Gibraltar je autonomna prekomorska teritorija Ujedinjenog Kraljevstva. Nalazi se na krajnjem jugu Pirinejskog poluostrva i Evrope, na razmeđi Atlantskog okeana i Sredozemnog mora i leži na istoimenom moreuzu (Gibraltarski moreuz) koji odvaja Evropu i Afriku. Ukupna površina Gibraltara iznosi 6,843 km2, a na sjeveru se graniči sa Španijom. Historijski je bio veoma važna vojna baza za Britance, a i danas se ovdje nalazi baza Kraljevske mornarice.
Po istraživanjima iz 2008. godine, u kojima je mjerena stabilnost 235 država, teritorija i političkih entiteta u svijetu, Gibraltar je zauzeo 5. mjesto najstabilnijih teritorija svijeta, te je najbolje plasirana britanska teritorija. Mjerenja su bila zasnovana na pet osnovnih pokazatelja: politička, socijalna, ekonomska, vanjska i vojna sigurnostNew Online Service Ranks the World's Most Unstable Entities, IHS Media Desk, 25. mart 2008..
Suverenost Gibraltara je bila najznačajnije pitanje tenzija u odnosima Španije i Engleske. Španija je prepustila Gibraltar Britancima u skladu sa Sporazumom iz Utrechta 1713. godine, mada je i kasnije imala pretenzije na njega i tražila od Engleza da joj ga vratiInforme sobre la cuestión de Gibraltar, Špansko ministarstvo vanjskih poslova . Ogromna većina stanovnika Gibraltara se žestoko protivi povratku pod vlast Španije, kao i protiv prijedloga o podjeli suverenosti. Britanska vlada je objavila da je spremna da poštuje volju građana GibraltaraCorrected transcript of evidence taken before the Foreign Affairs Select Committee; 28.3.2008.
Dana 17. novembra 2002. godine održan je referendum na kojem su se građani Gibraltara izjašnjavali o zadržavanju britanskog suvereniteta nad Gibraltarom. Rezultati referenduma su pokazali da je 99% građana za ostanak trenutnog stanja, dok je samo 1% bilo za podjelu suvereniteta između Španije i Ujedinjenog Kraljevstva.
Etimologija Riječ Gibraltar je španska izvedenica arapskog imena Džebel al-Tarik (), odnosno Tarikova planina. Naziv je vezan za geološku formaciju, takozvanu Gibraltarsku stijenu (Rock of Gibraltar). Ona je nazvana po maurskom generalu u vrijeme arapske dinastije Emevija Tariku ibn Zijadu, koji je vodio arapsku invaziju na Pirinejsko poluostrvo 711. godine u ime halife Al-Valida I. Ranije se ona nazivala i Mons Calpe, kao jedan od antičkih Heraklovih stubova. Danas se ponekad Gibraltar kolokvijalno naziva Gib ili The Rock (stijena).
Historija
Postoje dokazi naseljenosti Gibraltara još iz davne prahistorije. Nađeni su i tragovi neandertalaca. Tokom pisane historije, prvi stanovnici su bili Feničani oko 950. p. n. e. Kasnije je Gibraltar bio poznat Grcima po nazivom Heraklovi stubovi, po legendi o stvaranju Gibraltarskog moreuza. Kartažani i Rimljani su također ovdje osnivali privremena naselja.
Nakon propasti Rimskog carstva, Gibraltar je kratko bio pod kontrolom Vandala. Kasnije je ovo područje bilo dio Vizigotskog kraljevstva Hispanije dok kraljevstvo nije propalo nakon arapskog osvajanja 711. godine.
Arapska vlast 150px|mini|lijevo|Maurski dvorac 30. aprila 711. godine, Emevijski general Tarik ibn Zijad, na čelu većinske berberske vojske, prešao je moreuz kod Ceute. Prvo je pokušao da se iskrca kod Algecirasa ali nije uspio. Kasnije se neopaženo iskrcao na južnu tačku Gibraltara. Međutim, prva četiri vijeka arapske vlasti nad ovim područjem nisu donijela mnogo napretka.
Sultan Abdul Mu'min je izgradio prvo stalno naselje na području Gibraltara 1150tih godina. Naredio je izgradnju utvrde na stijeni, čiji su ostaci i danas vidljivi kao Moorish Castle (Maurski dvorac). Kasnije je Gibraltar postao dio Kraljevine Granade do 1309. godine, kada ga kastiljanska vojska kratkotrajno okupira. Godine 1333., osvajaju ga Marinidi koji su izvršili invaziju na Kordobski halifat, ali ga 1374. godine predaju natrag Granadi. Napokon, pada pod kastiljsku vlast 1462. godine, završavajući tako 750 godina dugu maursku vlast.
