Umjetnost u Hrvatskoj je umjetnost na području današnje Republike Hrvatske od srednjeg vijeka do danas.

Prahistorija Na prostoru današnje Hrvatske nižu se od davnina mnogi slojevi prehistorijskih kultura čije je formiranje i nestanak vezan uz migracije neidentificiranih etničkih grupa.

Materijalna ostavština paleolita se svodi na jednostavne kamene i koštane predmete.

Neolit je obilježen velikom produkcijom keramičkih posuda i plastike ljudskih i životinjskih likova dovedenih do forme znaka. Prastanovnici sredozemne grupe na obalnom području i panonske grupe na kontinentalnom području razvijaju neolitičke kulture, a najvažnije su: Starčevačka kultura (fino obrađeno posuđe, crvene ili žute boje, ukrašeno oslikavanjem angobom); Istarska kultura (specifična po kućama od suhoziđa – tzv. bunje koje su se očuvale za pastire sve do 19. vijeka); Sopotska i Korenovska kultura (naročito keramikom ukrašenom paralelnim ravnim, lučnim ili izlomljenim urezima); na jadranskoj obali i na ostrvima Danilska kultura (fino posuđe tamnih boja koje je ukrašeno urezivanjem geometrijskih motiva, spirala i meandara). Na danilsku kulturu se nastavlja Hvarska kultura čiji se neki elementi povezuju sa neolitikom Grčke.

Eneolit ili bakarno doba na području današnje Hrvatske je najzanimljivije u Vučedolskoj kulturi gdje se posuđe odlikuje izvanrednom kvalitetom, crnom bojom visokog sjaja te specifičnim ukrasnim stilom izvedenim urezivanjem, duborezom ili rovašenjem, a upotpunjenim bijelom, crvenom ili žutom inkrustracijom sa izraženom geometrizacijom ukrasa. Plastika nije brojna, ali je vrlo vješto i izražajno rađena (npr. posuda u obliku golubice s urezanim motivom labrisa (dvosjekle sjekire) na vratu - Vučedolska golubica). Stanovništvo živi u utvrđenim naseljima na uzvišenim položajima, zaštićeni palisadama. Kuće su nadzemne, većinom četvrtaste s podom od zapečene zemlje i kružnim ognjištem.

Najstarije bronzano doba obilježava vinkovačka kultura koja nastavlja tradiciju vučedolske. Inače, u cijeloj današnjoj Hrvatskoj, ovaj slabo poznati period je zastupljen bronzanim fibulama koje zamjenjuju predmete poput igala i dugmeta. U to vrijeme razrađen je poseban geometrijski stil urezanih ornamenata, koji posebno dolazi do izražaja na oružju, ukrasnim pločama, plosnatim ogrlicama i fibulama.

Od 7. vijeka p. n. e. željezo preuzima primat, prepuštajući bronzi domenu nakita i umjetnosti. Iz kultura metalnog doba izniče sloj Ilira, etničke grupacije s jasno definiranom kulturnom i umjetničkom fizionomijom. Različita ilirska plemena pod utjecajem halštatskih kultura formiraju vlastite regionalne varijante (Daljani, Histi, Japodi, Mezeji, Desidijati, Delmati, Neretljani, Daorsi). Obogaćeni su utjecajem jonskih radionica u izradi ukrasnih oblika i nakita od zlata i srebra, njeguju keramičke posude crvene boje, ukrašene crno slikanim motivima meandra i trougla, a ponekad i bronzanom inkrustracijom. Do danas su očuvane zidine Nezakcija kraj Pule, jedne od brojnih istarskih gradina iz metalnog doba. Najzanimljiviji fenomen iz tog grada jeste monumentalna kamena plastika.

Japodska plemena imaju izuzetnu sklonost kićenju (teške, predimenzionirane ogrlice od žute, plave ili bijele staklene paste, ili od krupnih zrna jantara, masivne bronzane fibule, bronzani privjesci u obliku životinja i ljudi, spiralne narukvice, nogavice, dijademi, kape i oglavlja od bronzanog lima). Karakteristična je i sitna plastika od jantara oblikovane u stilu arhajske jonske plastike. Naselja su zbijenog tipa, a pored rijeke na principu sojenica. Na značajnu ulogu kulta mrtvih u životu Ilira ukazuje pažnja sa kojom su vršeni sahranjivanje i posmrtni obredi kao i bogatstvo različitih priloga (oružja, posuđa, opreme za konje) u grobovima. U sjevernim krajevima dugo se očuvala tradicija spaljivanja pored sahranjivanja u ravne grobove (Urne podsjećaju na etrursku umjetnost), dok se na jugu mrtvi sahranjuju u kamenim ili zemljanim tumulima (gromile), koji ponekad, naročito u Hercegovini dosežu monumentalne promjere (više od 50 m u promjeru i 5 m u visinu).

