri uz mučenje i osljepljivanje vojvode od Gloucestera. Prema kritičaru Franku Kermodeu: U Macbethu, najkraćoj i najzbijenijoj šekspireovoj tragediji, nekontrolisana ambicija podstiče Macbetha i njegovu suprugu Lady Macbeth da ubiju zakonitog kralja i uzurpiraju prijestolje, dok ih na kraju vlastita krivica ne uništi. U ovoj predstavi, Shakespeare dodaje natprirodni element u sadržaj ove tragedije. Njegove posljednje velike tragedije, Antonije i Kleopatra i Koriolana sadrže neke od najboljih poetskih ostvarenja Shakespearea i smatraju se njegovim najuspješnijim tragedijama po pjesniku i kritičaru T.S. Eliotu.
Poznije doba stvaralaštva U svom završnom periodu Shakespeare je završio još tri velike predstave: Cymbeline, Zimska bajka i Bura, kao i saradnju na Perikle, Princ od Tira. Manje sumorne od tragedije, ove četiri predstave su teže u tonu nego komedije iz 1590-ih, ali one završavaju pomirenjem i oproštajem od eventualno moguće tragične greške. Neki komentatori vidjeli su ove promjene u raspoloženju kao dokaz spokojnijeg pogleda na život u šekspirovom djelu, ali to može samo odražavati pozorišna modna kretanja iz tog vremena. Shakespeare je sarađivao na još dvije preostale predstave, Henrik VIII i Dva kraljevića, vjerovatno sa Johnom Fletcherom.
Kao što je bilo i normalno u to vrijeme, Shakespeare je zasnovao mnoge njegove drame po djelima drugih pisaca, preradio je stare priče i historijski materijal. Na primjer, Hamlet (iz 1601. godine) je vjerovatno prerada starijeg, izgubljenog djela (tzv. Ur - Hamlet), a Kralj Lear je obrada starijeg djela Kralj Leir. Za predstave po historijskim temama Shakespeare se uglavnom oslanjao na dva glavna teksta. Većina rimskih i grčkih drama zasnovane su na Paralelnim zivotima od Plutarha (engleski prevod Sir Thomasa Northa iz 1579.), a predstave iz engleske historije su napisane zahvaljujući “Hronikama” od Raphaela Holinsheda iz 1587. godine.
Neke od šekspirovih predstava prvi put su se pojavile u štampi kao niz izdanja manjeg formata (“quartos”), ali većina je ostala neobjavljena do 1623. godine, kada je posthumno objavljena zbirka u većem formatu (“First Folio”). Tradicionalna podjela njegovih drama na tragedije, komedije i historije slijedi logiku zbirke objavljene u većem formatu (“First Folio”). Međutim, moderna kritika je označila neke od ovih predstava "problemskim dramama", jer izmiču lahkoj kategorizaciji i konvenciji, te su uveli pojam "romanse" za kasnije komedije.