Dvorac Versailles|desno|mini|300px Dvorac Versailles () bila je rezidencija francuskih kraljeva Luja XIV, Luja XV i Luja XVI. Smještena je na 11 hektara kod grada Versaillesa jugozapadno od Pariza, i okružena sa 815 hektara parkova. Ovaj dvorac-spomenik je čuven u svijetu po svojoj ljepoti, kao i po značajnim događajima koji su se tu odigrali. Kraljevi su sa svojim dvorjanima bili stanovnici dvorca od 1682. do 1789, sa izuzetkom nekoliko godina u periodu regentstva Filipa, vojvode Orlenskog (1715-23). Versailles je postao simbol vrhunca francuske monarhije.

Dvorac Versailles je nastao kao lovački dvorac Luja XIII, koji su od 1661. značajno dogradile arhitekte Luja XIV: Louis Le Vau, François Debret, Jules Hardouin-Mansart i Robert de Cotte. Unutrašnju dekoraciju je dizajnirao Charles Le Brun, a parkove André Le Nôtre. Tako je nastao po mnogima najljepši od svih dvoraca Evrope. Unutar zidina Versaillesa živelo je oko 6.000 ljudi, a dvorac ukrašavaju mnogobrojne fontane i predivno zelenilo. U dvorcu se nalazi i znameniti stoni astronomski sat. Važna dvorana je Galerija ogledala u kojoj je 1919. godine potpisan Versajski ugovor i tako okončan Prvi svjetski rat. Versailles prestaje biti kraljevska rezidencija 1789. godine nakon Francuske revolucije.

Dvorac i park Versaillesa u brojkama

Površina dvorca je 67.121 m2, od kojih je oko 50.000 otvoreno za javnost. U njemu se nalazi 700 soba, 2.512 prozora, 352 dimnjaka (u 18. vijeku 1252), 67 stepeništa i 483 ogledala. Tu su i oko 6000 umjetničkih slika, 2.100 skulptura i 5.000 komada namještaja i drugih umjetničkih predmeta.

Park dvorca Versaillesa prostire se na 815 hektara (8.000 prije revolucije), od čega su 93 hektara vrtovi. Park sadrži 200.000 stabala drveća i 50-ak većih fontana. On obuhvata više objekata i lokacija kao što su: veliki i Mali Trijanon, Kraljičino selo, Veliki i Mali kanal, Menažerija, Oranžerija i Švicarsko jezero.

Zgrada dvorca Prvi lovački dvorac

Ime Versaillesa sobom nosi svoj nekadašnji korijen (fr:versare - kopati) i odnosi se na malo selo i njegove njive koja su se ovde nalazile.Jean M. Pérouse de Montclos, Robert Polidori: Versailles Könemann, Köln 1996, S. 22 U selu Versaillesu nalazile su se ruševine starog zamka i mlin koji je Luj XIII koristio kao sklonište kada bi išao u lov. Godine 1623. kralj je na mestu mlina podigao malu lovačku kuću u kojoj je 1624. prvi put prenoćio.Jean M. Pérouse de Montclos, Robert Polidori: Versailles S. 8 François de Bassompierre je opisao ovu kuću kao Kada je kralj ukrupnio svoj posed u Versaillesu, njegov arhitekta Philibert Le Roy je između 1631. i 1634. proširio zdanje u trokrilni lovački dvorac. Stari zamak je kasnije uklonjen. mini|Strana Corps de Logis- okrenuta prema gradu sa Mermernim dvorištem, ostatkom starog lovačkog dvorca Luja XIII

Dvorac je bio okružen opkopom, sagrađen od cigle i kamena pješčara. Bio je ukrašen u stilu ranog francuskog baroka. Ova građevina se još uvek može identifikovati kao zgrada koja okružuje „Mermerno dvorište“, najmanje od tri reprezentativna dvorišta dvorca Versailles. Poslije smrti kralja Luja XIII, dvorac je naslijedio njegov nasljednik, Luj XIV. Mladi kralj je tu često odsjedao poslije preuzimanja vlasti 1661.

Odlučujući impuls za izgradnju novog dvorca u Versailles u dao je ministar finansija Nicolas Fouquet. On je sebi sagradio spektakularan Dvorac de Vaux-le-Vicomte, koji je ostavio trajan uticaj na dvorski barok u Francuskoj, ali i razljutio kralja. Luj XIV je naslutio da Fouquet gradi grandiozan dvorac novcem iz državne kase, pa ga je smjenio i bacio u zatvor. Dvorac de Vaux-le-Vicomte, arhitekte Louisa Le Vaua, arhitekte parkova André Le Nôtrea i dekoratera Charles Le Bruna, demonstrirao je umjetničku integraciju arhitekture i hortikulture koja je bila u skladu sa kraljevom namjerom da sebi sagradi modernu rezidenciju. Luj je razgovarao sa Fouquetovim arhitektima i povjerio im dogradnju malog dvorca svoga oca. Od 6. maja 1682, kralj je demonstrativno prebacio svoju vladu u ovaj dvor. mini|desno|Baštenska fasada -Corps de Logis-. Umjesto Galerije ogledala, tu je terasa, dok prozori još nisu zasvođeni lukovima. Slika potiče iz 1675.