Početkom 4. vijeka p. n. e. dolazi do prvog prodora Kelta, oni donose tehniku lončarskog kola, nove tipove fibula, te različite bronzane i željezne pojaseve. Oni se nisu zadržavali u svom pohodu na Grčku i njihov utjecaj je ograničen u Panoniji, Istri i Dalmaciji.

Od 3. vijeka p. n. e., u porječju Neretve, helenizirano ilirsko pleme Daorsa širilo je grčki utjecaj. Iliri uspijevaju osvojiti grčke kolonije na Jadranu i uskoro dolaze u sukob i s Rimljanima. U 1. vijeku p. n. e. Rimljani ih potpuno osvajaju i učvršćuju se u ovim krajevima.

Antika mini|250px|Pulski amfiteatar, 2. vijek n. e. Grci iz Sirakuze, 390 godine p. n. e, dolaze na Vis (Issa), Hvar (Pharos) i Korčulu (Corcyra Nigra) osnivaju gradove-države i žive podosta izolirano. Obalni gradovi: Tragurion, Salona, Epetion, itd. Gradovi pravougaonog oblika, vile, razvijena trgovina – luke, javne zgrade, hramovi i teatri (Vis). Sačuvano je vrlo malo, osim oslikanih vaza i keramičkih tanagra-figura najvažniji su: Bronzana glava božice Artemide, Issa, 4. vijek p. n. e. i reljef Kairos (bog sretnog trenutka), Trogir. Pharos i Issa su bile snažne grčke enklave, moć su izražavale kovanjem svog novca i pomorskom flotom.

Iliri osvajaju ove gradove i organiziraju državu s centrom oko Neretve. Ali u 3. vijeku p. n. e., nakon sukoba s Ilirskom kraljicom Teutom Rimljani ih osvajaju i uvode vojno-ekonomski sistem, i za razliku od Grčke, prožimaju čitavu teritoriju pretvarajući gradine u gradove i uvode u Evropu prvu urbanizaciju. Gradovi su centrirani, pravilno podijeljeni. Nivo rimske organizacije prostora dokazuju brojne vile rustike, kao i ruralna naselja (najreprezentativnije su Verige na Brijunima, Pula i Trogir). Tipične rimske mreže pravouglih ulica (decumanus/cardo) najbolje su sačuvane u Poreču i Zadru. Tridesetak gradova Istre, Liburnije i Dalmacije imali su rimsko građanstvo (civitas).

Najviše cijelih sačuvanih rimskih spomenika ima u Puli. Osnovana u 1. vijeku na spomen Cezaru prepuna je klasične rimske umjetnosti: gradske zidine, dvoja gradska vrata, slavoluk, dva hrama na Forumu, ostaci dvaju Teatara ... Najvažniji su ipak: Slavoluk postavljen 30. u spomen trojici uglednika iz roda Sergijevaca; Augustov hram, podignut 2.-14. iz klasičnog perioda; i Amfiteatar iz 2. vijeka - tzv. Pulska arena. Ostale su samo ruševine nekada glavnog grada Dalmacije s oko 40.000 stanovnika, Salone. Najveći kasnoantički spomenik u Evropi je Dioklecijanova palača (oko 300. godine), to je ujedno jedan od najznačajnijih spomenika kasnoantičke arhitekture uopće, u kojem se sabiru najraznolikiji umjetnički utjecaji ogromne imperije. Od skulptura sačuvane su: glave dječaka, djevojke i žene iz Salone, monumentalni kip Minerve iz Varaždinskih toplica, Heraklova glava iz Sinja, kipovi rimskih careva iz Nina i oštećen kip imperatora u Zagrebačkom muzeju.