Španski period mini|desno|Bitka za Gibraltar, 25. april 1607. Iako je osvajač Gibraltara, vojvoda Medina Sidonia dugo bio jedini vlastodržac u Gibraltaru, grad je prisvojio kastiljski kralj Henrik IV, koji ga je dodao među svoje posjede, dodajući među svoje titule i dodatak Kralj Gibraltara. Godine 1462., kralj dodaje ovoj teritoriji i razrušeni grad Algeciras, time praveći širi pojam teritorije. a to zaleđe je danas poznato kao Campo de Gibraltar .
Međutim, tokom političkih previranja za vrijeme vladavine Henrika IV, grad i općina Gibraltar su ponovno vraćeni pod vlast vojvode Medine Sidonije 1468. godine. On ga 1474. godine prodaje jevrejskim naseljenicima iz Cordobe i Seville, koje je predvodio Pedro de Herrera, u zamjenu za držanje svog vojnog garnizona u gradu naredne dvije godine. Grupa od 4350 jevreja se zatim naselila u grad. Međutim, oni se tu zadržavaju samo dvije godine, nakon čega ih Medina Sidonia istjerava i predaje Inkviziciji.
Gibraltar se ponovo vraća pod vlast španske Krune 1501. godine, koja je prethodno ujedinjena 1479. godine. Iste godine, 1501., u Toledu, Izabela Kastiljska izdaje kraljevsku povelju kojom se Gibraltaru dodjeljuje grb koji je i danas u upotrebi.
Pomorska bitka za Gibraltar se odigrala 25. aprila 1607 godine u sklopu Osamdesetogodišnjeg rata kada je holandska flota iznenadila i napala špansku flotu usidrenu u Gibraltarskom zalivu. Tokom četverosatne bitke, cijela španska flota je uništena.
Britanski period Tokom rata za špansko naslijeđe, engleska i holandska vojska, kao saveznici cara Karla VI, koji je bio pretendent za špansku Krunu, su formirali zajedničku flotu te su napadali brojne gradove na južnim obalama Španije. Dana 4. augusta 1704. godine nakon što je u 5 sati ujutro započela bombardovanje koje je trajalo četiri sata, flota pod komandom engleskog admirala Georgea Rookea i holandskog princa Georgea od Hessen-Darmstadta, koja se sastojala od 1800 holandskih i engleskih mornara, zauzela je grad Gibraltar u ime nadvojvode Charlesa. Uslovi predaje Španaca su omogućavali određenu zaštitu građana, međutim saveznički komandanti su ubrzo izgubili kontrolu, te su pijani mornari počeli pustošiti grad, ubijajući stanovnike, silujući žene i uništavajući većinu katoličkih crkviAndrews, Allen, Proud Fortress The Fighting Story Of Gibraltar, str.32-33Jackson, Sir William, Rock of the Gibraltarians, str.100-101Rock of Contention. A History of Gibraltar. George Hills (1974). London: Robert Hale. str. 173-174, . Pustošenje je trajalo tri dana, nakon kojeg je većina stanovništva protjerana, pobjegla ili pobijena.
Udružena španska i francuska vojska nije uspjela ponovno vratiti grad po svoju kontrolu. Sporazumom iz Utrechta 1713. godine, kojim je i završen rat, Gibraltar je ostao pod suverenošću Britanije. U skladu sa članovima X i XI ovog sporazuma Španija je predala Gibraltar i ostrvo Minorca pod britansku vlast. Od tada, Velika Britanija u kontinuitetu ima suverenost nad Gibraltarom, pored brojnih pokušaja Španije da ga vrati pod svoju vlast.
Zbog vojnih prijetnji od strane Španije, britanska vojska je napravila brojne utvrde i zauzela okolno područje koje je poznato i kao britanska neutralna zona. Ovo je područje sjeverno od gradskih zidina, koje je stalno vojno i politički okupirano od strane Britanaca, osim tokom rata. Na ovom području su danas gibraltarski aerodrom, groblje, brojne kuće i zgrade i sportski centar, a Španija i danas ima pretenziju na ovu spornu teritoriju.