Radovi na pretvaranju dvorca u rezidenciju

Kralj se usprotivio savjetu svojih arhitekata da izgrade sasvim nov dvorac, tako da je lovački dvorac tokom vremena adaptiran i uklapan u novo zdanje.Jean M. Pérouse de Montclos, Robert Polidori: Versailles S. 88 ff. Prvo su popunjeni opkopi i građevina Luja XIII u obliku slova U (Corps de Logis) je u periodu od 1668. do 1671. dobila tzv. „kaput“. Građevina je umjesto kasnije izgrađene Galerije ogledala imala veliku terasu nad baštenskom stranom galerije u prizemlju. U južnom krilu starog dvorca napravljena je kraljičina dvorana, a u sjevernom kraljeva. Od 1678. do 1684, Jules Hardouin-Mansart je nadgradio terasu i susedne salone Galerijom ogledala i stvorio salone rata i mira. Tako je zatvorena glavna fasada (Corps des Logis). Originalno ravni svodovi prozora su prerađeni u lučne, koji odgovaraju obliku ogledala u galeriji.

Istovremeno sa proširenjem (Corps de Logis), počeo je rad na izgradnji sjevernog i južnog krila dvorca. Oba krila se sastoje od dvije duge paralelne zgrade, jedna na strani prema bašti, a druga prema gradu. Ovo su pravougaone, međusobno povezane zgrade sa nekoliko dvorišta. Izgradnja južnog krila je trajala do 1684, dok je kasnije započeto sjeverno građeno do 1689. Radovi na gradskoj strani sjevernog krila nisu okončani zbog troškova Rata za palatinsko nasleđe i dovršeni su u 19. vijeku. Da bi se izgradilo sjeverno krilo, srušena je pećina Tetis, statuama ukrašena kuća sa statuama i fontanama iz 1664. Statue su prenijete u park dvorca mali Trijanon. Na mestu pećine Tetis nalazi se dvorska kapela podignuta 1710, do koje se može doći iz sjevernog krila.

Posle preseljenja dvorjana u Versailles 1682, radilo je 22.000 ljudi na izgradnji novog dvorcaBernd-Rüdiger Schwesig Ludwig XIV., Rowohlt Verlag, 2005, S. 76, a po podacima savremenika broj radnika je 1685. dostigao 36.000.<ref>Vgl. Philippe de Courcillon, Marquis de Dangeau: Journal d'un courtisan à la cour du Roi Soleil"</ref> Krajem 18. vijeka završena je izgradnja Versaillesa u njegovim današnjim dimenzijama. Fasada orijentisana prema vrtovima je duga 670 metara. mini|lijevo|Različite faze izgradnje sa planom šire okoline

Građevine su grupisane oko niza dvorišta u centru, zajedno čine veliki deo grada, i orijentisane su tako da vode ka srcu dvorca. Veliko „Ministarsko dvorište“ se nadovezuje na „Kraljevsko dvorište“ i na kraju na manje „Mermerno dvorište“ ispred prvobitnog lovačkog dvorca. Glavna zgrada starog dvorca je služila kao rezidencija kralja i njegove porodice, dok su prostrana krila i ostale zgrade služile za dvorjane.

Baštenska fasada dvorca je dekorisana u stilu francuskog klasicističkog baroka. U arhitekturi dominiraju horizontale, i samo stubovi i ukrasne skulpture razbijaju strogost fasade od pješčara. Završna balustrada na drugom spratu je ukrašena kamenim vazama i predstavama trofeja. Fasada okrenuta prema gradu je rađena u starijem prilagođenom stilu mermernog dvorišta. Izgrađena je od cigle sa istaknutim elementima od pješčara. Louis de Rouvroy je opisao kontrast arhitektonskih stilova Versaja kao