Srednji vijek mini|lijevo|300px|Crkva Sv. Donata iz 9. vijeka u Zadru izgrađena je na ostacima rimskog foruma Hrvati su se početkom 7. vijeka s Avarima i drugim Slavenima iz sjeverne Evrope preselili na jug i naselili krajeve gdje i danas žive. Tada su bili na razvojnom nivou bronzanog i željeznog doba, te nisu znali uživati u blagodatima grada pa su se naseljavali u njihovoj blizini, na obližnjim rijekama (npr. ostrvo na ušću rijeke Jadro ispred Salone). Oni su ubrzo preuzimali antičku kulturu i umjetnost ali prije svega kršćansku vjeru. Prve crkve su podizane kao kraljevske bogomolje, a kasnoantički utjecaj je bio najjači u Dalmaciji zbog guste kasnoantičke urbanizacije. Postepeno je taj utjecaj negiran i dolazi do pojednostavjivanja, mijenjanja naslijeđenih oblika i čak stvaranja originalnih tipova građevina. Sve one (desetak većih i stotinjak manjih) građene su od lomljenca (grubo lomljenog kamena povezanih debelim slojem žbuke izvana). Veće su uglavnom uzdužne, jednobrodne ili trobrodne, takva je i Crkva sv. Spasa na izvoru Cetine iz 9. vijeka. Crkva ima snažne oble kontrafore (vanjske stubove) što joj daju osobine utvrde, pojačano i naglašeno moćnom kulom – zvonikom usred pročelja.

Manje crkve su raznovrsnih zanimljivih oblika (uzdužne ili centralne), ali najveća i najsloženija crkva kružne osnove iz 9. vijeka je Crkva sv. Donata u Zadru. Oko njene kružne jezgre, nad kojom je izvorno bila kupola, ovija se prstenasti brod sa trima apsidama na istoku, a taj oblik se ponavlja i na spratu. Po veličini i ljepoti sa crkvom sv. Donata može se usporediti samo dvorska kapela Karla Velikog u Aachenu.

mini|300px|Bašćanska ploča, glagoljični spomenik pisan prijelaznim tipom glagoljice, 11. vijek. Oltarne pregrade i prozori tih crkava bili su ukrašeni providnim plitkim vrpčastim ornamentom koji po načinu kako su oblici na njima bili isprepleteni nazivaju se pleter. Motivi tih pletera su preuzeti iz antičke umjetnosti (valovi, troprute pletenice, pentagrami, mreže rombova), ali dok su u antici ti ornamenti služili samo kao okvir, u predromanici oni ispunjavaju cijelu površinu. Ti pleteri su bili živo obojeni (crvenom, modrom i žutom), a kako se slike (koje se spominju u pisanim izvorima, npr. Evanđelistar iz Splita, 8.–11. vijek) nisu očuvale, oni su i jedini ostaci srednjovjekovnog slikarstva u Hrvatskoj.

Ponegdje je pleter zamijenjen prizorom s likovima iz Evanđelja (kao u sv. Nedjeljici u Zadru) ili života (kao Hrvatski kralj u Splitu) ili natpisom na hrvatskom jeziku (glagoljici). Međutim, ubrzo su glagoljicu zamijenili latinski natpisi na pregradama i nadvratnicima srednjovjekovnih crkvica što spominju kome je crkva posvećena, te ko i kada je dao podići. To je bio jedini način da se "novodošli barbari" uklope u tadašnju, još uvijek romaniziranu Evropu.

Iz krunidbene crkve kralja Zvonimira (tzv. Šuplja crkva, Solin) potječe i ploča oltarne pregrade s likom hrvatskog kralja na prijestolju sa franačkom krunom na glavi, uz kojeg je dvorjanin, a na tlu podanik što se poklonio kralju. Sa frontalnim licima usklađen je i linearizam u iscrtavanju nabora tkanina i detalja. Danas je ploča ugrađena u krstionicu splitske katedrale.

Od umjetničkih predmeta svakodnevne upotrebe najviše je sačuvanih relikvijara, drvenih kutija različitih oblika, obloženih srebrenim limom u kojem su iskucani određeni likovi, simboli, dopunjeni natpisima i ukrasima, u kojim se čuvalo djeliće kostiju, kose ili odjeće svetaca (lat. Reliquia = ostatak). Oni su se štovali i vjerovalo se da imaju natprirodnu moć iscjeljivanja ili ozdravljenja. Relikvijari su često bili oblikovani poput čuvanog djelića tijela u njima. Takav je i moćnik glave sv. Jakova u Zadru, kojem je valjkasti dio oblikovan kao niz arkada sa po jednim likom sveca u svakoj, a polukuglasti poklopac je ukrašen medaljonima sa simbolima evanđelista i Isusa na vrhu.

Romanika

Rana romanika se javlja na području današnje Hrvatske početkom 11. vijeka, i to snažnim razvojem samostana i crkvenom reformom (benediktinci). Taj period je ostavio brojne, među njima i jako vrijedne, spomenike koji su neravnomjerno raspoređeni, uglavnom na jadranskom priobalju (Istra, Primorje i Dalmacija) dok su gotovo neznatni ostaci na sjeveru Hrvatske. mini|desno|250px|Radovanov portal trogirske katedrale, 1240. god.