Republika Srpska Krajina (RSK) bila je međunarodno nepriznata srpska paradržava unutar Hrvatske. Osnovana 1991, većinu teritorije povratile su hrvatske vojne i policijske snage 1995, dok je ostatak u istočnoj Slavoniji mirno reintegriran u teritoriju Hrvatske 1998.
Historija mini|225px|desno|Karta Vojne krajine
Vojna krajina je historijski pojam koji je nastao u vremenima osmanlijskih osvajanja Balkana. Turski upadi u Hrvatsku počeli 1414. godine, intenzivirali se tokom 15. i 16. vijeka, a što je sredinom 16. vijeka dovelo do osnivanja posebnog vojno-teritorijalnog dijela koji je postepeno sve više potpadao pod komandu Bečkog dvora i Ratnog vijeća, a glavni cilj mu je bio stvaranje protivturskog vojnog odbrambenog pojasa. Područje Vojne krajine nastalo je od dijelova Hrvatskog kraljevstva koje je borba protiv Osmanlija silom događaja postupno izuzimala iz jurisdikcije Hrvatskog sabora i bana i stavljala pod izravnu upravu Habsburgovaca i austrijske vojne uprave. Kao formalni početak postojanja Vojne krajine obično se smatra podjela Vojne krajine na Hrvatsku i Gornjo-slavonsku, koju je izvršio 1553. vrhovni krajiški komandant Ivan Lenković, te odluka Sabora zemalja unutrašnje Austrije iz 1578. godine. Upravo je način finansiranja vojne uprave stvarao velike teškoće, jer te dvije zemlje feudalne organizacije nisu nikad imale dovoljno sredstava za finansiranje profesionalne vojske.
U 16. i 17. vijeku Krajina se organizuje oko vojnih utvrda i rijetko je naseljen habsburški vojni rezervat. Od druge polovine i kraja 16. vijeka, na prijedlog Ivana Lenkovića, osim s austrijskim vojnim jedinica, naseljavana je mješovitim stanovništvom - domaćim mobiliziranim, te prebjezima s turskog područja i raznim austrijskim vojnim jedinicama. Među prebjezima prevladavaju Vlasi, romanizirano paleobalkansko stanovništvo u procesu slavenizacije, konfesionalno miješano. Angažiranje Vlaha kao seljaka-ratnika bio je neuobičajen potez austrijskih vlasti, ali je on riješio jedan od glavnih problema održavanja Vojne Krajine - Vlasi su bili spremni živjeti i ratovati samo za zemlju i slobodu pljačkanja stoke s druge strane granice. Tako se prvi puta na teritoriji Hrvatske pojavljuje značajnija masa istočno-pravoslavnog stanovništva jer je dobar dio Vlaha, koji se naselio u Bosnu i Hercegovinu pošto su one potpale pod tursku vlast, pripadao Srpskoj pravoslavnoj crkvi (koja je pod Osmanlijama postojala pod različitim imenima, zavisno od historijskog trenutka).
Teško je procijeniti broj stanovnika Vojne krajine jer se ona u tim burnim vremenima sužavala i širila, stanovništvo se raseljavalo i doseljavalo, pa nešto pouzdaniji podaci postoje tek iz 18. vijeka, kada po popisu iz 1717. Karlovački generalat (Hrvatska krajina) ima 13.034 vojnika, a Varaždinski generalat (Slavonska krajina) 10.919. Brojka cjelokupnog stanovništva zavisi od procjene ženskog stanovništva, staraca i djece. Tačniji, ali isto sumarni podaci su Engelov (1776.) i Hietzingerove procjene koje govore o oko 100.000 stanovnika 1652, približno 250.000 godine 1717, te 1785. godine 523.331 stanovnika (radi se o procjeni, jer je popisano samo muško stanovništvo). Konfesionalno, katolici čine malu većinu od oko 52% stanovništva- oko 2/3 u varaždinskom, oko polovine u karlovačkom i oko 1/3 u banskom generalatu. Ponekad se smatra da je seoba Srba pod Arsenijem Crnojevićem nakon propasti Svete Alijanse u ratovima protiv Turaka 1699. bitno izmijenila konfesionalnu strukturu Vojne krajine, ali se većina preseljenika naselila u područje sadašnje Vojvodine i južne Ugarske, izvan granica Hrvatsko-slavonske vojne krajine. Međutim, ta seoba bila je važna u drugom pogledu: pomogla je, preko djelovanja srpskih pravoslavnih sveštenika, u širenju i učvršćenju srpske etničke svijesti među ranije naseljenim pravoslavnim Vlasima i zaustavila prozelitske pokušaje Bečkog dvora i same Katoličke crkve koja je Vlahe htjela uključiti u crkvenu uniju, a poslije oslobađanja dijelova Hrvatske od Osmanlija i pretvoriti te Vlahe u kmetove (naprimjer kad se granica pomakla do Une, zagrebački biskup je tražio vraćanje zemlje Kaptolu koji je bio vlasnik zemlje prije Osmanlija). Srpska pravoslavna crkva ističe činjnicu da su se prvoslavni Vlasi opirali unijaćenju i tu činjenicu pripisuje srpskoj nacionalnoj svijesti, a ne činjenici da su se Vlasi opirali unijaćenju zbog straha od pokmećivanja. Austrijanci su izravno upravljali Krajinom iz Beča, ali Krajina nikada nije postala kraljevska zemlja. Prestankom vojne opasnosti od Osmanlijskog carstva, nestalo je potrebe za održavanjem posebne vojne uprave, i vojna uprava se ukida između 1869. i 1871. Godine 1881. Vojna krajina je pripojena civilnoj Hrvatskoj.