U vrijeme Luja XV stvorena je nova dekoracija gradske strane dvorca u stilu klasicizma. Stare fasade je trebalo ukrasiti obrađenim kamenom tako da podsjećaju na fasade prema vrtu. Planirana je i kupola iznad glavne zgrade.Jean M. Pérouse de Montclos, Robert Polidori: Versailles S. 84, 85. Iz finansijskih razloga, od 1771. renoviran je samo propali deo fasade koji se od tada zove „Gabrijelovo krilo“. Paviljon nasuprot njemu, takozvano „Dufurovo krilo“, prilagođeno je u 19. vijeku zbog simetrije (radovi su trajali pola vijeka). Danas su na fasadama vidljivi mnogi arhitektonski stilovi. Postojali su oko 1780. planovi da se cjelokupna zgrada preuredi u stilu revolucionarne arhitekture. Ovaj nerealizovani projekat je zamislio Étienne-Louis Boullée.Rolf Tomann (Hrsg.) Klassizismus und Romantik, Könemann 2000, S. 84 f.

mini|Galerija ogledala, pogled na lučno zasvođene prozore prema vrtu mini|upright|Kraljeva postelja u glavnoj spavaćoj sobi

Unutrašnja dekoracija

Državne dvorane dizajnirane u doba Luja XIV služile su za glorifikaciju kralja Sunca. Dekoracija u štuko tehnici kao i teme slika su veličale političke i ekonomske uspjehe kralja i njegovih prethodnika. Upadljivo je korištenje motiva iz grčke mitologije koji se alegorijski prenose na kralja i njegova djela. Luj je uvek predstavljan i odjevan kao bog Apolon. Kao i drevni bog svjetlosti i Sunca, Luj nosi auru mistične božanske prirode, koja se ne suprostavlja crkvi, jer je Luj ujedno apsolutni kralj katoličke Francuske. Poređenje s Apolonom doprinosi njegovoj reputaciji kralja Sunca.

Galerija ogledala i kraljeva spavaća soba

U centru dvorca, na prvom spratu i cijelom njegovom dužinom prostire se 75 metara duga i 10 metara široka „Galerija ogledala“ (također poznata kao „Galerija Luja XIV") koja povezuje salone rata i mira. Saloni su nekad bili hodnici ka apartmanima kraljevskog para, gde je salon rata bio namenjen kralju, a salon mira kraljici. Galerija ogledala povezuje apartmane kraljevskog para. Galerija ukrašena sa 30 slika na tavanici uokvirenih štuko ukrasima koje glorifikuju kralja, 357 ogledala, i mramornim pilasterima ostavlja izuzetan utisak na posjetioca. Sedamnaest velikih ogledala odgovara istom broju lučno zasvođenih prozora na baštenskoj fasadi. Ogledala reflektuju sliku parka i svetlost Sunca po danu, dok noću reflektuju svetlost svijeća.

Galerija ogledala je korištena i za proslave, ali joj je osnovna funkcija bila funkcija dvorske promenade, gdje su se dvorjani okupljali u nadi da će sresti kralja. Pošto nije bilo dozvoljeno direktno se obraćati kralju, nadali su se da im se on obratiti ili da će ih povezati neki uticajni posrednik. Veličina dvorane je bila namjerno odabrana tako da se na distanci može mimoići sa neželjenim sagovornikom.Hermann Boekhoff (Hrsg.) Paläste, Schlösser, Residenzen - Zentren europäischer Geschichte, Karl Müller Verlag Erlangen, 1993. S. 95 f.

U sredini galerije nalazi se prolaz ka centralnoj spavaćoj sobi. Nekada je tu bio salon koji je povezivao sobe kralja i kraljice. Poslije smrti Marije Tereze soba je izgubila ovu funkciju, pa je korištena kao soba za oblačenje, a od 1701. kao pompezna spavaća soba Luja XIV. To je bilo mjesto gde su se odvijale čuvene ceremonije kraljevog buđenja i počinka, koji je tu u centru svog dvorca i svoje države simbolizovao dnevni ciklus Sunca i svoje kraljevine. U ovoj sobi je i umro 1. septembra 1715.Daniel Meyer Versailles - Wegweiser Edition Art Lys, 1995, S. 45 mini|desno|upright|Dvorska kapela

Dvorska kapela

Pre nego što je dvorska kapela sagrađena u sjevernom delu palate, njena izgradnja je planirana na više lokacija. Jules Hardouin-Mansart je prvobitno projektovao kapelu sa kupolom u središnjem delu sjevernog krila, ali su ovi planovi napušteni.Jean M. Pérouse de Montclos, Robert Polidori: Versailles. S. 101 Današnja kapela ima dva sprata i visoka je 25 metara. Gornji sprat je bio namijenjen kraljevskoj porodici, dok bi na nižoj etaži bili dvorjani. Po svojoj formi kapela integriše srednjevekovnu gotiku s baroknom crkvenom arhitekturom. Tri freske različitih slikara prikazuju Boga oca, sina i Svetog duha. Crkvene orgulje još uvek nose orignalnu pozlatu. U ovoj kapeli je održano vjenčanje kralja Luja XVI i Marije Antoanete.

Opera