mini|desno|Velika opsada Gibraltara, 13. septembar 1782. Tokom Američke revolucije, Španci, koji su ušli u sukob na strani Amerikanaca, a protiv Britanaca, podigli su blokadu Gibraltara kao dio neuspješne opsade koja je trajala više od tri godine, od 1779. do 1783. godine. Misleći da su Britanci isuviše zauzeti ratom u Sjevernoj Americi, Španci su se nadali da će napokon zauzeti Gibraltar. Na strani Španije nalazila se i Francuska i Holandija, koje su također vidjele svoju šansu za obračun protiv Britanaca. Gibraltar je branilo oko 5.380 vojnika i 5 brodova, pod komandom general majora George-a Eliot-a. Špansku vojsku je predvodio general Mendoza, a okupljala je 21 hiljadu vojnika i 19 brodovaDavis, Paul K., (2001): Besieged: an encyclopedia of great sieges from ancient times to the present, ABC-CLIO, Inc., Santa Barbara, California, str.183-186, . U februaru 1783. godine opsada je doživjela neuspjeh, a zaraćene strane su potpisale mir"Gibraltar." Microsoft Encarta 2006 [DVD], Microsoft Corporation, 2005..
Kasnije je Gibraltar postao ključna baza za Kraljevsku mornaricu, što je bilo od posebnog značaja u vrijeme bitke kod Trafalgara. Njegova strateška važnost je porasla nakon otvaranja Sueckog kanala pošto se iz njega mogla kontrolirati pomorska veza između Ujedinjenog Kraljevstva i njegovih kolonija i dominiona istočno od Sueca, poput Indije i Australije.
Španski građanski rat Tokom Španskog građanskog rata, Gibraltar je bio poprište nekoliko incidenata. U maju 1937. godine, britanski brod HMS Hunter je udario u morsku minu u blizini grada Almeria, prilikom čega je poginulo i ranjeno nekoliko britanskih mornara, a brod je spašen i odvučen do gibraltarske luke. U junu 1937. godine, njemački bojni brod Deutschland je uplovio u Gibraltar s brojnim mrtvim i ranjenim mornarima nakon što su ga bombardovali republikanski avioni u blizini Ibize. Tokom jednog incidenta kada je nepoznata podmornica, vjerovatno italijanska, potopila malehni transportni brod SS Endymion poginulo je nekoliko mornara<ref>Paco Galliano. 2003. '"The Smallest Bank in the World. (Gibraltar: Gibraltar Books), str.57-9.</ref>.
Drugi svjetski rat Tokom Drugog svjetskog rata, Britanci su evakuirali žene i djecu iz Gibraltara, a grad pretvorili u utvrdu. Civilnu stazu za utrke su pretvorili u aerodrom. Špansko odbijanje da omogući Wehrmachtu da preko španske teritorije osvoji Gibraltar u okviru operacije kodnog imena Felix, izazvalo je negodovanje i bijes Njemačke. Hitler šalje admirala Wilhelma Canarisa na pregovore sa Francom, međutim Canaris, koji je tajno bio protivnik nacizma i Hitlera, nagovara Franca da zadrži neutralnost i odbije saradnju sa Silama osovineAnthony Cave Brown, (1975) Bodyguard of Lies, Harper& Row, str. 239. Kasnije Franco traži gotovo nemoguće uslove za svoju pomoć Nijemcima, te postavlja barikade na svim putevima prema Pirinejima.
Nedavna historija lijevo|mini|Pogled na Gibraltar sa španske strane granice Tokom 50tih godina 20. vijeka, Španija pod diktaturom generala Franca, ponovo pokreće svoje zahtjeve za vraćanjem španskog suvereniteta nad Gibraltarom, dijelom potaknuta posjetom kraljice Elizabete II Gibraltaru 1954. godine povodom 250. godišnjice Britanskog osvajanja utvrde. Sljedećih 30 godina, Španija ograničava kretanje preko gibraltarske granice, u skladu sa jednim od članova Sporazuma. Prvi referendum o suverenosti Gibraltara održan je 10. septembra 1967. godine u kojem su glasači odlučivali da li žele da se priključe Španiji (koja je tada bila pod Francovom diktaturom) ili da ostanu pod britanskim suverenitetom s određenom autonomijom. Rezultati su pokazali da je ogromna većina za ostanak pod britanskom vlašću (12138 glasova) dok je samo 44 građana bilo za špansku suverenost. Ovaj referendum je doveo do proglašenja Ustava Gibraltara u maju 1969. godine kojim je on dobio određeni vid autonomije, što je španska vlada odlučno odbila prihvatiti. Kao odgovor, u junu iste godine Španija potpuno zatvara granicu i brojne komunikacijske linije.
U 1981. godini objavljeno je da će britanski prijestolonasljednički bračni par princ Charles i Diana Spencer započeti svoj medeni mjesec upravo iz Gibraltara. Španska vlada je kao odgovor na tu provokaciju objavila da kralj Juan Carlos I i kraljica iz protesta odbijaju njihov poziv na svečanost.