U periodu do 1918, to je područje dio Austro-Ugarske monarhije, bez neke autonomije. U doba Kraljevine SHS, kasnije Jugoslavije, dio je Posavske banovine, a poslije sporazuma Cvetković–Maček 1939. u sastavu je Banovine Hrvatske. Nakon kapitulacije Kraljevine Jugoslavije postaje dio NDH, a poslije 1945. godine, u FNRJ, SFRJ u Socijalističkoj Republici Hrvatskoj.
U doba raspadanja SFRJ srpski nacionalni projekt, koji je pokušao stvoriti Veliku Srbiju na razvalinama Jugoslavije, imao je namjeru toj zamišljenoj budućoj pansrpskoj državi pripojiti sva područja izvan ondašnje SR Srbije na kojima su Srbi etnička većina, ignorirajući međurepubličke granice koje su raspadom zemlje postale međudržavne (naročito one s Hrvatskom i BiH). Tako je izmišljen pojam "Krajine" da bi dao svojevrsni historijski legitimitet srpskim iredentističkim aspiracijama. Mnogi smatraju da se radilo o gruboj krivotvorini jer je područje historijske Vojne krajine bilo natpolovično etnički hrvatsko u doba uoči ukidanja 1881. (a religijski, koliko je provjerljivo, cijelo doba postojanja hrvatsko-slavonske krajine bijaše većinski katoličko), dok dijelovi sjeverne Dalmacije u kojima su Srbi bili većina, kao i istočne Slavonije i Baranje, u kojima su bili manjina nikada nisu bili u sastavu Vojne krajine.
Glavna zbrka u pojmovima dolazi od upotrebe pojma "Krajina", koji implicira da je uistinu između 1881. i 1991. opstojao, bilo kao geografsko-historijski, ili kao kvazinacionalni entitet, dio Hrvatske kao corpus separatum sa stanovitim, iako teško odredivim identitetom. Međutim, tu se radi o ideološkoj fantaziji: pojam "Krajine" izumljen je u srpskim ekspanzionističkim krugovima tokom kasnih 1980-ih kao stepenica u teritorijalnom razbijanju Hrvatske, s ciljem postupne inkorporacije osvojenog i etnički očišćenog područja u državnu organizaciju buduće proširene Srbije. Stoga je on, izvan područja srpske iredentističke ideologije, prazan i besmislen. mini|225p|desno|Područja u Hrvatskoj naseljena Srbima (prema popisu iz 1981).
Cijeli plan je imao jedan cilj: izdvajanje što više Srba iz jurisdikcije Republike Hrvatske, teritorijalno reducirane hrvatske države i uključivanje odvojenih dijelova Hrvatske u zamišljenu Veliku Srbiju u, za to pogodnoj, budućnosti.
Situacija do raspada SFRJ Političko ponašanje srpskog stanovništva od ukidanja Vojne granice 1881. do sticanja samostalnosti Hrvatske 1991. mijenjalo se: u doba Austro-Ugarske monarhije, Srbi su u kontinentalnoj, banskoj Hrvatskoj većim dijelom perioda banovanja Khuena-Hedervarya, izrazito protivhrvatski nastrojenog i vještog madžarskog političara, činili okosnicu njegove vlasti (tzv. "Khuenovi Srbi"), što im je omogućavao manipulativni izborni zakon koji je efektivno blokirao hrvatska nastojanja za promjenom vlasti i većom samostalnošću Hrvatske. U Dalmaciji je nakon saradnje hrvatskih i srpskih zastupnika u 1860-im godinama, što je rezultiralo obaranjem italijanaške vlasti u gradovima (Dubrovnik, Split, Šibenik), tokom 1880ih došlo do raskola na nacionalnoj osnovi i pregrupiranja srpskih sabornika u Dalmatinskom saboru, te početka njihove saradnje s italijanaškim iredentistima. Tako su se od osmog desetljeća 19. vijeka u cijeloj Hrvatskoj Srbi politički jasno profilirali kao etnicitet s pretenzijama najčešće suprotstavljenim hrvatskim.